Er lag een ander in die kist

Terwijl de kist stap voor stap de kerk in werd gedragen langs de treurige gezichten van de koninklijke familie, stelde ik me onbewust niet meer prins Claus daarin voor, maar een bekende die ik zelf mee ten grave droeg, daarna een ander en nog een ander. Bij toerbeurt gingen ze in de kist liggen. De treurmuziek en de verstikte tranen riepen het op met een vleugje eigen doodsangst als ecstasy. Ik had niet verwacht dat ik na negen dagen tv-rouw van deze uitzending nog zo onder de indruk zou raken.

Kardinaal Simonis, zelf in de kerk aanwezig, vertelde later bij Knevel van een dergelijke ervaring. Tegelijk met prins Claus was een bekende van hem gestorven, een oud-missionaris die zich ,,kapot'' zou hebben gewerkt. ,,Bij wijze van spreken zag ik die pater vervoerd worden'', zei Simonis. Hij wees op de interviewtjes met omstanders. Mensen die zeiden dat ze ook veel hadden meegemaakt. Een vrouw die was komen kijken omdat haar man ook de ziekte van Parkinson had gehad, net als Claus. Bij elke rouwadvertentie zag ze haar eigen man staan. De koninklijke familie deed mee aan een klassiek treurspel dat persoonlijke ervaringen bundelt. De moeder van alle begrafenissen.

Het lijken wel oertijden in het rationele land, zeker met die grafkelder, waar de kist tree voor tree in verdween. Bij de dood van Egyptische koningen verdiepten priesters het collectieve medelijden door het personeel levend mee te begraven. Wij hebben gelukkig tv en dat is al meer dan genoeg. Zicht op de dalende kist, vanachter het praalgraf van Willem van Oranje. Van de nok van de kerk zag je in de onderwereld een lichtje aan gaan en toen de kist eenmaal binnen was, gingen de zwarte gordijnen dicht. Bij een daverend Agnus Dei kon de kijker zwelgen in het besmettelijke tranengevecht van de voor de ingang wachtende koninklijke familie, hecht bij elkaar. Mooi, maar soms bekroop me een gevoel van schaamte over mijn voyeurisme.

Ik vond het intiemer en heftiger dan de begrafenis van de Britse Queen Mum. Voor het arrangeren van publieke rituelen heeft koningin Beatrix artistiek talent. Misschien zou ze in een ander leven filmregisseur zijn geworden, ze is dominant genoeg. Smetteloze staatsceremonies als tegenwicht voor wanordelijke politiek, ruziënde LPF'ers, spelverruwing, terreur, voetbalsupporters. Het koningshuis houdt het hoofd nog koel. Combinatie van door Maartje van Weegen uitgelegde traditie en nieuwe vindingen. De stoet van militairen, koetsen en paarden. ,,We krijgen veel brieven over het gebruik van het woord `lijkkoets', maar in alle officiële documenten wordt over `lijkkoets' gesproken'', verantwoordde ze zich gisteren. In de kerk lag elke bloem op de millimeter nauwkeurig. Ook de Duitse zenders ARD en ZDF versloegen het live als laatste bijdrage aan de rol van Claus als grenzenslechter.

De sombere gezichten waren goed te zien. Een close-up zoals indertijd bij de tranen van Máxima zou ongepast zijn geweest. Koningin Beatrix had wijselijk een hoed met een brede rand opgezet, zodat ze haar ogen kon afschermen. Alleen in de grafkelder mocht niet worden gefilmd tot teleurstelling van de NOS, maar de familieleden verdienden een momentje alleen daar beneden, aan onze kant van de Styx. Prins Claus bleef daar, zij mochten weer terug naar boven.

Een moderne monarchie van gevoelens en esthetische ervaringen. Zou minder mooie rouw zijn mislukt? Kun je een begrafenis recenseren? Dat gebeurde massaal, want er komt design bij kijken. Het hoort bij de gebruikelijke opluchting met cafeïne achteraf. Kijkers die elkaar belden, om eigen ervaringen met elkaar te vergelijken.

Theologe Jacobine Geel was er voor de verklaring van de liturgie, maar begon in haar nabeschouwing met een tv-moment. Prins Johan Friso die de hand van koningin Beatrix greep toen de bevriende Huub Oosterhuis zich herinnerde hoe Claus in zijn ziekenhuisbed op de tv trots de verrichtingen van zijn familie op Koninginnedag gadesloeg. ,,De koninklijke familie is veel dichterbij dan vroeger'', zei een oudere vrouw in B&W. ,,Bij de bijzetting van Wilhelmina was alles zo grauw.'' Ongetwijfeld spelen er zwart-witte archiefbeelden door haar geheugen. Nu treuren we in kleur.

    • Maarten Huygen