VOGEL DIE MET NAUWE VERWANT `TROUWT' GAAT VAKER VREEMD

Vogels compenseren de nadelen van een neven- en nichtenhuwelijk door vaker vreemd te gaan. De nakomelingen uit die buitenechtelijke relatie nemen ze op in hun gezin. Zo zijn zij beschermd tegen het verlies van nakomelingen door inteelt.

Vrouwtjes halen de vreemde genen binnen door met een minder verwant mannetje te paren. Een mannetje in een relatie met een verwant vrouwtje paart soms met een vreemd vrouwtje en laat haar vervolgens een ei in zijn eigen nest leggen.

Met DNA-analysetechnieken hebben tien ornithologen van universiteiten uit zes landen bij drie soorten steltlopers aangetoond dat het overspel van mannetje of vrouwtje vaker voorkomt bij vogelpaartjes die genetisch nauwer aan elkaar zijn verwant. De onderzoekers veronderstellen dat het vreemdgaan een evolutionaire aanpassing is om bij paarvorming met familie toch zo veel mogelijk gezonde nakomelingen te krijgen. Nauwverwante dieren die samen nakomelingen krijgen hebben een grotere kans om jongen te verliezen door erfelijke ziekten. (Nature, 10 okt)

Vogels vormen vaak levenslange monogame relaties. De verhalen over mannetjesmerels die zich doodrouwen als hun partner op het asfalt is gebleven zijn bekend. De afgelopen twintig jaar, en vooral de laatste jaren hebben ornithologen ontdekt dat die relaties toch minder exclusief en romantisch zijn dan ze vaak werden voorgesteld. Overspel komt binnen die langdurige relaties vaak voor. Dat kon worden aangetoond met DNA-analyse van beide ouderdieren en de jongen. Regelmatig blijkt een jong in een nest niet het kind van een van beide ouders.

Bij de Strandplevier (Charadrius alexandrinus), de Oeverloper (Actitis hypoleuca) en de Alaskastrandloper (Calidris mauri) was in 105 onderzochte nesten (met 265 jongen) 3 tot 8% van de jongen geen bloedverwant van één van zijn ouders. En die buitenechtelijke kinderen waren vooral te vinden in nesten van ouderdieren die in DNA-fingerprintanalyse nauw aan elkaar verwant waren.

De grote vraag, waar prof.dr. Arie van Noordwijk van het Nederlands Instituut voor Ecologie in een commentaar in Nature op uitkomt is natuurlijk: hoe weten die vogels hoe nauw verwant ze aan hun partner zijn?

Voorlopig is het antwoord dat vogels eigenlijk altijd al van heel veel praktische zaken op de hoogte zijn en dat de mensen daar lange tijd niets van wisten. Van Noordwijk wijst er op dat dit jaar is gepubliceerd dat vogels het broedsucces van soortgenoten beoordelen en aan de hand daarvan bepalen waar ze het jaar daarna hun nest willen bouwen. En dat ze ook hun voortplantingstijd aanpassen aan het succes of falen van hun broedsels in de voorgaande jaren.

    • Wim Köhler