Terreur schudt Indonesië wakker

De strijd tegen Al-Qaeda raakt diepe gevoeligheden in de Indonesische samenleving. Na `Bali' kan niemand de terreurdreiging nog ontkennen.

De minister keek ernstig in de camera's en zei: ,,Het terrorisme staat voor onze neus.''

Luitenant-generaal b.d. Susilo Bambang Yudhoyono, coördinerend bewindsman van Veiligheid, belegde gisterochtend, negen uur na de bomexplosies in Bali, een persconferentie. Susilo is een gezaghebbend lid van het Indonesische kabinet. Hij nam de gelegenheid waar om dat gezag te laten gelden en zijn landgenoten een waarheid voor te houden die velen niet graag horen. Zij beschouwen het inmiddels onloochenbare feit dat hun land terroristen herbergt, al of niet met Indonesisch paspoort, namelijk als een propagandistische leugen van Amerikaanse makelij.

Wie in het huidige Indonesië het thema terreur aansnijdt betreedt een mijnenveld. De moslimgemeenschap van dit land is de grootste ter wereld en de Amerikaanse strategen van de `oorlog tegen het terrorisme' beschouwen deze uitgestrekte en chaotische archipel als een potentieel operatieterrein van het terreurnetwerk Al-Qaeda. Menige Indonesische moslim beschouwt de Amerikaanse campagne echter als een oorlog tegen de islam. De regering van president Megawati Soekarnoputri moet balanceren tussen de voor economisch herstel onmisbare Amerikanen en het omvangrijke moslimelectoraat.

Islamitische partijen hopen op een misstap van deze populaire, maar seculiere nationaliste in de hoop daar garen bij te spinnen als Indonesië in 2004 naar de stembus gaat. Militaire kringen loeren op kansen om de kleine, maar door hen gewantrouwde militante moslimmarge een kopje kleiner te maken. Het debat over terrorisme is een kluwen geworden waarin motieven als binnenlandse veiligheid, de kiezersgunst en buitenlandse politiek moeilijk uit elkaar te halen zijn.

Naar schatting 175 miljoen van de 203 miljoen Indonesiërs zijn moslim. Het overgrote deel behoort tot gematigde en gezagsgetrouwe richtingen. Na de val van potentaat Soeharto in 1998 is de repressie tegen radicalere moslims afgenomen en kwamen tal van splintergroepen bovengronds. De vanouds ijzeren greep van militairen en bureaucraten op Indonesië is verslapt. De archipel is werkterrein geworden voor witwassers van zwart geld, wapensmokkelaars, makelaars in illegale migratie en radicalen die de politieke kaart van Zuidoost-Azië willen veranderen. Daarbij schuwen ze terreur niet.

De politie van Singapore, Maleisië en de Filippijnen is het afgelopen jaar op het spoor gekomen van een radicale moslimorganisatie die zichzelf Jema'ah Islamiyah (JI) noemt en die streeft naar een moslimstaat in Zuidoost-Azië. Volgens de CIA heeft JI banden met het terreurnetwerk Al-Qaeda. [Vervolg TERREUR: pagina 5]

TERREUR

'De VS hebben het gedaan'

[Vervolg van pagina 1] De Singaporese politie meent dat de JI-ideoloog een Indonesiër is, de 64-jarige schriftgeleerde Abu Bakar Ba'asyir. Deze Ba'asyir is voorzitter van de Majelis Mujahidin Indonesia (MMI), een koepel van radicale splintergroepjes die willen dat Jakarta de islamitische wet invoert. De Indonesische politie heeft Ba'asyir enkele malen voor verhoor ontboden, maar hem bij gebrek aan bewijs heengezonden.

De radicale schriftgeleerde zei gisteren dat de aanslagen in Bali ,,niet het werk zijn van Indonesiërs – die hebben niet zulke krachtige explosieven – maar van buitenlanders, waarschijnlijk Amerikanen''. ,,De VS'', zei hij, ,,doen alles om te bewijzen dat Indonesië een vrijplaats is voor terroristen.''

De vraag of Indonesië een filiaal van Al-Qaeda herbergt, werd actueel toen de politie op 5 juni in het West-Javaanse Bogor een 31-jarige Arabier oppakte met een vervalst identiteitsbewijs. Hij werd in alle stilte uitgewezen en zit nu vast in de Amerikaanse basis Bagram, bij de Afghaanse hoofdstad Kabul.

Onlangs citeerde Time uit een `CIA-document' dat Al-Faruq afschildert als contactman van Al-Qaeda. Hij zou zijn getraind in een Al-Qaeda-kamp in Afghanistan en contact hebben onderhouden met (de inmiddels gevangen) Abu Zubayda, medewerker van Osama bin Laden. Hij zou zijn ingezet om het islamitische verzet in de zuidelijke Filippijnen te steunen.

Wat deed Al-Faruq in Indonesië? Zijn in Bogor woonachtige Molukse echtgenote, Mira Agustina, zegt dat hij in 1999 naar Ambon kwam. Ambon was het toneel van bloedige botsingen tussen moslims en christenen. Het weekblad Tempo schrijft dat Al-Faruq op Ambon de wapens opnam tegen christenen.

Medio september arresteerde de politie in Jakarta een Duits staatsburger van Arabische afkomst, Seyam Reda, die volgens Time's 'CIA-rapport' namens Al-Qaeda instructies doorgaf aan Al-Faruq. Een woordvoerder van de Indonesische Staatsveiligheidsdienst (BIN) vertelt dat in de woning van Reda video-opnamen zijn gevonden van Al-Faruq die tijdens gevechten op Ambon bevelen geeft aan moslimstrijders. Ook zou de BIN beschikken over beelden van Faruq in Poso, een plaatsje in Centraal-Sulawesi, dat net als Ambon lange tijd het toneel was van strijd tussen moslims en christenen.

De chef van de BIN, generaal b.d. Hendropriyono, zei begin dit jaar dat zijn dienst resten had gevonden van een trainingskamp van Al-Qaeda in de buurt van Poso. Na ontkenningen van de plaatselijke politie trok hij die verklaring weer in. Hendropriyono haat moslimradicalen. Hij kreeg de bijnaam `Slager van Lampung', toen hij in 1989 als commandant van die provincie op Sumatra zijn mannen glashard liep optreden tegen een sekte die, volgens het leger, een islamitische staat wilde stichten.

De Amerikaanse ambassadeur in Jakarta, Ralph L. Boyce, was niet blij met de publikatie in Time. Hij constateert dat Indonesië ,,een steeds opener oog heeft voor de mogelijkheid dat Al-Qaeda hier een bruggenhoofd wil bouwen en dat een minuscule fractie van de radicale moslimminderheid contacten onderhoudt met dat netwerk.''

Boyce kan zich ,,niet voorstellen dat de CIA dit document heeft gelekt om Indonesië onder druk te zetten, maar zo is het hier wel opgevat''. Gevraagd of Time uit Indonesische bronnen heeft geput zei Boyce: ,,Mogelijk''. Hij toonde zich verheugd dat de CIA toestemming heeft gegeven aan de Indonesische politie om Al-Faruq te verhoren.

    • Dirk Vlasblom