Ziel en donder

Het is niet om iets af te doen aan het belang van de Nieuwe Kerk en de graven van de Oranjes, vertelt kosteres Hilda Berkel, maar de Oude Kerk is eigenlijk veel mooier. Ze wijst naar de gebrandschilderde ramen en naar de graven van Piet Hein, Maerten Tromp en Antoni van Leeuwenhoek. De Nieuwe Kerk staat, alleszins begrijpelijk, in de programma's van touroperators omdat zich daar het praalgraf van Willem van Oranje bevindt, maar deze oudste kerk van Delft, pal naast de plaats waar Willem van Oranje woonde en werd vermoord, is architectuur-historisch gezien interessanter, al was het maar door zijn scheve toren, die al sinds de bouw in 1325 één meter zestig uit het lood staat. Deze mening over de kerken komt uit onverdachte bron, want de echtgenoot van Hilda Berkel is koster bij de Nieuwe Kerk en hij, Evert, is het met haar eens.

In de 75 meter hoge toren van de Oude Kerk hangt een enorme, negenduizend kilo zware klok, een bourdon, die morgen zal worden geluid vanaf het moment dat de lijkstoet met het lichaam van prins Claus de stadsgrenzen passeert tot het moment van aankomst bij de Nieuwe Kerk. Deze bronzen bourdon, in 1570 gegoten, hangt doorgaans stil en wordt alleen op de hele uren aangeslagen door een hamer. De wekelijkse oproep tot gebed komt van een andere, minder zware klok, de Laudate-klok uit 1719, die ook de halve uren voor z'n rekening neemt.

Het luiden van de bourdon, waarbij klok en klepel daadwerkelijk heen en weer bewegen, gebeurde volgens oudere buurtbewoners tot in de jaren vijftig van de vorige eeuw nog wekelijks, maar sinds een grote restauratie blijft het luiden beperkt tot zeer speciale gelegenheden, zoals veertig jaar geleden bij de begrafenis van koningin Wilhelmina en, recenter, het 750-jarig bestaan van de kerk, de voltooiing van een restauratie en de begrafenis van een dominee, Antonie Gooijer. Frequent luiden zou volgens kosteres, kerkbestuur en bewoners de constructie van de toren verzwakken, hoewel burgemeester Hein van Oorschot vorige week al heeft laten weten dat het luiden geen enkel risico met zich meebrengt, want dat onderzoek van TNO dat al eerder heeft uitgewezen.

Om de klank te beschrijven van de bourdon, die tot in Hoek van Holland te horen schijnt te zijn, schieten volgens buurtbewoners superlatieven te kort. Het gaat door je ziel en donder heen, zeggen ze, het is ontroerend en aangrijpend. Bij een vorige gelegenheid gingen velen naar buiten om zittend op een bankje de zware bromtoon in volle omvang tot zich te laten doordringen. Winkelier Jan Droog, die zijn leven lang al bij de toren woont, vergelijkt de vibraties van de bourdon met die van de Afrikaanse slagwerkinstrumenten die hij verkoopt en repareert. Hij wijst op zijn buik en zegt dat je het geluid van de bourdon eerder voelt dan hoort.

Omwonenden krijgen van logés weleens te horen dat zij de slaap niet konden vatten door het slaan van de bourdon. Ook het Museumhotel tegenover de kerk kan daarover meepraten. Maar we zitten hier nu eenmaal niet op de hei, laat het hotel weten, en we zijn hartstikke trots dat de bourdon het nog doet.

    • Arjen Schreuder