Avontuur van Kramnik sterft in schoonheid

Toen Vladimir Kramnik halverwege zijn match in Bahrein tegen Deep Fritz met geruisloos spel een 3-1 voorsprong had genomen, waren er velen (onder wie uw verslaggever) die de computer geen enkele kans meer gaven. Het liep heel anders. Deep Fritz won zondag de vijfde partij, gisteren ook de zesde, en nu staat het 3-3, met nog twee partijen te spelen.

Het was of er gisteren een heel andere Kramnik speelde. Niet meer de effectieve, maar wat saaie technicus die risicoloos een eindspelvoordeeltje uitmelkt, maar nu een avonturier die in schoonheid wilde zegevieren of sterven. In zulke avonturen is de computer met zijn geweldige rekenkracht nu juist op zijn best. Kramnik werd het slachtoffer van typisch menselijke ijdele ambitie. Hij wilde de computer op diens sterkste punt verslaan en liep zich dood.

Twee keer achter elkaar heeft Kramnik nu iets gedaan dat hij anders nooit doet; zondag blunderde hij een stuk weg en gisteren speelde hij va banque. In een partij tegen een computer wordt de mens voortdurend voor kleine verrassingen gezet met onvoorspelbare `typische computerzetten'. Zo wordt zijn geest langzaam uitgehold.

Mooi om te zien was het wel. Kramnik offerde een stuk en dreef de koning van Deep Fritz het open veld in. Voor het menselijk oog leek het of hij het geofferde materiaal met rente terug zou krijgen en een indrukwekkende aanvalspartij zou winnen. Toen bleek er toch een taktisch kleinigheidje te zijn dat alles bedierf. De computer had het al een tijd van te voren gezien, Kramnik kwam er pas achter toen hij zijn bruggen al verbrand had.

De partijen worden natuurlijk met argusogen gevolgd door Kasparov, die zelf in 1997 van de computer Deep Blue verloor en nu een match in het vooruitzicht heeft tegen weer een andere computer, Deep Junior. Hij liet weten dat Kramnik, toen die opgaf, nog een goede kans op remise had gehad.

Ja, dat zou Kasparov wel willen, dan was de schande dat hij zelf in 1997 tegen Deep Blue een keer in remisestand had opgegeven in ieder geval gedeeld. Ik betwijfel of Kramnik wel remise had kunnen bereiken, maar het is zeker waar dat hij te vroeg was met zijn capitulatie. Misschien kwam het doordat een computer op zijn best soms de demoraliserende indruk maakt van een hogere macht, waartegen ieder verweer vergeefs is.

Kramnik maakte na de partij overigens een opgewekte indruk, alsof hij net een krachtprestatie had geleverd: ,,Dit had het potentieel om de beste partij te worden die ik ooit in mijn leven gespeeld heb. Hoe zou je gedeprimeerd kunnen zijn nadat je net zo'n prachtige partij hebt gespeeld? Ik denk dat ik de match nog steeds kan winnen.''

Wit Kramnik-zwart Deep Fritz, zesde partij

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 e7-e6 3. Pg1-f3 b7-b6 4. g2-g3 Lc8-a6 5. b2-b3 Lf8-b4+ 6. Lc1-d2 Lb4-e7 7. Lf1-g2 c7-c6 8. Ld2-c3 d7-d5 9. Pf3-e5 Pf6-d7 10. Pe5xd7 Pb8xd7 11. Pb1-d2 0-0 12. 0-0 Ta8-c8 13. a2-a4 Le7-f6 14. e2-e4 c6-c5 15. e4xd5 c5xd4 16. Lc3-b4 Tf8-e8 17. Pd2-e4 Over deze zet dacht Kramnik 42 minuten na. Hij had rustig 17. dxe6 kunnen spelen, maar besluit op geweldige complicaties in te gaan. 17...e6xd5 18. Pe4-d6 d5xc4

Zie diagram

Deep Fritz dacht zelf (waarschijnlijk terecht) dat wit hier voordeel kon bereiken met 19. Ld5. Zijn hoofdvariant is 19...Pc5 20. Lxf7+ Kf8 21. Lxe8 Dxd6 22. Lb5 Lxb5 23. axb5. Kramnik verkiest echter een onzeker avontuur met een stukoffer. 19. Pd6xf7 Kg8xf7 20. Lg2-d5+ Kf7-g6 21. Dd1-g4+ Lf6-g5 22. Ld5-e4+ Te8xe4 23. Dg4xe4+ Kg6-h6 24. h2-h4 Lg5-f6 25. Lb4-d2+ g7-g5 26. h4xg5+ Recht op het doel af dat hem straks ontsnapt. Beter was 26. bxc4, waarna het nog lang niet duidelijk zou zijn. 26...Lf6xg5 27. De4-h4+ Pas nu zag Kramnik dat 27. De6+ Pf6 28. f4 (beter, maar tenslotte ook voordelig voor zwart is 28. Dh3+ Kg6 29. f4 Lh6 30. f5+ Kf7) hem niets op zou leveren na 28...Lh4 27...Kh6-g6 28. Dh4-e4+ Kg6-g7 29. Ld2xg5 Dd8xg5 30. Tf1-e1 c4xb3 31. De4xd4+ Pd7-f6 32. a4-a5 Dg5-d5 33. Dd4xd5 Pf6xd5 34. a5xb6 a7xb6 Wit gaf op. Volgens Kasparov had 35. Txa6 b2 36. Ta7+ Kg6 37. Td7 Tc1 38. Td6+ Pf6 39. Tdd1 b1D 40. Txc1 wit nog goede remisekansen gegeven. Of dat nu waar is of niet, Kramnik had het zeker moeten proberen.