Over vader Zorreguieta geen twist ... Kamerleden zijn het volk ... en reizen met de touringcar

Waarom zijn de ouders van prinses Máxima niet uitgenodigd voor de begrafenis van prins Claus? Dat is een van de vragen die de Rijksvoorlichtingsdienst sinds vorige week niet beantwoordt. Het comfortabele excuus: de uitnodigingen zijn een privé-zaak.

Nu valt een begrafenis van alle koninklijke plechtigheden wel het meeste in de privé-sfeer. Er is bijvoorbeeld niet zoiets als een `toestemmingswet' voor nodig om het regelen, zoals voor het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima begin dit jaar. De noodzaak van expliciete toestemming bracht Tweede en Eerste Kamer tóen bijna voor de lastige vraag of de vader van Máxima met zijn verleden als bewindsman in de Argentijnse junta, mocht komen. Toen vader Zorreguieta zelf afzegde, maakte de Kamer het zich gemakkelijk door over zijn `toelaatbaarheid' bij latere gelegenheden ook maar geen uitspraak te doen.

Bij een begrafenis van een lid van het Koningshuis komt de Kamer er staatsrechtelijk niet aan te pas. De plechtigheid wordt geregeld door iets wat wel een `Hofbesluit' wordt genoemd, of een `Huis-KB'. Het zijn geen officiële wettelijke termen, maar zij duiden een koninklijk besluit aan dat alleen door de Koningin is getekend. Er komt zelfs geen minister bij kijken, die een `gewoon' koninklijk besluit contrasigneert. Dat het Hof iets zelfstandig besluit, is uiterst zeldzaam – het gebeurt wel eens als bijvoorbeeld een lid van de koninklijke hofhouding wordt voorgedragen voor een onderscheiding. Overigens geldt ook dan de grondwettelijke bepaling dat de Koning wordt geacht zijn Huis in te richten ,,met inachtneming van het openbaar belang'.

Over de uitnodigingen voor de begrafenis is ondertussen wel degelijk vergaderd. Meermalen zelfs, in de loop van het jaar – namelijk steeds als de gezondheid van prins Claus óf die van prins Bernhard aanleiding gaf. Steeds spraken de grootmeester van het hof, de voorzitters van Eerste en Tweede Kamer en vertegenwoordigers van het kabinet dan over onderdelen uit het – geheime – draaiboek. Vragen als ,,wie komt wel, wie komt niet?' speelden daarbij volgens betrokkenen een voorname rol, al was het maar omdat Claus en Bernard niet dezelfde lijstjes hebben, en ook diplomatieke verhoudingen spelen.

Het níet uitnodigen van de Zorreguieta's was in deze gesprekken ,,geen twistpunt' vertelt een van de betrokkenen. De Zorreguieta's zijn gewoon niet uitgenodigd, omdat niemand erop gestaan heeft dat het wel zou gebeuren.

Evenmin is er – althans recentelijk – gediscussieerd over het bijeenroepen van de Verenigde Vergadering der Staten-Generaal, de herdenkingsbijeenkomst van de verzamelde Tweede en Eerste Kamer die woensdag plaats had in de Ridderzaal. Zo'n vergadering komt over als traditioneel, maar was in feite een heuse vernieuwing. Bij de laatste begrafenis van een lid van de koninklijke familie, Wilhelmina in 1962, noch daarvóór, gebeurde het. Hierin schuilt niet de hand van de huidige Kamervoorzitters, de christendemocraat Braks van de Eerste Kamer en de liberaal Weisglas van de Tweede Kamer. Toen zij aantraden stond de Verenigde Vergadering al ,,enige jaren' in het draaiboek.

Wel hebben de Kamervoorzitters zich gebogen over een ander ,,punt van overweging', namelijk om álle leden van de Eerste en Tweede Kamer uit te nodigen. De overweging was eenvoudig: Kamerleden zijn volksvertegenwoordigers en zijn dus uitstek geschikt om in die hoedanigheid bij de koninklijke begrafenis de `gewone burger' te vertegenwoordigen.

Het Kamerlid namens de gewone burger: dat was een gedachte die veertig jaar geleden nog geen rol speelde. Wilhelmina wilde als publiek tijdens haar uitvaartdienst `rechtgeaarde burgers van alle standen'. ,,Niet uitsluitend bevoorrechte standen of personen, die door betaling of door protectie van eenige autoriteit zouden verkrijgen', mochten worden toegelaten, zo citeert haar biograaf Cees Fasseur de ,,uitdrukkelijken wensch' van Wilhelmina. Bij haar begrafenis op 8 december 1962 waren dus wel gewone, deugdelijke mensen aanwezig, maar niet hun staatsrechtelijke stand-ins. En trouwens ook niet veel buitenlandse gasten. Van Wilhelmina moest haar begrafenis ,,een zuiver Nederlandsch karakter' dragen.

Nu zijn behalve een hele serie buitenlandse gasten ook alle Tweede- en Eerste-Kamerleden uitgenodigd. Sterker nog: ze komen bijna allemaal.

De wijze waarop zij komen, zal ten eerste onderstrepen dat de volksvertegenwoordigers gewone mensen zijn. Kijkt morgen tv voor een unieke kans om het oppergezag van de democratie te zien optreden als schoolklas in de bus. Alle 225 parlementariërs hebben per e-mail het dagprogramma toegestuurd gekregen. Om half tien verzamelen op het Binnenhof, géén ander vervoer nemen dan de gereedstaande bussen, die hen eerst naar de Technische Universiteit in Delft en dan naar de Nieuwe Kerk zullen vervoeren.

Slechts een paar van de 225 parlementariërs nemen morgen niet deel aan het busreisje, zoals de Groenlinks-senator Sam Pormes. Daarachter moeten geen politieke motieven worden gezocht, verzekert het Eerste Kamerlid uit Assen. Pormes mag dan ,,weinig ophebben met de monarchie', maar voor Claus als persoon had hij juist veel waardering. Die was in zijn ogen ,,de enige republikein van het koningshuis'.

Net als collega-senatoren had Pormes zich daarom voorgenomen ten minste een van de twee parlementaire plechtigheden bij te wonen – het is zijn geval de Ridderzaal geworden. Omgekeerd was bijvoorbeeld Leo Platvoet, ook GroenLinks-senator, er vorige week niet bij en is hij er morgen wél. Ook Platvoet is republikein: ,,maar ik doe er weinig aan'. Net als andere Kamerleden benadrukt hij vooral te komen uit respect voor de overledene. Daarnaast ziet hij ,,een extra reden' in de rol van Claus als ,,linksbuiten' van het koningshuis. De republikeinen van de SP hebben die rechtvaardiging niet nodig: zij komen omdat het vanzelfsprekend is dat je gaat, als je bent uitgenodigd voor een begrafenis. Tweede Kamerlid Agnes Kant: ,,Iets wat vanzelfsprekend is, hoef je niet uit te leggen, toch?'

De Tweede Kamer hervat woensdag de vergadering. Eerste agendapunt is de begroting algemene zaken, waarbij ook de kosten van de begrafenis van Claus aan de orde komen. Daarna de algemene financiële beschouwingen.

Gerectificeerd

Linksbuiten

In de rubriek De Haagse Staat (14 oktober, pagina 2) noemt senator Leo Platvoet van GroenLinks prins Claus ,,linksbuiten' van het koningshuis en zichzelf republikein, ,,maar ik doe er weinig aan'. Die uitlatingen waren afkomstig van Bob van Schijndel, net als Platvoet Eerste-Kamerlid van GroenLinks.

    • René Moerland