Met daadkracht op weg naar het einde

Slechts `piëteit' in verband met de begrafenis van prins Claus weerhield CDA en VVD ervan gisteravond het snelle einde van de coalitie van CDA, LPF en VVD aan te kondigen. Balkenende: ,,Daadkracht is het kriterium, waaraan alles moet voldoen.''

Slechts een ministerraad over het Europees beleid was de bedoeling, verzekerden intimi van premier Balkenende gisteravond laat. Vergaderen, zo kort na de begrafenis van prins Claus was natuurlijk een risico, maar het kabinetstandpunt over de uitbreiding van de Europese Unie mocht de Tweede Kamer niet langer worden onthouden.

De ingelaste ministerraad van 15 oktober bracht echter het einde van het kabinet- Balkenende - `Europa' kwam in de Trêves-zaal met geen woord meer aan de orde. Slechts `piëteit' in verband met de begrafenis van prins Claus weerhield CDA en VVD ervan, nog gisteravond het definitieve einde van de coalitie van CDA, LPF en VVD aan te kondigen.

16.20 uur, dinsdagmiddag. ,,Er zijn nieuwe ontwikkelingen'', zegt een gejaagde Mat Herben en haast zich van het Kamergebouw naar het ministerie van Verkeer en waterstaat, waar de bewindslieden van de LPF bijeen zijn. Herben, LPF-onderhandelaar bij de totstandkoming van het kabinet Balkenende en de enige die in de LPF-fractie nog eenheid teweeg kan brengen, heeft zojuist op de gangen van het Kamergebouw journalisten verteld, dat híj morgen Harry Wijnschenk opvolgt als LPF-fractievoorzitter en politiek leider.

De `nieuwe ontwikkelingen' waarop Herben doelt, blijken een verdere escalatie van het conflict in de ploeg LPF-bewindslieden. Vice-premier Bomhoff en minister Heinsbroek spreken daar helemaal niet meer met elkaar - alleen elk afzonderlijk met de Rotterdamse hoogleraar Van Schendelen, die eerder de Fortuyn-aanhangers in Rotterdam met CDA en VVD in één College tezamen bracht, en nu zijn krachten op de LPF in Den Haag beproeft.

Met uitzondering van staatssecretaris Van Leeuwen, die de vergadering voortijdig verlaat, komen alle LPF-bewindslieden tot de conclusie dat de kemphanen Bomhoff en Heinsbroek beiden het kabinet moeten verlaten. Dezen blijken echter geen van beiden bereid hun zetel op te geven.

17.50 uur. De VVD-bewindslieden komen uit hun beraad op het ministerie van Binnenlandse zaken, waar VVD-vice-premier Remkes gastheer was. Nee, over Europa zal de ministerraad straks niet meer gaan, weet minister Korthals. Wel over de crisis bij de LPF, die deze dag definitief tot de crisis van het kabinet wordt. ,,Wij maken ons grote zorgen'', verzekeren Hoogervorst en Remkes.

18.40 uur. ,,Het gaat om de geloofwaardigheid van de politiek'', zegt premier Balkenende, aankomend bij de Trêves-zaal, waar de ministerraad vergadert. Ook de premier blijkt dus op de hoogte van de plotselinge agenda-wijziging. Het spreekgestoelte in perscentrum Nieuwspoort, waar de premier later op de avond had willen uiteenzetten dat het kabinet zijn mannetje in Europa staat, zal ongebruikt blijven.

Balkenende onthult vrijdag de LPF-ministers de wacht te hebben aangezegd: vandaag moest hun conflict zijn opgelost. Bij hun aankomst blijkt eens te meer, dat dit niet is gelukt. Eerst Nawijn en De Boer (,,wij gaan naar de minister-president''), die Balkenende nog voor de raad op de hoogte willen stellen van hun inzicht dat Bomhoff en Heinsbroek allebei uit het kabinet moeten vertrekken. En daarna, afzonderlijk, Heinsbroek en Bomhoff, die verzekeren dat ze nog in functie zijn.

21.28 uur. VVD-vice-premier Remkes komt naar buiten: ,,uit piëteit'' gaat het pas morgen verder, meldt hij. Net als de andere ministers beroept hij zich op de binnen gemaakte afspraak, vanavond niets meer te zeggen. Ook Heinsbroek wil niets zeggen: ,,eindelijk hebben we eens goed afgesproken dat we geen commentaar leveren'', zegt hij. En heeft minister Donner wellicht zin om volgende week weer als informateur op te treden, nu voor Balkenende II? ,,Nee, dank U''.

22.28 uur. Van de ministers is alleen Bomhoff nagebleven - ,,om na te denken'', heet het. Dan geeft hij een op het eerste gezicht niet zeer relevante verklaring af: Bomhoff verwacht dat de LPF-fractie hem morgen nogmaals zal verzoeken, de wachtlijsten in de gezondheidszorg weg te werken. ,,De politiek is opgelaaid op een zeer fout moment. We moeten aan het werk''.

23.15 uur. Als laatste verlaat premier Balkenende de Trêveszaal. ,,Daadkracht is het kriterium, waaraan alles moet voldoen'', zegt hij. Maar niet langer heeft deze slogan van de premier betrekking op veiligheid, zorg, of normen en waarden. Het gaat nu om ,,de positie van het kabinet'', die door de ontwikkelingen van de LPF is ondergraven.

Woensdagmorgen begint het naspel met bezoeken van fractieleiders Verhagen (CDA) en Zalm (VVD) aan de premier. Beiden hebben hun analyse klaar: met dit kabinet met de LPF is het gedaan. De tot LPF-fractievoorzitter verkozen Herben poogt nog te redden, door Bomhoff en Heinsbroek tot vertrek te manen. Na een gesprek met Balkenende concludeert ook Herben dat het is afgelopen.

    • Raymond van den Boogaard
    • René Moerland