Crisis in LPF is vrijwel onbeheersbaar

De zoektocht van de LPF naar een bemiddelaar duidt erop dat de partij niet meer bij machte is het conflict tussen de ministers Bomhoff en Heinsbroek te schikken.

Er is één feit waarover in politieke kringen in de Den Haag geen verschil van mening bestaat en dat is dat de komende dagen beslissend zijn voor het voortbestaan van het kabinet-Balkenende. Morgen komt naar verwachting de veenbrand die woedt in de LPF bovengronds. De Tweede-Kamerfractie gaat dan beslissen over het lot van fractievoorzitter Wijnschenk. In de Kamer zullen minister-president Balkenende, vice-premier Bomhoff en minister Heinsbroek opheldering moeten geven over de eenheid van het kabinet. De wat raillerende prentbriefkaart met ,,hartelijke groeten'' die Balkenende anderhalve week geleden naar de Tweede Kamer stuurde als antwoord op vragen van de oppositie naar de consequenties van de knallende ruzie tussen Bomhoff en Heinsbroek voldoet niet meer. Aan de vooravond van `high noon' aan het Binnenhof enige scenario's:

De status-quo-variant. In dit geval lukt de bemiddelingspoging tussen Bomhoff en Heinsbroek. Bovendien blijft de fractie bijeen onder Wijnschenk.

Deze variant lijkt weinig waarschijnlijk, gezien de onoverbrugbare verschillen tussen Bomhoff en Heinsbroek. Die zijn niet alleen zakelijk maar ook persoonlijk van aard. Het wachten is dan op een volgend conflict. Daar komt bij dat het voor de VVD op dit moment niet onaantrekkelijk is te breken wegens de tegenstellingen met het CDA over Europa. Vanuit electoraal opzicht worden in dit geval in VVD-kring de kansen gunstig ingeschat. Probleem: de liberalen willen na verkiezingen graag verder met het CDA. Wat de LPF-fractie betreft: de meeste leden lijken van Wijnschenk af te willen.

De kortste-weg-variant. Dit is de wensvariant van CDA en VVD. Zij hebben de LPF te verstaan gegeven dat er maar één manier is om uit de huidige impasse te komen en dat is de verwijdering van Herman Heinsbroek uit het kabinet. Daarmee zou het conflict in de boezem van de regering zijn opgelost. Voorwaarde is verder dat de fractie in de Kamer intact blijft, met dien verstande dat fractievoorzitter Wijnschenk vervangen wordt door Mat Herben, die eerder de fractie leidde. Hij wordt beschouwd als een verzoenende factor. Herben meldde gisteren dat hij het afgelopen weekeinde door Balkenende gepolst is om de fractie opnieuw aan te voeren. In het kader van het landsbelang is hij daartoe bereid. Bovendien zijn de openbare beledigingen van Heinsbroek aan het adres van Bomhoff (de `lulverhaal'-factor) een geschikte kapstok om deze tot aftreden te bewegen.

De houdbaarheid van deze variant is echter beperkt: met het vertrek van Heinsbroek duikt het risico op van nieuwe conflicten over de vraag welke partij hem mag vervangen. Immers, na het vertrek uit de LPF-fractie van de Kamerleden Winny de Jong en Cor Eberhard is deze fractie net zo groot als die van de VVD. De LPF heeft een kandidaat achter de hand: staatssecretaris Van Leeuwen. Maar gisteren zei de nummer twee van de CDA-fractie, Gerda Verburg, dat haar partij in dat geval het meest in aanmerking komt voor het leveren van de nieuwe minister. Uit VVD-kring werd die optie verontwaardigd van de hand gewezen: het CDA heeft de premier en die telt voor twee. Ook de voorwaarde dat de fractie niet verder mag scheuren lijkt gezien haar woelige geschiedenis niet reëel. De `nummer twee' van de fractie, Ferry Hoogendijk, twijfelt zelf ook: ,,Je weet het maar nooit met de LPF'', zei hij gisteren. Als Harry Wijnschenk de fractie verlaat, neemt hij mogelijke medestanders mee. De consequentie is zondag duidelijk gemaakt door VVD-leider Zalm: het kabinet valt.

Domino-variant. Bomhoff stapt op, maar als hij vertrekt valt alles uiteen: het kabinet en de LPF-fractie. Het opstappen van Bomhoff alleen is het droomscenario voor minister Heinsbroek. [Vervolg SCENARIO: pagina 2]

SCENARIO

Balkenende kan het kabinet ook ontbinden

[Vervolg van pagina 1] Hij zou dan niet alleen verlost zijn van zijn rivaal in het kabinet, maar ook het vice-premierschap kunnen overnemen, daarmee zijn aanspraak op het toekomstige partijleiderschap versterkend. Maar erg waarschijnlijk lijkt ook dit perspectief vooralsnog niet.

Bij de coalitiepartners VVD en CDA wordt het vertrek van de vice-premier in de huidige omstandigheden gezien als een kwestie die het hele kabinet aantast. Zalm zei eerder te vrezen voor instabiliteit: ,,Welke vice-premier levert de LPF deze week?''

Bovendien geldt Bomhoff bij veel fractieleden van de Lijst Pim Fortuyn in de Tweede Kamer als onmisbaar zwaargewicht in het kabinet. Zijn vertrek zal leiden tot een scheuring in de fractie, ook al omdat een overwinning van minister van Economische Zaken Heinsbroek hoort bij een overwinning van zijn kompaan Wijnschenk in de fractie. En dat is voor een meerderheid van de fractie onacceptabel.

De dynamiet-variant. Minister-president Balkenende neemt zijn verantwoordelijkheid, ontbindt de Tweede Kamer en schrijft nieuwe verkiezingen uit.

Dat is het scenario dat SGP-fractievoorzitter Van der Vlies vandaag voorstelt op de opiniepagina van deze krant. Van der Vlies baseert zich op artikel 64 van de Grondwet waarin deze ontbindingsbevoegdheid is opgenomen.

Hij meent dat de LPF als betrouwbare coalitiepartner ,,volledig is afgeschreven''. Omdat de LPF ,,een bron van voortdurende tweespalt zal zijn'', ligt het volgens Van der Vlies nu op de weg van minister-president Jan Peter Balkenende om ,,een daad te stellen''.

    • Frank Vermeulen
    • René Moerland