Geen triomfalisme in de Kamer

De nieuwbenoemde LPF-fractieleider Herben wil geen namen noemen bij zijn dolkstoottheorie. De oppositie vond het ,,geen feest''.

Toen de nieuwe LPF-fractieleider Herben opperde, dat de val van het kabinet `geënsceneerd' was, leek het alsof de gelaatskleur van premier Balkenende van bleek even in grauw omsloeg. Herben – juist die ochtend aangetreden om in de ruziënde LPF-fractie weer wat lijn te brengen, legde de vinger op de wonde. Waarom, vroeg hij, was een week lang gesuggereerd dat het kabinet kon blijven zitten als de ministers Bomhoff en Heinsbroek door de LPF zouden worden vervangen, maar bleek dit opeens niet meer mogelijk toen hij, Herben, dat onmiddellijk na zijn aantreden vanochtend had geregeld?

Herben speelde zijn trouvaille met verve uit – wat zijn bijdrage aan het Kamerdebat gisteren met gemak tot de beste LPF-speech in de Kamer ooit maakte. Maar pogingen van de oppositie om Herben zijn dolkstoot-theorie met namen van schuldigen te laten stofferen weerde hij af. ,,Ik weiger hier nu om bepaalde bewindslieden, of zelfs de minister-president als schuldige aan te wijzen. Als je mij vraagt was de premier vanochtend net zo verrast als ik''.

Bovendien gaf Herben grif toe, ,,dat de LPF er de afgelopen maanden heel goed in is geweest om het hout voor de eigen brandstapel aan te dragen, zelfs nog met een pakje lucifers er bij.''

Het kwam allemaal door onervarenheid van de LPF'ers in de politiek betoogde Herben. ,,Het was een huwelijk met een te korte verlovingstijd.'' Het was dus niet zozeer dat Herben anderen iets kwalijk nam, maar hij zag graag vastgesteld ,,dat we niet een echte kans hebben gekregen''.

De verklaring van coalitiepartners Verhagen (CDA) en Zalm (VVD) voor het feit dat ze 's ochtends aan premier Balkenende hadden laten weten het kabinet niet langer te steunen, was die van de geleidelijke deceptie. Dinsdagavond, toen de bewindslieden van de LPF pal na de begrafenis van prins Claus in groepen tegenover elkaar stonden en de onderling ruziënde Bomhoff en Heinsbroek niet bereid bleken voor de goede sfeer het veld te ruimen, ,,zonk mij de moed in de schoenen'', vertelde Zalm.

Verhagen en Zalm schilderden beiden hoe zij maandenlang – zij het af en toe knarsetandend – hadden geleefd met alle problemen die de nieuwkomers van de LPF opleverden: verdeeldheid in de fractie, geen bewindspersonen kunnen vinden en wat dies meer zij. Zelfs het drama Bomhoff-Heinsbroek hadden de coalitiepartners nog meer dan een week als een weliswaar vervelende, maar voor het kabinet niet noodzakelijkerwijze fatale ministerscrisis willen zien. In de nacht van maandag op dinsdag echter brak het inzicht door, dat het zo echt niet langer kon.

Herben was er niet op uit, de gefundeerdheid van deze overwegingen te bestrijden, maar wilde wel nog even op de valreep de politieke eer van de LPF redden: ,,In politiek opzicht, als het gaat om de de stemmingen en de uitvoering van de in het regeerakkoord gemaakte afspraken, kunt u ons er niet van betichten dat we ons niet aan afspraken hebben gehouden. U kunt ons verwijten dat we aan organisatorische chaos hebben geleden, maar niet dat we ons politiek niet hebben gedragen als een duurzame partij die het regeerakkoord steunt. Dat wil ik even gemarkeerd hebben.''

VVD en CDA weerspraken dat ook niet. Verhagen: ,,Helaas is het niet over de inhoud gegaan''.

De oppositie was opmerkelijk mild. ,,Het is vandaag geen feest voor de oppositie'', constateerde Paul Rosenmöller (GroenLinks) ingetogen. De val van de oppositie was naar zijn mening te ernstig voor het land om erover te gaan staan juichen.

,,We hebben er als oppositie ook helemaal niets aan hoeven doen'', merkte Marijnissen (SP) in dit verband op.

Desondanks waren de oppositiepartijen in het debat op dreef met het verzinnen van bloemrijke bewoordingen – ook die partijen welke de afgelopen maanden in de Kamer soms zo'n voorzichtige, matte indruk hadden gemaakt.

Van Nieuwenhoven (PvdA) voegde premier Balkenende een zinsnede van de door een deel van de huidige coalitie zozeer verguisde ex-premier Kok toe: ,,Je kunt alleen iets bereiken als je de boel ook een beetje bij elkaar kunt houden''. Zij sprak van een ,,grote verantwoordelijkheid van deze minister-president''.

,,Hoe is het mogelijk dat u de moeilijkheden in uw kabinet zozeer hebt onderschat'', zei Rosenmöller tot Balkenende, referend aan diens olijke briefkaart uit de ministerraad van enkele weken geleden.

De Graaf (D66) repte over het kabinet als ,,een ballentent die van ellende door zijn hoeven is gegaan'' en waaraan het optreden van een premier ,,als volleerd humorist'' weinig had kunnen verhelpen. Teeven karakteriseerde de sfeer in het kabinet als ,,politiek autisme en charlatannerij''.

Opluchting bleek zich van menig oppositiepoliticus te hebben meestergemaakt. ,,Ik heb me zoch zó gestoord aan de enorme pretenties van dit kabinet van avonturiers en fortuinzoekers'', verzuchtte Marijnissen. ,,Waar individualisme en politiek samen moeten gaan, ontstaat een onwerkbare situatie''.

Rosenmöller zei ,,te hunkeren naar het moment dat we weer echt politiek kunnen gaan bedrijven in dit land''.

    • Raymond van den Boogaard