Typen met je ogen

Typen wordt even eenvoudig als kijken. Met het programma `Dasher' kun je een roman schrijven zonder een vinger uit te steken. Een uitkomst voor gehandicatpen, Japanners en gebruikers van zakcomputers.

Je werkt in een universum van bewegende letters. Boven vliegt de a, onder de g voorbij. En rechts op het scherm verschijnt precies het woord waarnaar wordt gezocht, alsof er iemand meedenkt. Het wordt aangereikt, en je kunt je akkoord geven door er alleen maar naar te kijken.

Met het programma Dasher introduceren de Oxfordse geleerden David Mackay en David Ward een hele nieuwe manier van schrijven. Sinds augustus staat Dasher op de website (www.inference.phy.cam.ac.uk/dasher/). Iedereen mag de software gratis downloaden. ,,Met Dasher is veel geld te verdienen in Japan'', aldus Mackay. ,,Dat beseffen we best. Maar we weten uit ervaring ook dat de uitvinder in de softwarewereld toch nooit wint. Het geld gaat daar altijd naar de patentrechter en de grote softwarebedrijven.'' Ondertussen hebben in een maand al vijftigduizend mensen Dasher gedownload.

Bij het nieuwe schrijven bouw je een tekst op door te navigeren door een stroom letters, een vergelijkbare handeling als het sturen van een auto over de weg. Het navigeren kan met een muis, een joystick, en zelfs – wanneer een speciale camera (een eye-tracker) de oogbewegingen meet – alleen met de ogen. De eye-trackers houden dan in de gaten hoe de pupil beweegt, en zetten de cursor op de plek waarnaar de gebruiker kijkt. Eye-trackers zijn in de handel voor lichamelijk gehandicapten, die daarmee hun computer kunnen bedienen zonder muis.

Met Dasher lijkt de aanval geopend op de hegemonie van het toetsenbord. ,,Het toetsenbord is geen handig apparaat'', aldus Mackay. ,,Eigenlijk is het een superingewikkelde tweedimensionale schakelkast.''

Een enkele letter intikken is al een lastige handeling: de letter moet worden gezocht, de vingers gericht en ten slotte de toets aangeslagen. Een woord kost zelfs een reeks van die handelingen, die ook nog eens in de goede volgorde moeten worden verricht. ,,Met al dat complexe `geschakel''', aldus Mackay, ,,sluis je per seconde minder informatie de computer binnen, dan je in principe kunt doen met één beweging met de muis over je scherm.''

Navigeren gaat het mensenbrein juist makkelijk af. Zo moeizaam als het tegelijk tikken met tien vingers gaat, zo vloeiend gaat de hand-oog coördinatie. Kost goed leren pianospelen een kind bijvoorbeeld jaren ploegen en zweten, een aap leidt zijn hand al met gemak naar een vlo op de huid van een ander. In Nature van 22 augustus beschrijven de Britten dat proefpersonen na een uur met Dasher al gemiddeld 40 woorden per minuut halen. Een typist haalt op het toetsenbord ongeveer 60 woorden per minuut, maar moet dan wel alle tien de vingers gebruiken.

Dasher kan ook met je meedenken tijdens het schrijven. Op grond van de eerste gekozen letters voorspelt het systeem dan welk woord je wilt maken. Het gebruikt daarvoor soortgelijke logische modellen van taal als spraakherkenningsystemen. ,,We kunnen zo de gebruiker in één gebaar een heel woord laten selecteren'', zegt Mackay. ,,De computer denkt steeds een paar stappen vooruit.''

Hiervoor biedt Dasher letters aan in gekleurde vierkantjes. De volgende letter is een nieuw vierkantje binnen dit vierkantje enzovoort. Hoe waarschijnlijker een letter is, hoe groter het vierkantje. Dit brengt met zich mee dat een woord dat waarschijnlijk is, verschijnt als een soort tunnel op het scherm. Door die tunnel te volgen, wordt in één vloeiende beweging het hele woord geselecteerd. ,,Naarmate taalmodellen beter worden, zal Dasher steeds sneller en gebruiksvriendelijker worden. Het kan in de toekomst zelfs hele zinsdelen gaan aanbieden.''

De gebruikers van Dasher zijn met name lichamelijk gehandicapten, Japanners en palmtopgebruikers. Voor lichamelijk gehandicapten – bijvoorbeeld de Britse natuurkundige Stephen Hawking – is het veruit de snelste manier van werken. Ook voor Japanners is het een uitkomst. Die werken momenteel nog massaal op een QWERTY-toetsenbord met het Romeinse alfabet, terwijl ze zelf heel andere letters hebben. Die Japanse letters moeten ze via allerlei codes invoeren. Met Dasher kunnen ze schrijven in hun eigen alfabet.

Maar de belangrijkste markt ligt bij de gebruikers van computers van zakformaat. Dezen hoeven immers geen toetsenbord meer mee te slepen als ze Dasher gebruiken. ,,We werken nu aan het ideale systeem voor zulke gebruikers'', aldus Mackay. ,,Dat is de combinatie van Dasher met spraakherkenning. Praten met de computer is immers nog gebruiksvriendelijker dan het navigeren over het scherm.''

Het probleem bij spraakherkenning is dat de computer een paar procent van de gesproken woorden niet goed begrijpt. Het herstellen van die fouten via spraakcommando's kost vaak nog meer tijd dan het invoeren van de tekst. ,,Ideaal is dan de combinatie van spraakherkenning met Dasher'', aldus Mackay. ,,Je praat met de computer en bekijkt de ingelezen tekst op het scherm, waarbij je met je muis kunt corrigeren.''

    • Henk Klomp