Liberalisering energie Europa mijnenveld

De Europese Commissie pakt Electricité de France aan, en daarmee Frankrijk dat zich verzet tegen liberalisering van de energiemarkt. Maar dat is juist een Europees speerpunt.

De Europese Commissie is vastbesloten om één Europese energiemarkt te creëren. Volgens voorzitter Romano Prodi een ,,enorm belangrijke boodschap''. Eerder al moesten er toppen van EU-regeringschefs aan te pas komen om een impuls te geven aan de moeizame liberalisering van de Europese energiemarkt, daarmee aan de concurrentie en dus aan de Europese economie.

De Europese Commissie opent nu een onderzoek naar mogelijk ongeoorloofde staatssteun aan het overheidsbedrijf Electricité de France (EdF). Het probleem is volgens de Commissie niet dat EdF nog steeds staatseigendom is – daarover heeft Brussel niets te zeggen – maar wel dat het oneerlijk concurreert. Ook kondigde de Commissie een procedure aan tegen de Spaanse en Italiaanse overheden, omdat zij het vrije kapitaalverkeer hinderen door EdF te dwarsbomen bij overnames. Volgens Eurocommissaris Monti (Mededinging) is het ,,geen toeval'' dat beide besluiten tegelijk werden genomen.

Het aanpakken van alleen Spanje en Italië zou het ongenoegen bij vele EU-lidstaten over de ongebreidelde overnamejacht van het Franse staatsbedrijf EdF nog hebben vergroot. In sommige lidstaten werden aan EdF contracten geweigerd omdat de Franse elektriciteitsmarkt vrijwel gesloten blijft.

De vele irritaties kwamen vorig voorjaar bij de EU-top van Stockholm weer naar boven, toen de Franse socialistische premier Jospin bleef weigeren zich te binden aan een einddatum voor liberalisering van de Europese energiemarkt. Onder druk van de andere regeringsleiders kreeg de Europese Commissie de opdracht te waarborgen dat energiebedrijven met een monopolie op hun thuismarkt ,,geen onrechtmatig voordeel uit deze situatie halen''. Dat was een verwijzing naar EdF, dat ruim 35 procent van z'n omzet in het buitenland maakt.

De regeringen van Spanje en Italië beperkten vorig jaar met speciale decreten het stemrecht van EdF, toen dit bedrijf aandelen verwierf in een Spaanse en Italiaanse elektriciteitsmaatschappij. Dat wekte ongenoegen van Eurocommissaris Bolkestein, die als verantwoordelijke voor de interne markt aantasting van het vrije kapitaalverkeer vreest. Zijn Spaanse collega De Palacio (Energie) steunde de Spaanse en Italiaanse beschermingsmaatregelen. Volgens haar kon het toch niet de bedoeling zijn dat lidstaten hun energiesector liberaliseren om vervolgens te moeten toekijken hoe een Frans staatsbedrijf de controle overneemt.

De Europese Commissie ging vorig jaar in conclaaf om de eigen verdeeldheid te bezweren. Bolkestein, Monti en De Palacio presenteerden daarop een gezamenlijke aanpak: waarborgen van vrij kapitaalverkeer, tegengaan van oneerlijke concurrentie en strikt toezien op uitvoering van afspraken over liberalisering.

De Commissie dreigde ook eenzijdig de Europese energiesector te liberaliseren – zoals zij eerder met de telecomsector deed – waartoe zij volgens de Europese verdragen bevoegd is bij een ernstige verstoring van de interne markt. Maar dit laatste is moeilijk aantoonbaar.

Bolkestein kreeg onlangs steun van het Europese Hof in procedures tegen Frankrijk en Portugal, die volgens de Commissie met `golden shares' in de energiesector het vrije kapitaalverkeer belemmerden. Volgens het hof zijn `golden shares' slechts onder strikte voorwaarden (zoals nationale veiligheid) toelaatbaar. Voor Bolkestein was het vonnis reden nu procedures tegen Spanje en Italië te openen. ,,Het feit dat de Europese elektriciteits- en gasmarkt nog niet volledig is geliberaliseerd, geeft lidstaten niet het recht van unilaterale maatregelen om nationale belangen te beschermen'', onderstreepte Bolkesteins woordvoerder gisteren.

Monti, die anderhalf jaar vooronderzoek naar EdF deed, kon niet achterblijven. De Italiaanse Eurocommissaris sprak van een ,,natuurlijk moment'' voor de aangekondigde procedures en onderzoeken. Zoals het ook geen toeval lijkt dat de Europese Commissie gisteren ook een procedure begon tegen Duitsland, omdat de EU-richtlijn voor liberalisering van de gasmarkt nog niet in nationale wetgeving is omgezet.

Brengen de stappen van de Europese Commissie een volledige liberalisering van met name de elektriciteitsmarkt dichterbij? De Commissie weet dat energieliberalisering een politiek mijnenveld is. Eurocommissaris Monti probeerde gisteren dan ook meteen Franse vrees weg te nemen dat zijn aanpak van EdF privatiseringsplannen zou bemoeilijken.

Begin dit jaar ging Frankrijk akkoord met opening van de elektriciteitsmarkt voor zakelijke klanten in 2004. De nieuwe regering liet doorschemeren, met slagen om de arm, ook een datum voor opening van de markt voor huishoudens te willen vastleggen. Volgens een hoge Brusselse functionaris kan de harde aanpak van EdF de Franse weerzin vergroten.

    • Hans Buddingh'