Wilt u een jongen of wilt u een meisje? (Gerectificeerd)

Vooraf het geslacht van je kind bepalen mag niet in Nederland. Maar honderden ouders willen het wel. Rinskje Koelewijn maakt een ronde langs de mogelijkheden voor wensouders: van genderkliniek tot ovulatietraining.

Varkensboeren doen er niet moeilijk over. Zij willen dat hun zeugen dochters krijgen, geen zonen. Het vlees van beren, mannetjesvarkens, smaakt naar urine en is onverkoopbaar. Varkensboeren weten ook precies hoe het moet. De huis-, tuin- en keukenmanier: ver voor de eisprong insemineren. Of high-tech: zaadselectie in het laboratorium.

Mensen zeggen het liever niet hardop, maar vaak hebben ze een voorkeur voor een dochter danwel voor een zoon. Liane Vanderhoogen uit Mechelen heeft drie zoons, de jongsten zijn tweeling. Het huis is eigenlijk vol, schrijft ze in een e-mail, maar ze wil zo graag nog een kind. Een meisje. Op internet had ze andere vrouwen om raad gevraagd. Raadpleeg de Chinese kalender. Veel groente eten. Een paar dagen voor de eisprong vrijen. In de missionarisstand. Anderen verwijzen haar naar Gender Consult. Annet Noorlander van Gender Consult heeft een methode gebaseerd op timing – wanneer vrijen – en een strikt dieet. Maar zij heeft een wachtlijst van een jaar.

Uitleggen waarom ze een meisje wil, kan Vanderhoogen niet. Of ze durft het niet. Ze is `natuurlijk dolgelukkig met haar mannetjes'. Alleen een meisje is zo schattig. En meteen haast ze zich te zeggen dat jongensbaby's óók heel schattig zijn. Maar een meisje blijft langer bij je. ,,Haar kinderen, mijn kleinkinderen, staan dichter bij me dan de kinderen van mijn toekomstige schoondochters.'

SPERMA NAAR DE VS

Bert van Delen, directeur van de Genderkliniek in Utrecht, begrijpt niet waarom mensen geen wensen zouden mogen hebben over hun nageslacht: ,,Iedereen wil toch ook dat zijn kind naar het vwo gaat en niet naar de havo.' Hij opende in 1995 zijn kliniek voor geslachtskeuze, maar moest datzelfde jaar weer sluiten. Er was een wet bedacht, de wet bijzondere medische verrichtingen, waarmee onnodig medisch ingrijpen om het geslacht van het kind te bepalen in Nederland werd verboden.

Van Delen zei vorige maand dat hij, `op veler verzoek', zijn kliniek dit jaar wil heropenen. Hij krijgt, zegt hij, honderden mailtjes per jaar van `wanhopige' ouders. Omdat in Nederland bijna niks meer mag, heeft hij een ander plan: hij stuurt het zaad naar Microsort in Amerika. Dat bedrijf heeft een techniek ontwikkeld om sperma te scheiden in mannelijke en vrouwelijke zaadcellen. Het geselecteerde zaad wordt teruggestuurd en in een kliniek buiten Nederland ingespoten bij de vrouw. Kosten: 2.500 euro voor de zaadselectie en nog een 1.000 voor de inseminatie. Mensen kunnen ook `voor de hoofdprijs gaan' en meteen naar Londen reizen, naar de kliniek van dokter Rainsburry, met wie Van Delen samenwerkt. Rainsburry doet voor 12.000 euro een embryo-selectie. Met honderd procent zekerheid wordt een jongetjes- of meisjesembryo in de baarmoeder geplaatst. De moeder moet daarvoor wel eerst een hormoonbehandeling ondergaan.

Van Delen en Microsort stellen een paar eisen: de wensouders moeten getrouwd zijn, al ten minste één kind hebben en de vrouw mag niet ouder zijn dan veertig. Want, zegt Van Delen ,,je krijgt makkelijker een steen zwanger dan een vrouw van boven de veertig. Dat betekent dat alle ouders die bij Van Delen komen, eerder `gewoon zwanger' zijn geworden, en nu kiezen voor een medische ingreep: kunstmatige inseminatie of zelfs IVF. Van Delen vindt het ook ,,best een behoorlijke polonaise. Mijn moeder zou zeggen: het is geknoei.' Maar mensen doen wel gekkere dingen, zegt Van Delen. Zelf verzamelt hij bijvoorbeeld kristallen. Gewoon, omdat hij het leuk vindt om ze te hebben. Maar hij kent mensen die geobsedeerd zijn en de hele wereld afreizen voor een exemplaar. ,,Dan zeg je: dat kun je niet vergelijken. Dat kun je wel. De wens om een zoon of dochter te krijgen zit alleen nóg dieper.' Hij heeft zelf geen kinderen. Van Delen krijgt mensen die een zoon verloren hebben, en nu per se weer een jongen willen. ,,Niet alleen als replacement. Noem het herbeleven. Een stuk emotie.'

