Slag om bagger loopt door in bouwbranche

Stelt u zich eens voor: u werkt bij een baggerbedrijf, en twee jaar geleden stond er nog gewoon Ballast Nedam op uw pui. Een jaar later bent u als baggeraar in dienst van zowel Ballast Nedam als HBG, en weer iets later blijkt u eigenlijk een Madrileense werkgever te hebben: Grupo Dragados. Wanneer u al bijna kwijt bent aan welke werkgever u loyaal moet zijn, worden de Spanjaarden vervangen door wéér een andere Nederlandse bouwer, ditmaal BAM NBM.

Tot overmaat van ramp – u laat uw dasspeld van welke werkgever dan ook inmiddels maar thuis – besluit uw oorspronkelijke onderneming, Ballast Nedam, het bedrijf waarvan u deel uitmaakt, te verkopen. Officieel aan HBG, dat misschien van BAM NBM wordt, of anders toch Spaans blijft... of komt die andere baggeraar, Boskalis, toch weer in het spel?

Duizelt het u al? De baggeraars zelf wel. De afgelopen jaren is de gehele Nederlandse bouw- en baggersector betrokken geraakt bij de `baggeroorlog'. Het strijdtoneel was afwisselend de bestuurskamer, het kantoor van de huisbankier en de effectenbeurs.

De strijd werd ingegeven door capaciteitsproblemen en daarmee het streven naar schaalgrootte van de baggeraars. Omdat de baggerwerken steeds groter worden, is telkens een aanzienlijk deel van de baggervloot nodig. Wanneer een ander werk zich aan de andere kant van de aardbol bevindt, moet dus die hele vloot zich verplaatsen. Om dit tijdrovende gereis tegen te gaan, is een grotere vloot nodig. Dat was de oorzaak van de golf aan fusies en overnames – met als belangrijke nevenfactor de sympathieën en antipathieën tussen de verschillende bestuurders.

Strikt genomen levert de combinatie van bouw en bagger in één bedrijf weinig synergievoordelen op. Maar de positie van de grote bouwconcerns hangt wel onlosmakelijk samen met de problemen in de baggersector.

Enkele voorbeelden. Toen Boskalis en HBG in 2000 na moeizame onderhandelingen – inclusief een gang naar de rechter – uiteindelijk toch besloten tot een fusie, was die geen lang leven beschoren. Binnen enkele maanden werd alsnog besloten de joint venture niet door te zetten; Boskalis was toch te huiverig voor mogelijke lijken in de kast van de slecht renderende Duitse HBG-bouwactiviteiten. `Duitsland' liet niet alleen deze fusie klappen, maar is daarnaast ook verantwoordelijk voor de kwetsbare positie waarin HBG vanaf 1995 verkeerde, en daarmee keer op keer overnameprooi werd.

HBG besloot die druk van andere bedrijven te pareren door in Ballast Nedam een zogeheten `witte ridder' te zoeken. De baggerdivisie van Ballast Nedam – net als die van HBG een wereldspeler – fuseerde met HBG's waterbouwactiviteiten tot Ballast HAM Dredging. Het nieuwe bedrijf zou 2.000 werknemers en een omzet van bijna 635 miljoen euro hebben. ,,Iedereen ziet dat dit een perfecte deal is'', zei Ballast-topman René Kottman bij die gelegenheid. ,,Wie kan daar nou tegen zijn?''

Zowel Ballast Nedam en HBG hoopten door de bundeling van hun baggeractiviteiten de verliezen op de buitenlandse bouwmarkten – HBG in Duitsland, Ballast Nedam in het Verenigd Koninkrijk – te neutraliseren. Ballast Nedam was toen al voor bijna de helft in handen van een andere grote Duitse bouwer. HBG wist als eerste een andere grote Europese partij voor een volledige overname te interesseren. Het Spaanse Grupo Dragados verdeed geen tijd met rekensommetjes, en bood begin dit jaar op HBG. Nu waren de aandeelhouders wél enthousiast, het was een goed bod.

Cijfermatig was deze strijd om duizenden werknemers misschien wel ingrijpend, maar ,,de voorgestelde fusies droegen stuk voor stuk niet echt bij aan veranderingen op de Nederlandse markt'', zegt Joost Rovers, directeur van de baggerbrancheorganisatie Vereniging van Waterbouwers in Bagger-, Kust en Oeverwerken (VBKO). Wie nou toevallig eigenaar is van die schepen maakt volgens Rovers maar weinig uit: de ondernemingen werken toch al samen bij grote projecten. Voor de binnenlandse markt biedt schaalgrootte volgens hem nauwelijks voordelen.

Na het samengaan van de baggeractiviteiten van Ballast Nedam en HBG ging het snel. Avances van Heijmans werden gepareerd, HBG werd overgenomen door de Spaanse bouwer Grupo Dragados en Ballast Nedam, wiens baggerdivisie nu immers ook deels Spaans eigendom was geworden, voorzag communicatieproblemen. Sneller dan verwacht kwamen die er dan ook: de nieuwe stemhebbende eigenaar van Dragados wilde toch niets van die bouwer uit het verre Nederlandse Rijswijk weten. Daarmee werd opnieuw was de positie van HBG onzeker. Op dat moment ging het gordijn op voor de enige grote beursgenoteerde bouwer die nog niet betrokken was geweest bij de perikelen, die allemaal met de baggerdivisie waren begonnen. BAM NBM besloot op zijn beurt HBG over te nemen.

Eerder deze week werd dan ook bekend dat BAM ook zoek is naar een partij die een belang in de baggerdivisie wil nemen. Buitenlandse bouwers zoals het Franse Bouygues en zelfs het Spaanse Dragados zijn volgens bestuurder D. de Waard van Ballast HAM Dredging mogelijke kandidaten.

Al deze strijd doet de baggeraars zelf maar weinig, stelt VBKO-directeur Rovers. De baggeraars zouden zich met iets anders dan almaar fuseren moeten bezighouden: de arbeidstekorten die de branche teisteren. Demografische omstandigheden en emancipatie van de vrouw hebben er volgens de brancheorganisatie voor gezorgd dat er nu een tekort is aan personeel. Het avontuur dat eerder een pré was, is ook vervlogen met de tijd. ,,Wie kwamen er vroeger nog in India? Baggeraars. Nou, tegenwoordig struikel je daar over de backpackers.''

En daar staat de werknemer van Ballast Nedam, u in dit hypothetische geval, dan nu. Ergens deze weken doet de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) uitspraak over de vraag of BAM HBG wel mág overnemen. Zo ja, dan wordt u werknemer van de nieuwe BAM Groep. Wanneer die overname niet doorgaat, blijft u nog even uw loonstrookje vanuit Madrid betaald zien. Het is een kwestie van tijd voordat weer een andere partij een belang in het baggerbedrijf neemt. Rovers: ,,Het enige onwaarschijnlijke van deze sector is dat uiteindelijk alle divisies in één hand terecht komen. Verder kan alles.''

    • Freek Staps