Strafzaak voert druk op president Oekraine hoog op

Een rechter van het gerechtshof van Kiev heeft gisteren een strafzaak aangespannen tegen de Oekraïense president Leonid Koetsjma. De procureur-generaal tekende daar vanochtend beroep tegen aan bij het Hooggerechtshof.

De strafzaak lijkt een poging Koetsjma verder in het nauw te drijven. De Oekraïense hoofdstad Kiev is al enkele weken in de greep van straatprotesten die in omvang toenemen. Afgelopen weekeind betoogden ruim 20.000 Oekraïeners voor zijn aftreden. In tegenstelling tot eerdere protestgolven vormen de communisten ditmaal samen met de socialisten, de gematigde oppositie en de nationalisten één front. In het verleden kon Koetsjma deze vleugels van het parlement nog tegen elkaar uitspelen. De president hoopt desondanks ook deze protestgolf uit te zitten.

Rechter Joeri Vasilenko gelastte gisteren een strafrechtelijk onderzoek naar de beschuldiging dat de president elf misdrijven heeft begaan. ,,Koetsjma heeft bloed aan zijn handen'', stelde de rechter. Het gaat onder meer om de moord op de journalist Grigori Gongadze, corruptie, stembusfraude en illegale wapenverkoop aan Irak. Diezelfde verwijten legde de oppositie Koetsjma dit weekeind voor tijdens een `volkstribunaal'. Als het Hooggerechtshof de strafzaak niet ontbindt, is de door Koetsjma benoemde procureur-generaal gedwongen een onderzoek te verrichten.

Communistenleider Simonjenko eist dat Koetsjma tijdelijk zijn functie neerlegt. Daarvan wil Koetsjma niets weten. Parlementsvoorzitter Litvin, een bondgenoot van de president, noemt de strafzaak `naÏef'. ,,Men zou de grondwet moeten lezen.'' De president is immuun tegen strafvervolging, aldus Litvin.

De OekraÏense president verkeert chronisch in problemen sinds eind 2000 een voormalige lijfwacht geluidsbanden openbaar maakte, waarop een vloekende Koetsjma elke denkbare politieke zonde begaat: stembusfraude, machtsmisbruik, afpersing, het terroriseren van de media, het verdelen van gunsten onder zakenclans, het gelasten van moord en van wapenverkoop aan Irak. Hoewel de oppositie deze zomer flinke winst boekte bij de parlementsverkiezingen, wist Koetsjma door eigenaardigheden van het Oekraïense kiesrecht en het overlopen van enkele oppositieleden een minieme meerderheid te behouden.

In het westen heeft de president, die Oekraïne jarenlang met succes als pro-westers bolwerk tegen Rusland presenteerde, alle krediet verspeeld. De traditionele bondgenoot Polen houdt momenteel in Warschau een tweedaagse conferentie over toekomst van Oekraïne. Koetsjma ziet die conferentie als een inmenging in binnenlandse zaken. EU-gezant Janvier Solana verweet Koetsjma gisteren ,,niet volgens de regels, maar met de regels te spelen''. Zolang Oekraïne democratische spelregels negeert, de media muilkorft en duistere verbanden tussen politiek en zakenwereld tolereert, kan er van toenadering tot Europa geen sprake zijn, aldus Solana. Koetsjma zegt het lidmaatschap van de EU en de NAVO na te streven.

Op dit moment leggen Amerikaanse en Britse wapenexperts een tiendaags bezoek af aan Kiev. Zij onderzoeken of Oekraïne illegaal het geavanceerde radarsysteem Koltsjoega (maliënkolder) aan Irak heeft verkocht. Experts van de FBI oordelen dat een geluidstape waarop de president in juli 2000 die transactie van 100 miljoen dollar gelast, authetiek is. Washington heeft daarop zijn hulpprogramma van 50 miljoen dollar aan Oekraïne bevroren. Koetsjma ontkent en belooft de experts alle medewerking.

    • Coen van Zwol