`Ziekenzorg in polder stort in elkaar'

De IJsselmeerziekenhuizen in Emmeloord en Lelystad zijn het toonbeeld van een mislukte fusie. De medische staven op beide locaties staan twaalf jaar na dato lijnrecht tegenover elkaar.

,,Bedankt Bomhoff'', stond vorige week op de gevel van het Dr. J.H. Jansen Ziekenhuis in Emmeloord. Voor het eerst in jaren was er voor de medische staf, de bevolking en de huisartsen in de Noordoostpolder en Urk weer enige reden tot vreugde. De minister van Volksgezondheid verordonneerde dat kindergeneeskunde moet blijven en dat (klinische)verloskunde en gynaecologie op termijn terugkomen in de Noordoostpolder. ,,Een belangrijke overwinning'', zegt radioloog J. van Mil. Hij is woordvoerder van de vereniging van medische specialisten in Emmeloord, die streeft naar het behoud van een klein basisziekenhuis. Maar net als G. Ten Hoopen van het Platform Zorggebruikers en A. Offenberg van de Zorggebruikersbundeling Flevoland, is hij er niet gerust op dat de richtlijnen van de LPF-bewindsman ook worden uitgevoerd. ,,We vrezen'', zegt Ten Hoopen, ,,dat onder leiding van de huidige interim-manager Brinkman zal worden gepoogd de minister ervan te overtuigen dat zijn plannen niet haalbaar zijn.''

Twaalf jaar na dato zijn de IJsselmeerziekenhuizen in Lelystad en Emmeloord het toonbeeld van een mislukte fusie. De Raad van Bestuur incasseerde de fusiebonus van het Rijk, maar verzuimde jarenlang de medische staf te integreren en zich uit te spreken over de verdeling van medische specialismen over beide locaties. Toen dat drie jaar geleden alsnog werd geprobeerd, kwam het tot een breuk tussen een kleine minderheid van medische specialisten in Emmeloord en de grote meerderheid in Lelystad.

Het grote struikelblok is of het kleinere ziekenhuis in Emmeloord, met 160 bedden, een volwaardig basisziekenhuis moet blijven. In opdracht van de voormalige minister van Volksgezondheid adviseerde de commissie-Kraaijeveld in augustus dat Emmeloord dag- en poliklinische behandeling moet blijven leveren en dat de complexe zorg in Lelystad moet worden geconcentreerd. De medische staf van de IJsselmeerziekenhuizen, waarvan éénderde op beide locaties werkt, schaarde zich achter dit voorstel.

Interim-manager J. W. Brinkman, oud-generaal en oud-hoofdcommissaris van politie Rotterdam, werd aangesteld om een herstelplan voor de beide locaties te maken. Maar de specialisten in Emmeloord bleven zich verzetten tegen wat ze als een ,,veredelde polikliniek'' ervaren. Ze eisen dat ,,ook boven de Ketelbrug volwaardige ziekenhuiszorg blijft bestaan'', aldus radioloog Van Mil.

Dat is ook de wens van de regionale bevolking en van de voltallige Tweede Kamer. Bomhoff, de vandaag afgetreden minister van Volksgezondheid, kwam Emmeloord vorige week een flink eind tegemoet. Cardiologie blijft definitief in Lelystad, maar de andere vier basisspecialismen - interne geneeskunde, chirurgie, gynaecologie en kindergeneeskunde - blijven, worden opnieuw opgetuigd of komen terug in de Noordoostpolder. In algemene zin blijft spoedeisende hulp volgens de bewindsman hierdoor in Emmeloord aanwezig. Volgens een woordvoerder van Brinkman neemt de minister daarmee geen afstand van de commissie-Kraaijeveld, zoals in Emmeloord wordt beweerd, maar presenteert hij voor enkel basisspecialismen aanvullende plannen.

Na twee weken van bestuurlijke chaos – de voorzitter van de raad van toezicht stapte gedwongen door de minister op, een ander lid van de raad werd ontslagen, de resterende leden namen korte tijd de macht over en zetten Brinkman aan de kant - is er een nieuwe voorzitter van de raad van toezicht, burgemeester D. van Hemmen van Nunspeet, en is interim-manager Brinkman opnieuw aangesteld. De bestuurscrisis in de polder is bezworen, maar het voortbestaan van beide locaties is nog allerminst gegarandeerd.

