Historicus die in geen boekwinkel ontbreekt

Ieder jaar de publicatie van een bestseller: dat is de zware taak die de gisteren op 66-jarige leeftijd aan kanker overleden Amerikaanse historicus Stephen Ambrose zichzelf het afgelopen decennium oplegde. Dat hij erin slaagde aan deze opdracht te voldoen mag een prestatie van formaat heten. Van Band of Brothers (1992) tot en met The Wild Blue (2001) schreef hij boeken die gretig werden verkocht en, zoals hij zelf niet naliet te zeggen, nog werden gelezen ook. Niet alleen boekhandels en kiosken, ook de betere supermarkt in Amerika kan niet meer zonder een apart Ambrose-hoekje.

Volgens zijn uitgever verwachtten zijn vele lezers met ijzeren regelmaat een boek van zijn hand. Ambrose stelde hen niet teleur, ook niet nadat hij wist nog maar kort te zullen leven. Vlak voor zijn dood verscheen The Mississippi and the making of a Nation. En To America: Personal Reflections of a Historian, geschreven in de laatste maanden van zijn leven, komt later dit jaar uit. Volgens oud-presidentskandidaat George McGovern heeft Ambrose ,,waarschijnlijk meer lezers bereikt dan enig ander historicus in de nationale geschiedenis''.

Ambrose was naar eigen zeggen niet uit op het mega-succes. Vrijwel zijn hele werkzame leven was hij verbonden aan de Universiteit van New Orleans. Hij doceerde er Amerikaanse geschiedenis en publiceerde onder meer een standaardboek over de buitenlandse politiek van de Verenigde Staten sinds de Tweede Wereldoorlog (Rise to Globalism, 1971) en biografiën over de presidenten Dwight Eisenhower en Richard Nixon. Degelijke boeken die vlot waren geschreven, goed werden ontvangen en dikwijls werden herdrukt, maar geen bestsellers. ,,Ik verdiende het salaris van een hoogleraar en schreef boeken'', zei Ambrose enige tijd geleden in een interview. ,,Het gezin kon er goed van leven. Ik had nooit verwacht dat daar verandering in zou komen.''

Die verandering kwam nadat Ambrose zijn aandacht verschoof van presidenten en diplomaten naar `oral history'. Beginnend met Band of Brothers registreerde en verwerkte hij de verhalen van de gewone man – soldaten,arbeiders, avonturiers – die in ongewone omstandigheden van zich doet spreken. De Tweede Wereldoorlog, de transcontinentale spoorlijn en de ontginning van Amerika vormen het decor van zijn massaproductie in de jaren negentig. De personen die erin figureren zijn stuk voor stuk helden. Want dat is het werkelijke thema van zijn bestsellers: Amerika is een gezegend land, bevolkt door mannen-uit-een-stuk die de vijand verslaan, de natuur bedwingen en die de rest van de wereld keer op keer versteld doen staan.

Dat Ambrose periodiek het werk van anderen zonder bronvermelding als grondstof voor zijn bestsellers gebruikte, dat hij oorlogsveteranen uitmolk en hun ongepubliceerde memoires plunderde, mocht dan waar zijn – het deed in zijn ogen eigenlijk niet ter zake. Zijn boeken bezingen de uitzonderlijkheid van Amerika en zijn inwoners; dat is wat telt. Dat vakgenoten zich aan zijn werk ergerden en zijn werkwijze afkeurden, deed ondernemer en patriot Ambrose schouderophalend af. ,,In academische kringen is ieder boek dat door meer dan vijf mensen wordt gelezen automatisch populariserend en dus verdacht.''