OVULATIETRAINING

Wie geen zin heeft in de `polonaise' van Van Delen, en toch een zoon of een dochter wil, kan naar Gender Consult van Annet Noorlander in Waalre. Of naar Precona voor preconceptioneel advies, van Rita van de Pol in Stiens. Zij zeggen dat geslachtsbeïnvloeding ook op een `natuurlijke manier' kan.

Rita van de Pol (46), directeur van Precona geeft ouders `ovulatietraining'. Ze woont in een gerenoveerd hofje van de diaconie in Stiens. Boven haar bureau hangen twee babyfoto's. Van haar oudste zoon en oudste dochter. ,,Je ziet geen verschil hè?'. Van de Pol is eigenlijk Neerlandica, maar al van jongsaf aan geïnteresseerd in geslachtskeuze. Volgens haar werd in de bijbel al een vrouw weggejaagd omdat ze alleen maar dochters baarde. ,,Toen werd nog gedacht dat het de schuld van de vrouw was.'

Het zaad van de man bepaalt het geslacht van het kind, hij heeft mannelijke zaadjes (Y) en vrouwelijke (X). De mannelijke zaadjes zouden zwak maar snel zijn, en de vrouwelijke langzaam maar oersterk, die zouden wel vijf dagen kunnen blijven leven in de baarmoeder. En op dat verschil is de `techniek' van Van de Pol gebaseerd. Als ouders een jongetje willen, moeten ze vlak voor de eisprong vrijen. De snelle mannelijke zaadjes zijn als eerste bij het eitje. Zij adviseert: voor een meisje een paar dagen voor de ovulatie vrijen. De zwakke mannetjeszaden zijn dood, de langzame vrouwelijke zaadjes hebben alle tijd om naar de eicel te zwemmen. Ongeveer 48 uur voor de eisprong is de kans op een jongen of meisje volgens haar fifty-fifty.

Van de Pol probeert samen met de vrouw het moment van eisprong zo nauwkeurig mogelijk te bepalen. Dat kost ongeveer een half jaar. En op basis daarvan schrijft Van de Pol een vier pagina's lange analyse én een advies. En dat kan luiden: vrijen op de avond van de twaalfde en de dertiende dag. Daarvoor en daarna niet, of met condoom. Van de Pol: ,,Soms is het beter om 's middags te vrijen. Maar dat kan niet, dan werkt iedereen. Dus ik neem een marge van 12 uur.' De kans op een meisje is `normaal' ongeveer vijftig procent, er worden iets meer jongetjes geboren (104 jongetjes op 100 meisjes). Van de Pol zegt dat haar methode de kans op een jongen vergroot tot tachtig procent. Voor een meisje ligt de slagingskans iets lager. Bij haar is het in elk geval gelukt. Toen ze haar eerste kind plande, in 1983, had ze `een lichte voorkeur' voor een meisje. ,,Die ken je in al haar vezels. Een jongen blijft wezensvreemd'. Daarna wilde ze een jongen, toen weer een meisje, weer een jongen. Het laatste kindje overleed voortijdig, en dus moest het volgende kind weer een jongen worden. Zij wilde een vijfde kind, haar man ging overstag. ,,Maar dan moest het wel een jongen zijn.' Het lukte bij haar, bij al haar vriendinnen en ze besloot er haar beroep van te maken. Haar klanten, gemiddeld drie echtparen per week, krijgt ze via mond-tot-mondreclame. Adverteren doet ze niet. ,,Daarvoor is het een te delicaat onderwerp.' In 1998 kwam haar bureau in het nieuws omdat ze ongevraagd reageerde op geboorteadvertenties in de dagbladen. Ouders die een of meer kinderen van hetzelfde geslacht hadden, nodigde ze bij haar uit `om het gezin te completeren met een kind van het andere geslacht'. Die brieven, dat doet ze nu maar niet meer.

Zelf vraagt ze nooit naar de motieven van ouders, waarom ze een zoon of een dochter willen. ,,Dat is mijn zaak niet. Iedereen wil graag een jongen en een meisje.' Wat wel opvalt: bijna iedereen komt voor een dochter. Bijna altijd zijn het mensen die al een of meer kinderen hebben. Typisch Nederlands, zegt ze. ,,In andere delen van de wereld zijn jongens meer waard dan meisjes. Voor ons is een meisje een luxe. Misschien zijn wij zo ver doorgeschoten dat we niet meer durven toe te geven dat we liever een zoon willen. Hier wordt het primitief gevonden als je een stamhouder wilt.'

GROTE OFFERS

Voor Annet Noorlander (43) Gender Consult begon, kwam ze als cliënt bij Rita van de Pol. Ze had al twee zoons, ze wilde nog een meisje. Het lukte. Op de internetsite van haar bedrijf Gender Consult poseert ze met haar 2-jarige dochtertje Eline. Ze heeft haar dochter niet te danken aan Van de Pol, zegt ze, maar aan haar eigen kennis. Ze ging alleen maar naar Precona toe om te kijken of Van de Pol meer wist dan zij, dat was niet zo. Noorlander: ,,Ik heb ook niet het volledige tarief van 514 euro betaald. Ik heb zelfs een `mislukte cliënt' van Precona overgenomen.'

