Nederland staat buitenspel

Wij Nederlanders hebben het nu al zoveel maanden zo druk met onszelf, dat we nauwelijks meer over de grens kijken. En dat terwijl al onze grote problemen slechts in internationaal verband kunnen worden opgelost. Het buitenland, met name Europa, wordt gezien als deel van het probleem, in plaats van een onontkoombaar deel van de oplossing.

Omdat we zo op het binnenland zijn gefixeerd, valt het hier niet op dat het Nederlandse buitenlandse beleid bepaald geen sterke indruk maakt. Positief is dat we nu een minister van Buitenlandse Zaken hebben die er overduidelijk veel zin in heeft en ook weet waarover hij spreekt. Geen van beide paarse voorgangers heeft een sterke indruk achtergelaten. Voor de professional De Hoop Scheffer is letterlijk en figuurlijk een wereld te winnen.

In Europa is Nederland al zeker tien jaar met een neerwaartse glijvlucht bezig. Wim Kok had een sterke positie in de Europese Raad, hij was mentor van een nieuwe generatie leiders, zoals Blair, Jospin en Schröder, waardoor hij meer gezag had dan andere leiders van kleine landen. Toch kan een lange reeks diplomatieke mislukkingen opgesomd worden, die begint met het aanvankelijk niet protesteren tegen de onevenredig hoge financiële bijdrage aan Europa (in de hoop Ruud Lubbers de baan van Commissievoorzitter te bezorgen), gevolgd door het onnodig irriteren van landen als Italië en Frankrijk door de arrogante speculaties van Zalm dat deze landen toch nooit aan de euro mee zouden kunnen doen. Toen het te laat was begon Nederland over de hoge afdracht aan Europa en het terughalen van betrekkelijk geringe bedragen ging het hele Europabeleid overheersen, soms ten koste van andere prioriteiten, zoals de hervorming van het landbouwbeleid.

Een recente blunder is die rondom de Europese Conventie. Als Nederland doortastender was geweest, zat Wim Kok nu waar Giscard d'Estaing zit: aan het hoofd van de tekentafel die de Europese overheid van de toekomst ontwerpt.

Nederland heeft, niet toevallig rond de tijd dat we meer aan Europa gingen betalen dan we ontvingen, voor een fundamenteel andere benadering gekozen. Decennia lang kozen wij voor een constructieve opstelling om onze belangen te dienen. Nu het ministerie van financiën het helemaal alleen voor het zeggen heeft en `BZ' steeds meer naar de marge wordt gedrukt, gaan we het liefst steeds dwarsliggen.

De VVD van Zalm dreigt nu de toetreding van Polen tot de Unie te gaan blokkeren. Een kritische Europese Commissie geeft aan dat Polen zijn huiswerk beter moet doen, wil het niet vóór 2004 alsnog toetreding mislopen. Ook de Commissie wil strikt de hand houden aan de eerder gestelde toetredingseisen en zal daarom de voortgang in de komende jaren op de voet blijven volgen. Voor Zalm is dat onvoldoende, hij wil dat Polen nu al buiten de deur wordt gehouden. Desnoods gaat Nederland in zijn eentje dwarsliggen. De gevolgen van een Nederlandse Alleingang zouden echter catastrofaal zijn. Wij zouden voor zeer lange tijd de relatie met de nieuwe lidstaten ernstig belasten, terwijl wij daar één van de grootste investeerders zijn. Ook zouden de betrekkingen met Duitsland onder grote druk komen. Voor de Duitsers heeft uitbreiding van de Unie alleen zin als de Polen toetreden, een Nederlandse blokkade zou een zeer groot politiek probleem in Berlijn veroorzaken. Dat terwijl dit kabinet heeft aangekondigd de relatie met Duitsland juist te willen verbeteren, nu wij dat land zo nodig hebben om onze positie in Europa te verbeteren. Nederland dreigt zo voor langere tijd helemaal buitenspel te staan. Nog afgezien van de instabiliteit die een Nederlandse blokkade in Midden- en Oost-Europa zou opleveren. Dit zouden we allemaal voor onze rekening kunnen nemen, als er grote bedreigingen op ons af zouden komen door de uitbreiding. Maar die zijn er niet, anders zou niet alleen Nederland nu dwars gaan liggen.

Wellicht heeft de dreiging van Zalm vooral een binnenlandspolitieke achtergrond. De jacht op teleurgestelde LPF-kiezers is immers geopend en het ligt voor de hand dat Euroscepsis er bij hen zal ingaan als koek. Maar tegelijkertijd voedt Zalm de angst voor een Europa waarop wij geen invloed hebben, dat ons te veel geld kost en waar anderen zich niet aan de regels houden, terwijl wij dat wel doen. Benadruk dit eenzijdige beeld lang genoeg en de Nederlanders keren zich van het Europese project af, met grote negatieve gevolgen voor ons landsbelang. Dan staat Zalm erbij als een kind met lucifers, dat naar het afbranden van zijn ouderlijk huis kijkt en tegen zijn ouders zegt: `ik wilde voor jullie een kaarsje aansteken'.

De uitbreiding van de EU is een project dat om talrijke redenen steun van de Nederlandse bevolking verdient. Er is één manier om je van die steun te verzekeren en dat is door er een referendum over te houden. Zalm en andere beoefenaars van blufpoker zullen dan kleur moeten bekennen, wij voorstanders zullen onze zaak dan beter moeten bepleiten. `Chez vous, sur vous, mais sans vous' moet in Europa tot het verleden gaan behoren, de Europeanen verdienen het volle pond bij de invulling van hun toekomst, die is te belangrijk om alleen aan politici over te laten. Laten wij een einde maken aan het stiekeme Europa.

Frans Timmermans is lid van de fractie van de PvdA in de Tweede Kamer.

    • Frans Timmermans