Schaakcomputer Deep Fritz loopt in op Kramnik

Het leek alsof Vladimir Kramnik in zijn match in Bahrein tegen Deep Fritz het volmaakte recept voor de computerbestrijding had gevonden, maar gisteren bleek dat ook hij niet onkwetsbaar is voor de verrassingen die een schaakcomputer altijd biedt. Deep Fritz won de vijfde matchpartij en Kramnik staat nu nog maar één punt voor. De stand is 3-2.

De eerste helft van de match deed me denken aan een beroemd gedichtje van Cees Buddingh' (zeer vrij naar het Chinees):

de zon komt op. de zon gaat onder.

langzaam telt de oude boer zijn kloten.

Als de schaakliefhebber Buddingh' nog geleefd had, zou hij in de serene onverstoorbaarheid waarmee Kramnik in die eerste helft zijn partijen uitschoof ongetwijfeld zijn oude Chinese boer herkend hebben. Kramnik telde zijn winstpartijen en net als de tellende boer had hij aan twee genoeg.

Vorige week donderdag deed hij in de vierde partij dan ook nauwelijks moeite om zijn voorsprong te vergroten, hoewel de kans er wel was. Hij had tijdelijk een pion geofferd voor groot positioneel voordeel, maar koos vervolgens voor een gemakzuchtige oplossing: de pion meteen terugwinnen en daarmee een duidelijk maar minimaal voordeel overhouden. Tegen de accurate verdediging van Deep Fritz bleek het niet genoeg voor de winst.

Ik vond het opmerkelijk dat de versie van Fritz die ik op mijn eigen computer heb, in Kramniks plaats rustig met een pion achter zou willen doorspelen. Meestal is het juist de computer die zich door materiële overwegingen laat leiden, niet de mens.

De partij van gisteren was de eerste waarin niet snel de dames werden geruild. Het team van Deep Fritz had twee vrije dagen gehad om het openingsboek van de computer zo aan te passen dat snelle dameruil onwaarschijnlijk werd, en was daar kennelijk goed in geslaagd. Kramnik had de vrijheid gebruikt om een kamelenfokkerij in het noorden van Bahrein te bezoeken.

Net als in de vorige partijen kwam er gisteren al snel een saaie stelling op het bord waar het om heel kleine dingen ging. Het verschil was dat deze keer Deep Fritz steeds een minimaal voordeeltje had.

Vlak voor het eind had Kramnik de knoop door moeten hakken: aanvaarden dat hij slechter stond en een dame-eindspel met een pion minder spelen dat theoretisch remise is en dat hij ook vast niet verloren zou hebben, maar dat hem nog een lang lijden zou bezorgen. Hij wilde niet en maakte in plaats daarvan een vreselijke blunder die hem in één zet een vol stuk kostte.

Wit Deep Fritz - zwart Kramnik, vijfde partij

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 e7-e6 3. Pg1-f3 d7-d5 4. Pb1-c3 Lf8-e7 5. Lc1-g5 h7-h6 6. Lg5-h4 Het team van Deep Fritz heeft een nieuwe opening op het programma gezet, waarin de kans op vroegtijdige dameruil klein is. 6...0-0 7. e2-e3 Pf6-e4 8. Lh4xe7 Dd8xe7 9. c4xd5 Pe4xc3 10. b2xc3 e6xd5 11. Dd1-b3 Tf8-d8 12. c3-c4 d5xc4 13. Lf1xc4 Pb8-c6 14. Lc4-e2 b7-b6 15. 0-0 Lc8-b7 16. Tf1-c1 Ta8-c8 17. Db3-a4 Pc6-a5 18. Tc1-c3 c7-c5 19. Ta1-c1 c5xd4 20. Pf3xd4 Tc8xc3 21. Tc1xc3 Td8-c8 22. Tc3xc8+ Lb7xc8 Een simpele stelling die in remise hoort uit te lopen, maar wit staat door zijn actievere stukken iets beter. 23. h2-h3 g7-g6 24. Le2-f3 Lc8-d7 25. Da4-c2 De7-c5 Het verstandigst was misschien 25...De5 en dan afwachten wat de computer van plan is. 26. Dc2-e4 Dc5-c1+ 27. Kg1-h2 Dc1-c7+ 28. g2-g3 Pa5-c4 29. Lf3-e2 Pc4-e5 30. Le2-b5 Ld7xb5 31. Pd4xb5 Dc7-c5 32. Pb5xa7 Dc5-a5 33. Kh2-g2 Da5xa2 34. Pa7-c8

Zwart heeft geprobeerd een directe remise te forceren, maar hij heeft zijn kleine moeilijkheden niet opgelost. Na 34...Pc4, om het materiële evenwicht te handhaven, krijgt wit aanvalskansen met 35. Pe7+ gevolgd door 35. Pd5. Objectief het beste was 34...De6 35. Pxb6 Dxb6 36. Dxe5, waarna een eindspel ontstaat dat theoretisch remise is, maar waarin Deep Fritz met een pion voor natuurlijk nog van alles zou kunnen proberen. Kramnik had geen zin in een lange en onprettige verdediging en speelde 34...Da2-c4 Een vreselijke blunder. Zwart geeft plompverloren een stuk weg. 35. Pc8-e7+ Zwart gaf op.

    • Hans Ree