Vrijwillig neushoorns tellen

De vrijwilliger van vandaag wil een leuke klus met een kop en een staart. Daphne van Paassen over de nieuwe vormen van barmhartigheid.

Mirjam Dijkxhoorn (20) gaat 's avonds niet door de straten met een rammelende collectebus zodat na twee weken bedelen weer een Novib-kindje naar school zou kunnen. In plaats daarvan ging ze met een groep vrienden naar Afrika om daar eigenhandig een schooltje te bouwen in het straatarme Oegandese dorp Kiwangala. ,,Het was een geweldige ervaring'', zegt Dijkxhoorn. ,,Natuurlijk omdat je iets doet aan de armoede, maar ook gewoon omdat het leuk is mensen uit zo'n andere cultuur te ontmoeten – zeker voor mij: ik zou net culturele antropologie gaan studeren.''

De vrijwilliger is aan het veranderen. Ze is niet meer die onbaatzuchtige dame van middelbare leeftijd die met de soepbus van het Leger des Heils langs de daklozen gaat en kleedjes kantklost voor de jaarlijkse bazaar van de kerk. De nieuwe vrijwilliger wil zich volgens Jacques van der Steen, coördinator van de vrijwilligerscentrale in Delft, alleen nog voor korte tijd binden aan een ,,leuke klus met een kop en een staart'' en – belangrijk – er zelf ook wat aan hebben.

VERGRIJZING

Om de vergrijzing van de sector tegen te gaan proberen vrijwilligerscentrales aan de eisen van jongeren tegemoet te komen. De geringe aanwas is een ramp; nu nog verricht bijna een op de vier Nederlanders onbetaald werk voor een van de 225.000 geregistreerde verenigingen en stichtingen. ,,Als er geen jonge vrijwilligers komen, wordt dat maatschappelijk belangrijke werk straks niet meer gedaan'', waarschuwt Van der Steen.

Freeflex is een van de initiatieven die het tij moeten keren. Het is een vacaturebank op internet met aantrekkelijke klussen vanaf één dag tot maximaal een half jaar. Er zijn vacatures voor het opzetten van een tentoonstelling over architectuur voor museum Hillesluis. (Gewenst niveau: hbo. Opleiding: vormgeving. Ervaring: geen). Je kunt je opgeven om vakanties voor gehandicapten te begeleiden (Geschatte tijd: een of meer dagen). Je kunt een website bouwen voor een ideële stichting of in één week de tuin van een bejaardenoord onder handen nemen.

Er komt volgens Van der Steen inderdaad een duidelijk ander publiek op af: jonger, deskundig op een bepaald gebied, vaak hoogopgeleid en zelfstandig. Ze hebben niet zozeer een voorkeur voor een bepaalde organisatie (Amnesty International of Greenpeace), maar zijn taakgericht: willen een website bouwen, ervaring opdoen met schrijven, iets met dieren doen.

Organisaties die gebruik maken van vrijwilligers moeten wennen aan de nieuwe aanpak en hebben moeite met het vertalen van hun wensen in afgeronde, interessante klussen. Het kost ze veel meer tijd omdat ze op een andere manier naar de bestaande werkzaamheden moeten kijken en bovendien continue met nieuwe mensen te maken krijgen.

Toch zit 'm daar de kneep. Dat bewijzen bedrijven als de JoHo Company en Robin Good die vrijwilligers zelfs zover weten te krijgen dat ze betálen voor een beperkte periode leuk vrijwilligerswerk. JoHo biedt vrijwilligersreizen aan voor gemiddeld 500 euro per week (exclusief reiskosten) waarbij deelnemers meedoen aan lokale onderzoeken zoals kroonapen tellen in Indonesië, neushoorns tellen in Afrika of dolfijnen observeren voor de kust van Italië. Robin Good organiseert vanaf 150 euro per persoon bedrijfsuitjes waarbij werknemers gezamenlijk aan een goed doel werken: een speeltuin opknappen, muziekinstrumenten maken voor stichting War Child of Staatsbosbeheer helpen op Vlieland. ,,Als je het maar leuk weet te maken'', zegt Mark Schalekamp, oprichter van Robin Good, ,,dat is het sleutelwoord''.

GOED GEVOEL

Organisaties achter goede doelen staan vaak nog te weinig open voor andere manieren van samenwerken. Jammer, vindt Schalekamp, want ondernemers kunnen net als de jongeren de vrijwilligers van de toekomst zijn. Niet voor niets zijn de vrijwilligerscentrales in Nederland druk doende een apart project voor ondernemers op te zetten. Veel bedrijven hebben ondervonden dat het zinvol is maatschappelijk bewust te ondernemen.

Schalekamp: ,,Het is goed voor hun imago, dat hebben grote bedrijven sinds het debacle van Shell met olieplatform Brent Spar wel begrepen. Maar het is ook goed voor hun werknemers. Niets bindt een groep meer dan gezamenlijk keihard werken aan een tastbaar, afgeronde klus voor een goed doel. Meer dan een gewoon bedrijfsuitje. Het geeft mensen een goed gevoel en dat associëren ze met hun bedrijf. Organisaties steken niet voor niets duizenden euro's in zo'n dagje vrijwilligerswerk. Het levert ze ook wat op.''

Mirjam Dijkxhoorn had er vooraf niet aan gedacht. Maar tijdens haar verblijf in Afrika schaamde ze zich er soms voor dat ze zoveel geld hadden gestoken in hun reis en verblijf terwijl ze ook thuis hadden kunnen blijven om dan het hele bedrag naar Oeganda over te maken. ,,Maar ik weet ook dat we anders nooit zoveel geld hadden opgehaald met onze gesponsorde fietstocht, nieuwjaarsduik en diner. Mensen gaven zoveel omdat ze het zo'n leuk initiatief vonden.''

    • Daphne van Paassen