Griekse tragedie te wisselvallig gespeeld

Grote, transparante zeilen hangen doodstil op het toneel. Het wil maar niet waaien in de baai van Aulis. De Griekse oorlogsvloot ligt al maanden te wachten, om uit te varen tegen Troje. Maar de goden geven pas wind als opperbevelhebber Agamemnon zijn dochter Ifigeneia offert. Onder valse voorwendselen – huwelijk met godenzoon Achilles – lokt hij zijn bloedeigen dochter naar de baai.

De Griekse tragedie Ifigeneia in Aulis van Euripides gaat over de keuzes familie of vaderland; grote leider of goede vader; opofferen of verzetten. Zoals dat gaat in Griekse tragedies wordt een extreem maar helder dilemma gesteld, waarna de personages elkaar met mooie betogen proberen te overtuigen. De mannen winnen, niet omdat zij beter praten of meer gelijk hebben, maar omdat zij de macht hebben. De vrouwen gaan ten onder, maar winnen op het morele vlak.

Regisseur Erik Snel van de Utrechtse toneelgroep Aluin heeft een naam in het helder en aantrekkelijk brengen van klassiekers voor een jong publiek, zonder dat de eenvoud versimpeling wordt, en met behoud van de schoonheid van de tekst. In Ifigeneia zoekt hij wederom zoveel mogelijk de humor, door de fraaie taal af te wisselen met nuchtere opmerkingen, door cabaretesk op het publiek te spelen. Het actualiseren houdt hij dit keer impliciet. Agamemnon zou je met wat goede wil als George Bush kunnen zien, die – de tegenwind negerend – per se naar Irak wil, en het slotpleidooi van Ifigeneia als de laatste woorden van een zelfmoord-terrorist.

Dezelfde ingrediënten die Snels vorige stukken tot een succes maakten, werken dit keer niet. Snel houdt het nogal serieus, waardoor zijn aanpak toch te kaal en te simpel blijkt te zijn. Verder is het spel te wisselvallig. Tegenover het krachtige spel van Gabby Bakker en Dennis Coenen (Menelaos, de opstokende broer van Agamemnon) staat het slappe spel en de zwakke tekstbehandeling van Marcel Roelfsema (Agamemnon) en Arend Brandligt (Achilles). Maaike van der Meer overtuigt als Ifigeneia uiteindelijk wel, maar het kost enige moeite om in haar de omslag van zielig meisje naar trotse kamikaze te zien.

Gabby Bakker als Klytaemnestra, Ifigeneia's moeder, is de enige die de vele kanten van haar rol toont. Aanvankelijk een grappig, geagiteerd kakwijf, dan trots en vol daadkracht, berekend geil tegen haar vermeende schoonzoon Achilles, woedend en wraakzuchtig tegen haar man, en uiteindelijk verbijsterd en ontroostbaar als ze in één klap haar gezin vernietigd ziet. Aardige bijkomstigheid is dat Bakker ook zo krachtig Klytaemnestra speelde in Het verhaal van Orestes, dat Aluin enkele jaren geleden maakte. Hierin is Agamemnon na de oorlog thuisgekomen, en vermoord door Klytemnaestra, die het offeren van haar dochter nog niet was vergeten.

Voorstelling: Ifigeneia van Euripides door Aluin. Gezien 11/10 Theater Kikker Utrecht. Tournee t/m 22/12. Inl. (030) 272 3092 of www.aluin.nl.

    • Wilfred Takken