Oproep VN: geen aanval VS op Irak

Talrijke lidstaten van de Verenigde Naties hebben gisteren tijdens een openbare zitting van de VN-Veiligheidsraad kritiek geuit op een mogelijke eenzijdige Amerikaanse aanval op Irak.

Alle sprekers drongen aan op Bagdads medewerking met de VN-wapeninspecties. Als er maatregelen tegen Irak nodig zijn, dan moeten deze worden genomen in VN-verband en militair geweld moet de laatste optie zijn, was de mening van veel landen.

De tweedaagse zitting van de Veiligheidsraad is georganiseerd op verzoek van de beweging van 115 niet-gebonden landen, veelal ontwikkelingslanden. De raad houdt meestal openbare zittingen over langetermijnthema's zoals aids en Afrika, en zelden over actuele crises. Ruim zestig landen die geen deel uitmaken van de vijftienkoppige Veiligheidsraad, laten nu hun stem horen, vooral over een Amerikaanse ontwerpresolutie die een straffer inspectieregime in Irak voorstelt en militaire actie als Bagdad niet meewerkt.

Namens de niet-gebonden landen zei de Zuid-Afrikaanse VN-ambassadeur Kumalo dat Irak moet voldoen aan zijn verplichtingen in de bestaande zestien VN-resoluties. Hij verwelkomde Iraks aankondiging de onvoorwaardelijke terugkeer van de wapeninspecteurs te accepteren. Kumalo sprak zijn vertrouwen uit in de VN-wapeninspecteurs, wier vertrek naar Bagdad voorlopig is uitgesteld. Hun terugkeer moet ,,zonder uitstel'' plaatshebben. ,,Wij geloven dat dit uitzicht biedt op een vreedzame oplossing van deze zaak'', zei Kumalo. Hij sprak van een ,,stevige afwijzing van elke type unilaterale actie tegen elke lidstaat van de Verenigde Naties''.

Ook buurlanden van Irak zoals Iran en Koeweit, in het verleden slachtoffer van Iraakse agressie, keerden zich tegen unilaterale actie. ,,Koeweit hecht juist zeer veel waarde aan actie binnen het raamwerk van de VN omdat zonder dit raamwerk Koeweit waarschijnlijk niet bevrijd zou zijn van de Iraakse bezetting [in 1990]'', zei de Koeweitse VN-ambassadeur Abulhasan. Verscheidene landen wezen op de risico's van militaire actie voor de Iraakse bevolking en voor de stabiliteit in de regio als geheel.

De onderhandelingen over de Amerikaanse ontwerpresolutie die nog steeds alleen informeel circuleert, zitten na bijna een maand vast en belanden nu in een cruciale fase, zeggen VN-diplomaten. Onder de vijf vaste leden met vetorecht in de Veiligheidsraad staan vooral de VS en Frankrijk tegenover elkaar. De Britten steunen de Amerikanen, terwijl de Russen en Chinezen de Franse lijn volgen. Het Amerikaans-Franse dispuut gaat over de vraag in welke fase mogelijk militair geweld tegen Irak moet worden goedgekeurd. De VS willen dit in één resolutie inbouwen, als een automatisme als Irak niet meewerkt. De Fransen willen eventuele militaire actie pas in een tweede resolutie vastleggen.

Volgens VN-diplomaten brengen de VS mogelijk dezer dagen een aangepaste ontwerpresolutie in omloop, die iets meer accent legt op de rapportages van de inspecteurs over Iraks medewerking. De VS hebben zich al bereid getoond de diplomatieke codeterm voor militair geweld, ,,met alle noodzakelijke middelen'', te vervangen door het niet-gespecificeerde begrip ,,gevolgen'' voor Irak.

VN-chef Annan herhaalde gisteren een belangrijke passage uit zijn toespraak tot de VN van 12 september dat ,,Irak moet meewerken'' en dat anders de Veiligheidsraad ,,zijn verantwoordelijkheid onder ogen moet zien'', een verwijzing naar militaire actie. Hij riep Irak op deze ,,laatste kans'' te grijpen en pleitte voor het eerst duidelijk voor een nieuwe VN-resolutie voor een scherper inspectieregime. Maar Annan zei niet of deze resolutie meteen de geweldsoptie, de `vinger-aan-de-trekkeroptie', moet bevatten, zoals de VS willen.

    • Robert van de Roer