De Novib-methode werkt niet meer

`De Novib-methode werkt' was jarenlang de trotse slagzin van de ontwikkelingsorganisatie. Nu hapert de ooit zo geolied lopende Novib-machine.

,,We hebben een flinke tik op onze neus gehad'', erkent Novib-directeur Sylvia Borren op het hoofdkwartier in Den Haag. De grootste klap was de slechte beoordeling vorige maand door een onafhankelijke adviescommissie van staatssecretaris Van Ardenne (Ontwikkelingssamenwerking). De commissie gaf Novib een armzalige 5,4 als rapportcijfer voor zijn subsidie-aanvraag. Daarmee kwam het voormalige boegbeeld van de grote particuliere hulporganisaties als slechtste uit de bus. De commissie raadt Van Ardenne aan Novib tot en met 2006 jaarlijks 26 miljoen euro minder subsidie te geven dan was aangevraagd.

Op het moment dat het rapport verscheen, zat Novib bovendien toch al in de lappenmand. Veel personeelsleden klaagden over stress en er was een zeer hoog verloop bij Novib: ruim één op de vijf medewerkers zocht vorig jaar ander werk. Zo'n 120 personeelsleden ondertekenden afgelopen zomer een brief aan directeur Borren, waarin ze hun ongenoegen over de gang van zaken bij Novib uiteenzetten. Deze erkent dat er ,,onrust op de werkvloer'' heerst.

In essentie komt de kritiek van de staf er op neer dat Novib te veel hooi op zijn vork neemt. Steeds weer komt de leiding met nieuwe ideeën, nog voordat de circa 300 medewerkers kans hebben gezien de vorige beslissingen goed en wel uit te voeren. ,,Ons ambitieniveau gaat niet meer gelijk op met wat we aankunnen'', zegt Herman Abels, een ervaren medewerker van Novib. ,,Wij zeggen tegen de directie: doe niet alles tegelijk, sluit eerst eens iets goed af. Dat voorkomt dat we steeds onder stress moeten werken.''

De interne kritiek komt deels overeen met het oordeel van de adviescommissie. Volgens de commissie is Novib ,,te breed'' bezig. ,,Het gaat bij Novib zoveel kanten tegelijk uit'', zegt prof. Loek de la Rive Box, voorzitter van de adviescommissie. Novibs doelstellingen zijn zo vaag dat de effectiviteit van het werk in het geding komt, vreest hij. ,,Bij zo'n grote organisatie wil je de taakstelling toch echt een graadje duidelijker hebben.''

Directeur Borren meent echter dat de commissie de aanpak van Novib, die er sterk op is gericht het beleid van regeringen en grote bedrijven wereldwijd te beïnvloeden, niet op zijn juiste waarde schat. Een voorbeeld is de campagne die Novib, dat deel uitmaakt van een samenwerkingsverband rond Oxfam, onlangs is begonnen om de lage internationale koffieprijzen op te krikken. Circa 25 miljoen koffieboeren worden door de ongewoon lage prijzen in hun bestaan bedreigd.

Een dergelijke aanpak onder het nieuwe motto `hoe groot is jouw wereld' past in het streven van Novib en Oxfam om uit te groeien tot een soort Amnesty International voor sociale en economische rechten. ,,Wij willen een autonome organisatie zijn die staat voor economische rechtvaardigheid'', stelt Borren.

Deze idealistische benadering is bij de commissie-Box niet in goede aarde gevallen. Misprijzend schrijft deze in haar rapport: ,,De scherp toenemende aandacht voor internationale beleidsbeïnvloeding betekent dat Novib het zwaartepunt van haar aandacht verschuift van het lokale werk naar de internationale beleidsarena. Dit trekt de aandacht van de organisatie in uiteenlopende richtingen.'' Volgens prof. Box en zijn commissie heeft Novib daardoor te weinig oog voor de meer traditionele praktische projecten in ontwikkelingslanden, zoals hulp bij de bouw van scholen en ziekenhuizen.

Borren is het daar volstrekt niet mee eens. Novib besteedt nog altijd het leeuwendeel van de hulpgelden aan zulke concrete projecten en de resultaten daarvan zijn ook heel bevredigend, zegt ze. Novib-medewerker Abels is het met Borren eens dat de commissie te weinig oog heeft voor het belang van beleidsbeïnvloeding. ,,Laten we eerlijk zijn, met zulke concrete projecten voor directe armoedebestrijding is het toch een beetje water naar de zee dragen. Je moet toch ook het internationale beleid proberen te beïnvloeden. Daar valt vaak meer mee te winnen. Met dat campagnewerk onderscheidt Novib zich ook juist. Zonder dat zouden veel medewerkers hier subiet vertrekken.''

Prof. Box zegt desgevraagd dat hij op zichzelf niets heeft tegen lobby- en campagne-activiteiten. De vorige minister, Eveline Herfkens, en de Tweede Kamer hebben Novib en andere organisaties daarvoor ook uitdrukkelijk toestemming gegeven. Maar desondanks moeten de doelstellingen volgens hem wel helder zijn en de resultaten meetbaar. Een geslaagd voorbeeld noemt hij de inspanningen van Novib en anderen in de jaren '90 om de dumping van vleesoverschotten van de Europese Unie in Afrika te staken. Na hard lobbyen hield `Brussel' daarmee ten slotte op. Maar, zegt Borren, het lastige met beleidsbeïnvloeding is dat je nooit van te voren kunt voorspellen of die vruchten afwerpt.

De verwachte korting van 26 miljoen euro per jaar op een totale begroting van ruim 150 miljoen euro is een gevoelige aderlating. Directeur Borren voorziet dat hierdoor een plan om burgers te stimuleren met eigen hulpprojecten te komen sneuvelt. ,,We zullen overal scherper moeten kiezen.''

Abels denkt dat Novib het vooral zichzelf moet aanrekenen dat de organisatie niet in staat is geweest een beter plan bij de commissie in te dienen. ,,We dachten: och, dat zit wel goed.'' Maar hij ziet ook voordelen in de onverwachte korting. ,,We moeten meer aan eigen fondsenwerving doen en ons minder afhankelijk van de overheid maken. Misschien is het wel goed even pas op de plaats te maken.''

    • Floris van Straaten