Het Europees `isolement' van Nederland

Nederland heeft zichzelf in een onmogelijke positie gemanoeuvreerd, vindt oud-EU-commissaris Andriessen. ,,We kunnen niet nu, nadat de nieuwe toetreders 13 jaar hebben gewacht, als enigen in Europa zeggen: we willen er nog eens drie jaar over nadenken.'

Met stijgende verbazing volgt de voormalige Europees commissaris Frans Andriessen vanuit zijn woonplaats Brussel op het ogenblik het Nederlandse Europa-beleid. ,,De vraag is eigenlijk niet langer of de tien kandidaat-lidstaten wel klaar zijn voor toetreding tot de Europese Unie, maar vooral of Nederland daarvoor wel klaar is', meent de CDA'er.

Op die vraag kan vanavond het begin van een antwoord volgen, wanneer het kabinet naar verwachting zijn oordeel velt over de aanbeveling van de Europese Commissie van vorige week om tien nieuwe lidstaten in 2004 tot de Europese Unie toe te laten. Bij de kabinetszitting van vorige week heerste er nog grote verdeeldheid tussen met name de VVD-bewindslieden en hun CDA-collega's. Anders dan de CDA'ers vonden de VVD'ers, gesteund door de LPF-ministers, dat met name Polen, Letland en Slowakije nog onvoldoende gekwalificeerd zijn om in 2004 zonder meer tot de EU te kunnen toetreden. Ingewijden zeiden vanavond ,,een stevige discussie' te verwachten in het kabinet.

Volgens Andriessen heeft de huidige regeringscoalitie met haar harde standpunten van de laatste maanden over de uitbreiding van de EU en de landbouwpolitiek ,,alles ondersteboven' gegooid. Daardoor is Nederland in een lastige positie terechtgekomen, ,,die we zelf hebben gecreëerd'. ,,We kunnen niet nu, nadat de nieuwe toetreders 13 jaar hebben gewacht, als enigen in Europa zeggen: we willen er nog eens drie jaar over nadenken.'

Dat Nederland zich in een lastig parket heeft gemanoeuvreerd erkenden ook minister De Hoop Scheffer en staatssecretaris Nicolaï (Europese Zaken, VVD) in een concept-brief, die vrijdag eigenlijk naar de Tweede Kamer had moeten gaan. De brief werd echter niet verstuurd wegens de onenigheid in het kabinet. De brief zal vandaag, onder druk van de VVD- en LPF-bewindslieden naar verwachting worden ,,aangescherpt'.

Dat doet echter niets af aan de sombere vaststelling in de ontwerpbrief van de bewindslieden dat Nederland op een aantal essentiële punten geheel alleen staat. Zo hebben kabinet en Tweede Kamer er al geruime tijd op gehamerd dat er afzonderlijke verdragen moeten komen met elke nieuwe kandidaat-lidstaat. Met andere woorden: geen alles-of-niets `big bang', maar een zorgvuldige individuele beoordeling van alle kandidaten.

Nederland staat hierin echter volgens De Hoop Scheffer en Nicolaï moederziel alleen. ,,Het voorzitterschap, de Commissie en alle andere lidstaten blijven erbij dat er zwaarwegende juridische en verdragstechnische redenen zijn die tot een gezamenlijk verdrag nopen. Zij wijzen erop dat ook bij eerdere uitbreidingen waarbij diverse landen tegelijk toetraden één gezamenlijk verdrag is gesloten', zo staat in de concept-brief.

Ook op het gebied van de door Nederland geëiste landbouwhervormingen verkeert Den Haag in een isolement. Zelfs de Nederlandse `terugvalpositie' dat er geen directe inkomenssteun aan boeren in de nieuwe lidstaten moet worden gegeven zonder een akkoord over de geleidelijke vermindering van die steun in alle lidstaten kan op geen enkele steun rekenen. ,,Het is denkbaar, zo blijkt uit de contacten die de regering met de partners heeft, dat Nederland alleen of vrijwel alleen komt te staan in Brussel in het verzet tegen de infasering.'

Minister Veerman (Landbouw, CDA) nam al eerder publiekelijk afstand van het Nederlandse beleid, maar werd onder druk van de VVD tot de orde geroepen. Ook hij was immers gehouden aan het regeerakkoord. De brief bewijst echter op pijnlijke wijze alsnog het gelijk van Veerman.

Ook de vorige staatssecretaris voor Europese Zaken, de PvdA'er Benschop, maakt zich zorgen over de huidige opstelling van Nederland. Hij vraagt zich af of alle betrokkenen wel beseffen waarmee ze bezig zijn. ,,Er wordt hoog spel gespeeld', aldus Benschop. ,,Alleen al door te dreigen met het tegenhouden van de uitbreiding, bereid je in feite een crisis in Europa voor. Als Nederland inderdaad de toetreding van Polen, Letland en Slowakije tegenhoudt of vertraagt, stort het Europa in een crisis die met een Iers `nee' vergelijkbaar is.' De Ieren moeten later deze week in een referendum bepalen of ze akkoord kunnen gaan met het verdrag van Nice, waarin ook het fundament voor de uitbreiding van de EU is gelegd. Bij een Iers `nee' wordt plotseling zeer onzeker of de voorgenomen uitbreiding van de EU wel kan doorgaan.