Schöngeist

J.L. Heldring typeert in zijn column van 10 oktober prins Claus als een Schöngeist. Hij zegt dat hiervoor geen Nederlands equivalent bestaat, maar dat is er wel. Bij ons heet iemand die de werkelijkheid met behulp van de schoonheid ontvlucht, een estheet.

Claus had een grote belangstelling voor kunst en literatuur. Hij hing in zijn jonge jaren graag de gentleman uit en hield van non-conformistisch gedrag. Heldring vermoedt dat dergelijke eigenschappen die bij de Duitse adel op het voetspoor van Stefan George populair waren, hem in zijn adolescentie zijn bijgebracht. Volgens hem zijn zij kenmerkend voor zijn gedrag gebleven.

Sterk vind ik deze bewijsvoering niet. Zij laat namelijk de maatschappelijke interesse van de prins buiten beschouwing. Heldring wijst er terecht op dat tal van aanhangers van George gevoelig waren voor het nationaal-socialisme, maar doet het voorkomen, alsof Claus er geen eigen politieke overtuiging op na hield. Wie zijn speeches en artikelen kent, weet echter beter.

Hij was op grond van zijn oorlogservaringen doordrongen van het besef dat een herleving van het nationaal-socialisme vermeden moet worden. Die overtuiging verbond hem met de generaties in Duitsland die het daar nu cultureel en politiek voor het zeggen hebben. Het valt niet in te zien wat dat met Schöngeisterei of estheticisme te maken heeft.

Hij kenmerkte zich verder door een sterk gevoel voor rechtvaardigheid. Hij vond dat schaarse goederen zoals gezondheid, een goede opleiding en zelfrespect unfair verdeeld zijn.

Heel wat mensen hebben bijna niets en weinigen bezitten tamelijk veel. Ook dat is niet een inzicht dat typerend is voor een Schöngeist.

Met banale zaken als geld, schoon water en scholing heeft deze liever niets te schaften.

De bewering dat hij een Schöngeist was, doet Claus tekort. Volgens Heldring is Claus in Nederland tot een linkse figuur gemààkt door kunstenaars en intellectuelen die hem voor hun karretje wilden spannen. Dat klopt echter niet.

Strong feelings inzake het nationaal-socialisme en de onrechtvaardigheid in de wereld had deze kosmopoliet allang voordat hij Nederlandse bodem betrad.