,,Het is kwart over twaalf'', zegt J.S. van der Laan, patholoog en vice-voorzitter van de medische staf. ,,Het moet heel snel, heel veel beter gaan'', meent hij, ,,anders komt zowel de kwaliteit van de zorg in het ziekenhuis in Emmeloord, als die in Lelystad in gevaar.'' Van der Laan en zijn collega's zijn het zat om nog langer te worden gedomineerd door de minderheid in Emmeloord. ,,De organisatie is niet alleen murw, maar is ook vergiftigd door wantrouwen.'' Het plan Kraaijveld, aangevuld met de richtlijnen van Bomhoff, is volgens hem het laatste redmiddel voor de IJsselmeerziekenhuizen, die allebei te klein zijn om zelfstandig verder te gaan.

De situatie is alarmerend. Door de jarenlange strijd tussen de beide ziekenhuizen is het exploitatietekort opgelopen tot 5 miljoen euro, ligt de productiviteit tien procent lager dan in andere streekziekenhuizen, zijn er elf vacatures (afgezien van een nijpend tekort aan arts-assistenten) op een medische staf van tachtig, en heeft de directie nauwelijks nog greep op de zorgprocessen. De Inspectie voor de Gezondheidzorg dreigde vorige week met een patiëntenstop omdat door de bestuurlijke crisis delen van de ziekenhuiszorg een kritische ondergrens hadden bereikten.

In een poging om de eenheid te bevorderen tussen Lelystad en Emmeloord wil Brinkman geen uitlatingen meer doen in de media. Dat is ook waar de ondernemingsraad, de meerderheid van de medische staf en het management op beide locaties bij hem op aandringen: probeer de ziekenhuizen op één lijn te krijgen.

Maar het is de vraag of naast het verschil in inzicht over de verdeling van de medische specialismen ook de cultuurverschillen tussen het , ,oude nieuwe'' land, de Noordoostpolder, en het ,,nieuwe nieuwe'' land, de Flevopolder, niet te groot zijn'', menen Offenberg en Ten Hooven. De van oorsprong agrarische bevolking in de Noordoostpolder, heeft zich in de afgelopen zestig jaar hecht georganiseerd. In het platform voor het behoud van het Dr. H.J. Jansen Ziekenhuis in Emmeloord nemen niet alleen zorggebruikers, maar ook het bedrijfsleven, de Rotary en tal van andere organisaties deel. Het ziekenhuis, constateerde ook de commissie-Kraaijveld, is een geïntegreerd onderdeel van de samenleving. De 35 jaar oude Flevopolder is meer stedelijk georiënteerd. Lelystad wordt gezien als een verlengstuk van de Randstad. De Ketelbrug uit 1970 verbindt de beide polders, maar fungeert tevens als scheiding. De psychologische afstand tussen de Noordoostpolder en Flevoland is veel groter dan die tussen Lelystad en Emmeloord.

De regionale zorgverzekeraar Het Groene Land Achmea ,,respecteert de cultuurverschillen'', zegt zorgmanager C. van Ewijk, ,,maar als we blijven steggelen over de poppetjes – moet Brinkman nu wel of niet worden vervangen door een nieuwe interim-directeur – stort ondertussen de ziekenhuiszorg in deze regio in elkaar. De plannen van de commissie-Kraaijveld moeten zo snel mogelijk worden uitgevoerd en daarna gaan we de extra richtlijnen van de minister voor Emmeloord verwezenlijken'', aldus Van Ewijk. Achmea wil dat 85 procent van de ziekenhuiszorg uiteindelijk ook weer in Emmeloord wordt geboden. De bevolking, huisartsen en medische staf in de Noordoostpolder hebben er een hard hoofd in dat dat met Brinkman als interim-directeur lukt.

,,Brinkman wordt geassocieerd met de uitkomsten van de commissie-Kraaijveld'', zegt huisarts C.J. Dekker uit Urk. ,,Niet voor niets werden er begin deze maand door huisartsen en een deel van zijn medewerkers in Emmeloord vijf moties van wantrouwen tegen hem ingediend.''