`IJdel slachtoffer van nationalisme'

Erik Snel van het gezelschap Aluin houdt van `aards theater'. Zijn nieuwe stuk is een bewerking van de Griekse tragedie Ifigeneia.

Aluin, dat is van dat spul dat het scheerbloed stolt en prikkelt. Aluin is ook een gezelschap in Utrecht. Het probeert net zulk bloedstollend en prikkelend theater te maken als je van zijn naam kunt verwachten en natuurlijk lukt dat nooit helemaal. Maar intelligent, geestig en spannend zijn de voorstellingen meestal wèl.

Dat er voor een sprankelend effect weinig middelen nodig zijn bleek uit Aluins versie van Shakespeare's klassieker Coriolanus: een paar kledingrekken deden ook dienst als linies waarachter de personages in dekking gingen. Het verhaal van Orestes oogde ook al zo verfrissend simpel. En nu speelt Aluin de Griekse tragedie Ifigeneia.

,,Jongens, niet te veel in het drama blijven hangen!'', roept regisseur Erik Snel tijdens een repetitie naar de spelers. ,,Niet in emoties zwelgen!'' Even later klinkt de leider van Aluin voldaner. ,,Jullie hebben de rol naar je toegetrokken en toch afstand gehouden: zo gaat het goed.'' Het minuscule repetitielokaal hangt vol met doorzichtige lappen. Ze stellen, onder andere, de zeilen van de Griekse vloot voor, die in de laatste episode eindelijk uit kan varen. Dankzij Ifigeneia. Alleen omdat zij zichzelf aan de oorlogsgodin Artemis opoffert gaat het waaien. Die wind is nodig voor een wraakactie tegen Troje. Een Trojaan heeft de mooie Griekse Helena geschaakt, en dat laten de Grieken niet op zich zitten. Het jonge meisje Ifigeneia wordt op het slachtblok gelegd om de eer van het vaderland te redden.

Snel noemt Euripides' stuk ,,een nationalistisch familiedrama''. ,,Ifigeneia doet mij aan Palestijnse zelfmoordenaartjes denken'', zegt hij na het repeteren. ,,Ook zij offeren zich voor hun vaderland op, zonder zichzelf daar vragen bij te stellen. Thuis horen ze constant dat zij goed zijn en de vijand slecht. De Grieken in Ifigeneia hebben het steeds over `die barbaren'. Ze weigeren de reden van hun aanval in twijfel te trekken.''

Is nationalisme dan per definitie fout? ,,Alles zonder tegenhanger vind ik gevaarlijk. Je kunt best nationalistisch zijn, maar dan moet je daar bij bedenken dat ze in een ander land óók nationalistisch zijn. En dat gebeurt niet.'' Met verhalen over Ifigeneia's heldenmoed hoef je bij Snel niet aan te komen.,,Ook zij ziet voor zichzelf een grote rol weggelegd in de geschiedenisboekjes. Als bevrijdster van Griekenland. Zij handelt minder opportunistisch dan de volwassenen, maar zelfs aan háár offerbereidheid zit een akelig ijdel kantje.''

Aluin ontstond elf jaar geleden aan de Utrechtse Academie voor Expressie. ,,In het derde jaar hadden we veel tijd over, dus gingen we zelf voorstellingen maken.'' Helderheid was en is Aluins handelsmerk. ,,Met de Griekse tragedies ga ik er altijd vanuit dat niemand ze kent. Ik wil dat ze voor tante Truus en ome Piet te volgen zijn. En ik wil niet te kunstzinnig zijn. Omdat ik nogal nuchter ben, ik denk al gauw: al die versiering, dat is maar gedoe, dat is me te symbolisch en te metaforisch. Ik heb het graag aards. En dat aardse brengt relativering met zich mee.''

Onder goed acteren verstaat Erik Snel: licht acteren. ,,Ik herken mezelf makkelijker in een lichte acteur, omdat ik zelf weinig zin heb om met mensen om te gaan bij wie alles zwaar is en sloom en zonder humor. Johnny Kraaijkamp heeft weleens gezegd dat de beste acteurs komedianten zijn. Het publiek laat eerder een traan als het heeft gelachen. Om die lichtheid te bereiken, moet je ervoor zorgen dat je acteurs alert blijven.''

Dat Aluin niet in de grote zalen speelt is volgens Snel een bewuste keuze. ,,De subtilteit van het kleine-zaal-acteren ligt mij meer. Als ik naar toneel in de grote zaal ga kijken, deins ik op de eerste rijen terug van de kolossale mimiek, en achterin zie ik niets van de gezichten. Dans- of muziektheatervoorstellingen vind ik in de grote zaal geschikter dan toneel.'' Eén probleem in de kleine zaal heeft Aluin wel: een overdaad aan scholieren. ,,Het succes van het schoolvak Culturele en Kunstzinnige Vorming is bij ons iets te groot. Die kinderen ervaren het theaterbezoek als dwang en gaan keten. Ik zou graag willen dat alleen geïnteresseerde CKV'ers naar het theater kwamen. Theater gedijt bij vrijwilligheid, bij een vertrouwensband. Vanuit die band kun je de mensen amuseren en hen confronteren met dingen die hun eigen denkwereld nuanceren. Theater is een plek voor creatieve verwarring.''

Ifigeneia is t/m 22 december in diverse theaters te zien. Inl. 030-2723092 of www.aluin.nl