Iers referendum over `Nice' én over de premier

Opiniepeilingen geven de voorstanders van het verdrag van Nice een ruime voorsprong. Maar dat deden ze vorig jaar ook, toen een meerderheid uiteindelijk toch `nee' zei.

De Ierse regering is bang dat de gedaalde populariteit van premier Bertie Ahern en een lage opkomst tijdens het referendum over uitbreiding van de Europese Unie, zaterdag, opnieuw een `nee' kan opleveren.

Dat zeggen bronnen binnen de regering en de oppositiepartijen die goedkeuring van het Verdrag van Nice steunen op grond van de jongste opiniepeilingen. Het ja-kamp staat nu op 42 procent tegen 29 procent voor het nee-kamp, maar er is nog steeds een groot aantal zwevende kiezers en eentiende van de kiezers zegt zeker niet te gaan stemmen.

Ierland stemde in juni vorig jaar tijdens een referendum al tegen `Nice', dat het bestuur van een vergrote EU regelt. Het tweede referendum was nodig nadat het verdrag was bijgesteld om tegemoet te komen aan de Ierse vrees dat het zijn traditionele neutraliteit zou moeten opgeven als Ieren in een toekomstige Europese legermacht zouden moeten dienen. Andere motieven van het nee-kamp: vrees voor verlies van werkgelegenheid en van subsidies aan boeren en vissers, en verlies van Ierse bestuurlijke invloed binnen een grotere Unie.

Bovendien lijkt een deel van de potentiële nee-stemmers premier Ahern te willen straffen voor het schenden van verkiezingsbeloftes en slepende corruptieschandalen uit het recente verleden van zijn Fianna Fáil-partij. Voor het eerst sinds hij in 1994 aantrad als partijleider zijn meer Ieren ontevreden dan tevreden over Ahern, zo blijkt uit een vandaag gepubliceerde peiling van The Irish Times.

Ahern en zijn medestanders houden vol dat Ierland de nieuwkomers in de Unie niet de kans mag misgunnen waar Ierland als ,,arme nieuweling'' sinds 1973 van heeft geprofiteerd. Een tweede Iers `nee' zou de uitbreiding van de EU op zijn minst sterk vertragen. Vorige week gaf de Europese Commissie in principe tien landen groen licht voor een EU-lidmaatschap per 2004, maar dat zou jaren kunnen worden vertraagd. Ierland staat niet alleen in bezwaren, zoals onder meer bleek uit de spanningen binnen het Nederlandse kabinet, maar omdat Ierland als enige van de vijftien EU-landen een referendum houdt, komen die scherper naar boven.

,,Wij hebben tenminste een keuze'', zegt Sean Crowe, die in het Ierse parlement zit namens de republikeinse partij Sinn Féin en met de Groenen tot de felste tegenstanders van `Nice' behoort. ,,Nederland heeft geen referendum, maar als dat wel zo was, zou uw land misschien ook wel tegenstemmen.'' Zijn partij zegt dat Britten, Fransen en Duitsers in de nieuwe Unie steeds meer macht zouden krijgen, waarbij kleinere landen als Ierland worden gemarginaliseerd. Sinn Féin zegt niet tegen uitbreiding te zijn en houdt vol dat `Nice' daartoe ook niet nodig is. Het nee-kamp is bovendien boos dat de Ieren voor de tweede keer gevraagd wordt te stemmen. ,,De Ieren hebben hun mening een jaar geleden al gegeven. De regering gaat er net zolang mee door tot we het gewenste antwoord geven'', aldus Crowe.

De dertien procentpunten voorsprong van het nee-kamp is nog kleiner dan de marge tijdens het eerste Nice-referendum. Toen sloeg een geringe voorsprong van het ja-kamp om in een achterstand, omdat het aantal ja-stemmen causaal verband houdt met de opkomst. Toen stemde nog geen derde van de 2,9 miljoen stemgerechtigde Ieren. Ahern heeft gezegd dat een `ja' er alleen kan komen als minimaal 45 procent komt stemmen. Nieuwe gunstige peilingen voor het ja-kamp zouden echter kunnen uitmonden in zelfgenoegzaamheid. ,,Als stemmen in ons land verplicht was, zou er gegarandeerd een `ja' uit de bus komen'', zei Willie O'Dea, staatssecrtaris van Onderwijs, gisteren.

Minister van Transport Seamus Brennan bestreed tijdens een persconferentie in Dublin wat hij noemde de ,,mythes van het nee-kamp''. Volgens hem zouden de Ieren ,,egoïstisch'' optreden door uitbreiding tegen te houden. Een Iers `ja' zou die uitbreiding ,,in jaren van chaos en onzekerheid storten''. Bovendien zou Ierland juist aan invloed verliezen door nee te stemmen. ,,Onze plek is in het hart van Europa'', aldus Brennan. ,,`Nee' komt van de vernielers die eigenlijk altijd al tegen Europa zijn geweest.''