Schelden, jennen en incasseren

Maleisië is Bush' hoop in de naderende oorlog tegen Irak. Minister-president Mahathir bin Mohamad geniet respect in de hele islamitische wereld en kan voorkomen dat de Arabische wereld te zeer vervreemdt van het westen. Ofschoon hij Amerika al eenentwintig jaar voor rotte vis uitmaakt. `Ik hoop dat Bush zijn denkbeelden matigt.'

Amerika probeert mij omver te werpen. Ze haten mij en mijn regering.''

,,Er is in Amerika een antimoslimhysterie. Ze zien in elke moslim een potentiële terrorist.''

,,Amerika's democratie deugt niet.''

,,Amerikanen en joden hebben mijn land in de ergste economische crisis aller tijden gestort.''

De 76-jarige minister-president Mahathir bin Mohamad van Maleisië scheldt al eenentwintig jaar op het `perfide Amerika' en in mei van dit jaar kreeg hij zijn verdiende loon. Mahathir mocht in de Oval Office van het Witte Huis aanschuiven bij de Amerikaanse president George W. Bush. Deze sprak van een zeer belangrijke ontmoeting waarnaar hij enorm had uitgekeken. ,,Want ik kan nu de minister-president persoonlijk bedanken voor zijn steun in de strijd tegen terreur. Hij is iemand met wie we kunnen praten. Dus meneer de minister-president: bedankt voor uw vriendschap en bedankt voor uw leiderschap.''

De langst zittende regeringsleider van Azië hoorde het allemaal aan en verkneukelde zich zichtbaar over de Amerikaanse draai van 180 graden. Vooral omdat Bush geen woord vuil maakte aan de bekendste gevangene van Maleisië: Anwar Ibrahim. Hij was ooit de protégé en gedoodverfde opvolger van Mahathir, maar toen rond de Aziatische economische crisis van 1997 duidelijk werd dat de eigenzinnige Anwar niet de gedroomde kopie was van de premier, beschuldigde de premier hem van corruptie en sodomie en gooide Anwar uit zijn regering en in de gevangenis. Hij kreeg zes jaar voor corruptie en nog eens negen jaar wegens `sodomie', omdat hij homoseksuele handelingen zou hebben verricht met zijn chauffeur. Elk jaar sindsdien constateert het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken dat Anwar een politieke gevangene is die onmiddellijk moet worden vrijgelaten. De rechtszaken tegen hem waren volgens de Amerikanen volledig doorgestoken kaart.

Bush liet het echter bij een zuinig ,,onze positie is niet veranderd'' en vervolgens prees hij zijn bezoeker de hemel in. Mahathir bedankte de Amerikaanse president hartelijk voor diens woorden en ging na het staatsbezoek op de oude voet verder, hij maakte de westerse wereld in het algemeen en de Verenigde Staten in het bijzonder uit voor rotte vis. ,,De leider aller hebzuchtige naties'', was Mahathirs oneliner van deze week, zoals gebruikelijk uitgesproken met zijn trage, niet al te luide stem. ,,Het land van vriendjespolitiek waar grote bedrijven hun boeken vervalsen. Soms stuiten ze op de wet, maar de wet daar is een ezel en ezels bewegen niet.''

Terwijl Amerika andere Aziatische leiders om minder in de ban doet, komt Mahathir ermee weg. Sterker, Bush roemt zijn visie en laat met het oog op een mogelijke aanval op Irak doorschemeren dat hij van deze gematigde, in de islamitische wereld gerespecteerde moslim steun hoopt te verwerven in het Midden-Oosten. Bush verwacht kennelijk dat op die manier de Arabische wereld zich niet al te zeer vervreemdt van een westerse coalitie. En die rol vindt Mahathir ook wel logisch. ,,In tegenstelling tot de landen in het Midden-Oosten is Maleisië multiraciaal en multireligieus'', constateert Mahathir. ,,Moslims en niet-moslims leven naast elkaar, kennen elkaars gevoeligheden en respecteren die. Maar tegelijk houden we sterk vast aan de islam. Ik beschouw mezelf niet als een gematigde moslim, ik noem mezelf een moslimfundamentalist, ik onderwerp me aan de echte islamitische leer. Wat we hier afkeuren zijn moslims die een heel letterlijke, extreme interpretatie hebben van de islam en zelfs dingen verbieden die niet verboden zijn. In sommige landen bijvoorbeeld bedekken moslims zich helemaal, in andere landen helemaal niet. Dat betekent niet dat dat ongelovigen zijn, ook al zeggen de mensen die zich helemaal bedekken van wel.''

