Politieke tijden

Zoals vaker in de Tweede Kamer was het gisteren een der kleine confessionele partijen die het probleem het treffendst samenvatte. ,,De ontbinding van dit kabinet was net zo onvermijdelijk als de vorming ervan'', aldus fractieleider Van der Vlies van de SGP. In normale tijden zou de discussie hiermee zijn gesloten. Maar omdat de tijden abnormaal zijn, rechtvaardigt het kortst zittende kabinet sinds 1945 meer dan een tiental woorden. Er zijn door alle deelnemers aan deze tragikomedie te veel elementaire fouten gemaakt om ze met de mantel der liefde te bedekken. Het begon al met de opvatting over politiek die de partijen sinds de verkiezingen ten beste hebben gegeven. Politiek is niet alleen een kwestie van goede bedoelingen en goede plannen. Het is ook een vak, al is daarvoor geen diploma vereist. Politiek bedrijven vergt dus ook technische vaardigheden.

Met name de LPF miste die over de hele linie. De selectie van de Tweede-Kamerleden bleek te wensen te hebben overgelaten. Nadat Pim Fortuyn was vermoord, kwamen de slechtste eigenschappen van zijn rekruten boven. De wijze waarop de LPF zijn ministers selecteerde was net zo amateuristisch. Wie denkt dat een wetenschapper als Bomhoff kan samenwerken met een ondernemer als Heinsbroek heeft weinig begrepen van de praktijk van het democratische bestuur: het eigen egocentrisme onderdrukken en elkaar tegemoetkomen ter wille van het landsbelang.

Ook de twee andere coalitiepartners gaan niet vrijuit. De VVD valt nog het minst kwalijk te nemen. Vanaf de eerste dag gaf partijleider Zalm er openlijk blijk van dat zijn partij het kabinet als het kleinere kwaad zag en de ontwikkelingen van dag tot dag zou volgen. Niet toevallig liet hij de posten in het kabinet bezetten door de tweede lijn en talent dat nog moet ontluiken. De liberale bewindslieden waren vooral pionnen in een tactisch spel.

Het CDA daarentegen heeft de coalitie con amore omarmd. Partijleider Balkenende moest premier worden. Dat getuigde weliswaar van verantwoordelijkheidsgevoel, maar eveneens van een gebrekkige analyse van de politieke toestand. Een strategisch plan had hij bovendien niet, althans daarvan heeft hij die armzalige 87 dagen geen blijk gegeven. Dieptepunt van zijn onvermogen om het kabinet in het gareel te houden, was het ansichtkaartje waarmee hij de Tweede Kamer informeerde. Dat leek leutig, maar was in feite een vorm van minachting jegens de volksvertegenwoordiging, die dat zelf helaas minder principieel opvatte. Hoewel de peilingen anders suggereren, heeft het CDA met zijn eerste man toch een probleem. Balkenende moet niet alleen het fiasco van zijn `oude' kabinet van zich af zien te schudden. Hij moet ook beseffen dat hij de techniek van het vak nog niet onder de knie heeft.

Er komen nu nieuwe verkiezingen. Andere opties zijn er niet. De inzet ervan is helder: de jacht op de 1,6 miljoen kiezers van Fortuyn. De PvdA heeft daarbij de slechtste papieren, omdat deze partij zojuist een begin heeft gemaakt met het moeizame proces van zelfanalyse. Maar als CDA en VVD denken dat ze in een leunstoel naar een rustig kabinet zullen worden geleid, komen ze bedrogen uit. Het afgelopen jaar werd gekenmerkt door een stormloop op de gevestigde macht. Fortuyn was de katalysator van deze politiek-culturele omwenteling. Zijn volgelingen hebben de erfenis uit hun handen laten vallen. De onderstroom waarop Fortuyn kon kapitaliseren, is daarmee niet verdwenen. Het simpel overnemen van zijn programma zal CDA en VVD slechts ten dele helpen. Ideologie en samenstelling van Fortuyns beweging zijn zo hybride dat ze zich niet meer in deze of gene partij laten integreren.

We leven in een politieke tijd waarin het om meer gaat dan de vraag of we onze lifestyle nog wel kunnen belijden. Die politieke tijd is nog maar net begonnen.