Zinnelijk gevormde vruchten

In het Museum voor Figuratieve Schilderkunst De Buitenplaats in Eelde is een overzichtstentoonstelling te zien van de Amsterdamse schilder Theo Kurpershoek (1914-1998). Voor velen is hij vooral bekend van de omslagen die hij jarenlang voor de reeks Salamander-pockets van uitgeverij Em. Querido. Het zijn altijd treffende, picturale afbeeldingen, passend bij het boek. Hij moet een goed lezer zijn geweest.

Het oudste schilderij op de expositie is Hooiberg uit 1936. Donkergroen, bruin en zwart domineren het beeld. De 22-jarige Kurpershoek is duidelijk beïnvloed door het donkere, Nederlandse expressionisme van die tijd met schilders als Piet van Wijngaerdt en Herbert Fiedler. Dan maakt de tentoonstelling een enorme sprong naar de tweede helft van de jaren zestig en daarna. Kurpershoek ontving zijn opleiding aan de Rijksacademie in Amsterdam. Naast monumentaal werk ontwierp hij postzegels, kostuums en decors. Als docent keerde hij in 1971 terug naar de Rijksacademie; bovendien gaf hij les aan de Rietveld Academie.

Kurpershoek is de schilder van landschappen, portretten en stillevens. Net als Nicolaas Wijnberg en Hans van Norden is hij de figuratie altijd trouw gebleven. Zijn penseelvoering wordt in de jaren steeds losser en meer pointilé met heldere, felle kleuren als geel en oranje, paars en turkoois krachtig tegenover elkaar geplaatst. Een mooi voorbeeld van zijn besef van de traditie is het grote schilderij Maaltijd der vrienden (1979) dat refereert aan het imposante Maaltijd der vrienden door Charley Toorop van enkele decennia eerder. Kurpershoek toont vertaalster Thérèse Cornips, de schilders Herman Berserik, Wijnberg en zichzelf rondom een rijkgevulde dis. De figuren zijn schetsmatig weergegeven, alsof zij zich bevinden achter een doorschijnend gordijn waarop zonlicht vlekken en strepen gooit.

Zuid-Frankrijk en Italië waren geliefde bestemmingen. Het werk Stilleven bij lamplicht (1984) refeert aan het gloeiend oranjegeel van Cézanne. Een schaal met fruit, een theepot en een bloemenvaas zijn gerangschikt binnen het vlak van een tafel. Zijn interieurs, portretten en stillevens hebben een fijnzinnige intimiteit. Hij gaat nooit zover om alles tot het kubisme te herleiden. Een theepot, broodmand, vaas of fruitschaal geeft hij weer in zinnelijke vormen.

Kurpershoek is geen schilder geweest die zocht naar telkens nieuwe vormen of uitdrukkingsmiddelen. Hij miste de drang aan de schilderkunst een ongehoorde wending te geven. Zijn daadkracht ligt vooral in het telkens opnieuw uitbeelden van onderwerpen die hem dierbaar zijn. Hij zocht de tinteling van licht en de zonnige reflectie. Alleen in het latere werk La Spezia (1972), de baai bij Livorno, bespeur ik iets van dreiging en donkerte.

Het schilderij moet in de late avond plein air zijn gemaakt. De bergen in de verte bestaan uit paarse vormen, evenals een stenen muur op de voorgrond. Het water is groenig, het gras op de voorgrond strogeel. Voor het eerst toont Kurpershoek hier een wereld waaruit elk zonlicht is verdwenen.

Tentoonstelling: Theo Kurpershoek. T/m 27/10 in Museum De Buitenplaats, Hoofdweg 76, Eelde. Van 7 t/m 29/12 in Pulchri Studio, Den Haag. Cat. €14,50. Inl. 050-309581.

    • Kester Freriks