De Melketiers

Officieel staan ze te boek als ID'ers, maar in het spraakgebruik zijn de begunstigden van de Wet Inschakeling Werkzoekenden niet bekend als mensen met een Instroom- en Doorstroombaan. De ruim derdtigduizend gesubsidieerde werknemers in de collectieve sector hebben een Melkertbaan. Ze stromen wel in, maar van doorstroming naar een reguliere baan is slechts in beperkte mate sprake. Daarmee zijn de Melkertbanen, een initiatief van het eerste paarse kabinet waarin Ad Melkert (PvdA) minister van Sociale Zaken was, niet af te doen als een mislukking. Nadat in de jaren tachtig laaggeschoold werk in de openbare ruimte was weggesaneerd, is dit dankzij de Melkertbanen gedeeltelijk teruggekomen. Stadswachten, verkeersregelaars, controleurs bij het openbaar vervoer, conciërges in het onderwijs of assistenten in de gezondheidszorg zijn zichtbaar aanwezig. De begunstigden, die door wat voor achterstand ook moeilijk in de reguliere arbeidsmarkt passen, ontvangen in plaats van de bijstand een iets hoger inkomen en doen over het algemeen nuttig en voor iedereen zichtbaar werk. Ook al gaat het soms om `kunstbanen', voor de arbeidsmoraal is een Melkertbaan beter dan langdurig werkloos thuiszitten.

Het kabinet van CDA, LPF en VVD wil een einde aan de gesubsidieerde arbeidsschema's maken omdat bezuinigd (810 miljoen euro) moet worden en ook omdat de naamgever van ID-banen sommigen in de nieuwe politieke constellatie niet aanstaat. Maar dat is een slecht argument en een naam kan veranderd worden. Bovendien getuigt het van weinig sociaal-economisch gezond verstand om werkgelegenheid aan de onderkant van de arbeidsmarkt te schrappen terwijl volgend jaar een stijging van de werkloosheid met honderdduizend mensen wordt verwacht. De kans dat er van doorstroming van Melketiers nog iets terechtkomt in een stagnerende economie, is klein. Met andere woorden: laaggeschoolde werkwilligen die nu nog een gesubsidieerde baan hebben, vallen dan weer terug in de bijstand. De redenering van het kabinet dat de gemeentes de gevolgen mogen opknappen, snijdt geen hout. Immers, zowel de ID-regeling als de bijstandsuitkeringen worden grotendeels door het rijk gefinancierd.

De vakbeweging verzet zich derhalve terecht tegen de voorgenomen bezuinigingen op de Melkertbanen. Maar de wijze waarop de vakcentrale FNV dit probeert te koppelen aan andere sociaal-economische voornemens van het kabinet, is ongelukkig. De FNV is bereid de lastenverlichting (500 miljoen euro) die voor volgend jaar staat ingeboekt in het kader van de loonmatiging, op te offeren aan het behoud van de Melkertbanen. Dit doet geen recht aan de wenselijkheid van lastenverlichting – waar volgend jaar aanzienlijk grotere lastenverzwaringen tegenover staan – en evenmin aan het probleem van de werkgelegenheid aan de onderkant van de arbeidsmarkt in de publieke sector. Het gegeven dat dit gesubsidieerd werk betreft, geeft aan dat de feitelijke arbeidskosten te hoog zijn. Tenzij de bijstand en het minimumloon verlaagd worden of gebruik van illegale arbeid wordt toegejuicht, en noch voor het een noch voor het ander bestaat politieke steun, zijn veel laagopgeleiden, vaak nieuwkomers in Nederland, op de hoogwaardige Nederlandse arbeidsmarkt slechts met een inkomenssubsidie aan werk te helpen. Als de samenleving in het kader van de beleving van veiligheid en actie tegen de verslonzing van de publieke ruimtes stadswachten, conciërges en toezichthouders wenst, moet hiermee rekening worden gehouden. Mensen buiten het vangnet van de sociale zekerheid houden, heeft een prijs.