Ook bij Noorlander komen de meeste ouders voor een meisje. ,,Een dochter kan een diepe wens zijn, een obsessie zelfs. Vooral voor de vrouw, mannen kan het meestal niet veel schelen.' Zij ziet haar werk ook als een `geboortebeperking'. ,,Je kunt er beter iets aan doen, dan maar doorgaan tot er een meisje komt.' Haar methode gaat nog wat verder dan die van Van de Pol. Het gaat om timing, maar vrouwen moeten ook een dieet volgen. Noorlander gaat ervan uit dat een vrouw door anders te eten de chemische samenstelling van haar eigen geslachtsorganen verandert. Die samenstelling zorgt ervoor dat een eicel bijvoorbeeld makkelijker een vrouwelijke zaadcel doorlaat.

,,Mijn methode vraagt grote offers. Zeker voor een meisje is het zwaar. Dat is vaak de bottleneck, het valt iedereen op dat de vrouw anders eet. En niet iedereen wil dat.' Van de veertien vrouwen die zij heeft behandeld zijn er elf geslaagd, twee niet, die kregen een baby van het andere geslacht, één vrouw kreeg een miskraam. ,,Ik doe vijf keer een bloedonderzoek om te kijken hoe het mineraalgehalte in het bloed is. En tja, als de moeder zich niet aan de criteria houdt...'

Rita van de Pol: ,,Haar methode is heel streng. Zo streng dat het niet vol te houden is en je altijd kunt zeggen als het mislukt: eigen schuld.' Maar Noorlander heeft een troef. Zij doet, zegt ze, wetenschappelijk onderzoek naar de gebruikers van háár methode, samen met hoogleraar klinische genetica J. Geraedts en gynaecoloog J. Evers van het IVF Centrum van het Academisch Ziekenhuis Maastricht.

Dat klopt, zegt gynaecoloog Evers. ,,Zij is de eerste die mee wilde werken aan een objectieve beoordeling.' Het onderzoek is nog niet af, maar Evers zegt nu al dat er niks uitkomt. ,,Het is hocus-pocus. Je kunt heel makkelijk no cure no pay bieden. Je hebt altijd vijftig procent kans dat het goed gaat.' In de Europese Vereniging van Gynaecologen is net afgesproken dat zij niet zullen meedoen aan de nieuwe technieken voor familybalancing. Nederlandse ouders kunnen voorlopig alleen de methodes van Gender Consult en Precona gebruiken. Bert van Delen van de Genderkliniek vindt dat onrechtvaardig. ,,Ik zou op de stoel van God zitten en dat mag niet. Maar zelf knutselen is in orde. Je mag wel paard en wagen gebruiken, maar de auto is verboden.'

Gynaecoloog Evers zegt dat zijn Zuid-Europese collega's al veel minder moeilijk doen over geslachtskeuze. ,,Nu heb je nog een hoop techniek nodig. Maar wat als je met een pil het geslacht kan beïnvloeden? Dan vindt iedereen het goed.'

GERECTIFICEERD

Jongen/meisje: onderzoek Gender Consult

In het artikel `Wilt u een jongen of wilt u een meisje?' in Leven&cetera van vorige week werd vermeld dat de geslachtskeuzemethode van Annet Noorlander van Gender Consult momenteel wetenschappelijk onderzocht wordt door onder anderen gynaecoloog J. Evers van het IVF Centrum van het Academisch Ziekenhuis Maastricht. Het artikel bevat daarover de volgende passage:

Het onderzoek is nog niet af, maar Evers zegt nu al dat er niks uitkomt. ,,Het is hocus-pocus. Je kunt heel makkelijk no-cure-no-pay bieden. Je hebt altijd vijftig procent kans dat het goed gaat.'

Door een ingreep ter redactie is de context van die opmerking onduidelijk geworden: het lijkt nu alsof die over het het bureau Gender Consult gaat. Dat is niet zo. Professor Evers verwacht weliswaar persoonlijk dat Noorlanders methode niet zal werken, maar het onderzoek dient nu juist om na te gaan of dat zo is, zo laat hij per e-mail weten. Zijn opmerking over no-cure-no-pay verwees naar de vele geslachtskeuzecentra in de Verenigde Staten die een geld-teruggarantie bieden en toch veel verdienen, omdat de kans altijd vijftig procent is dat ze gelijk hebben. Gender Consult hanteert een `normaal tarief en deels een no-cure-no-pay tarief', aldus Annet Noorlander. Zij bestrijdt, zoals in het stuk gesteld werd, dat met name het dieet van haar behandeling een `zwaar offer' zou zijn: ,,Het dieet dat bij Gender Consult wordt toegepast kan, zoals ieder dieet, als moeilijk worden ervaren. Het `meisjesdieet' is moeilijk te verzwijgen tijdens etentjes en kan dan tot problemen leiden vanwege de taboesfeer rond het onderwerp geslachtskeuze.' Maar het is gezond en goed vol te houden, aldus Noorlander.

    • Rinskje Koelewijn