Economisch onbenul

Mahathir ontleent zijn statuur in Azië aan zijn onveranderlijkheid. Al zolang hij premier is, veegt hij het westen de mantel uit. Hij was dan ook de eerste die Zuidoost-Azië twintig jaar geleden kennis liet maken met zijn zogenoemde `Look East'-beleid. Maleisië en de regio moesten volgens hem niet proberen het hypocriete, want in feite neokolonialistische westen te imiteren. Zijn land moest zich richten op zichzelf, op Japan en later op China en Zuid-Korea als het economisch wil groeien. Mahathir werd hartelijk uitgelachen. Tien jaar later kwam hij met het plan om de club van de Zuidoost-Aziatische landen, Asean, uit te breiden met Japan, China en ZuidKorea om zo een derde Aziatisch blok te vormen naast de economische supermachten Amerika en Europa. Weer kreeg de premier de lachers op zijn hand.

Maar nu niet meer. Zuidoost-Azië drijft nu primair handel met zichzelf en met die drie landen in Noordoost-Azië. Sterker, binnenkort vormen ze allemaal samen een Oost-Aziatische vrijhandelszone.

De voormalige huisarts die zich met een verdeel- en heerspolitiek opwerkte en staande hield in UMNO, de dominante politieke partij van Maleisië, kreeg nog meer `achteraf-krediet' voor zijn analyse van de zwaarste economische crisis aller tijden die de regio trof in de jaren 1997 en 1998. Mahathir stelde vast dat die crisis het gevolg was van speculaties van westerse valutahandelaren. ,,Wat een economisch onbenul'', was toen wereldwijd de reactie, maar later werd vastgesteld dat Mahathir het toen bij het rechte eind had gehad. Terwijl het Internationaal Monetair Fonds (IMF) overal in Zuidoost-Azië te hulp schoot met leningen en recepten voor herstel, hield Maleisië het `westerse' IMF buiten de deur. Tegen ieders advies in, ook tegen dat van zijn toenmalige minister van Financiën Anwar Ibrahim die daarmee zijn eigen val inluidde, besloot Mahathir zijn land te sluiten voor buitenlands kapitaal en koppelde hij de Maleisische ringgit aan de Amerikaanse dollar. Nu geeft zelfs het IMF toe dat dit beleid het juiste was. Gevolg: super-Aziaat Mahathir kan niet meer stuk in de regio. In zijn eentje is hij het medium voor de latente, maar besmuikt geuite antiwesterse gevoelens in Zuidoost-Azië.

Met al evenveel respect kijkt de islamitische wereld tegen Mahathir op, al was het alleen maar omdat hij zo lang aan de macht kan blijven in een multi-etnisch land waar tweederde van de bevolking moslim is. Maleisië's leider schroomt niet zijn gezag te testen bij de Organisatie van de Islamitische Conferentie (IOC), een club van 57 islamitische landen. ,,Moslims hebben hun armoede en leed zelf over zich afgeroepen'', houdt Mahathir bij gelegenheid de OIC voor. ,,We besteden te veel tijd aan het bevechten van elkaar en we negeren het verwerven van kennis en welvaart.''

Nog meer tartte Mahathir zijn geloofsgenoten door een paar maanden geleden Palestijnse zelfmoordenaars als terroristen te beschouwen, ,,hoe juist hun doel ook is''. Zijn islamitische gehoor begon te morren, maar meteen kreeg Mahathir ze weer aan zijn kant: ,,Want iedereen die burgers doodt, moeten wij een terrorist noemen. Daarom is Israël ook een terroristische staat met Amerika als bondgenoot.'' Met die stelling kun je binnen de IOC kennelijk vrienden maken.

Mahathir is fel tegenstander van een Amerikaanse aanval op Irak. Hij is bepaald niet de enige, maar wel een van de weinige moslimleiders die deze afkeuring kunnen overbrengen aan de man die het finale `go' voor de aanval moet geven. ,,Ik heb onze bezwaren aan president Bush voorgelegd en ik denk dat hij de boodschap begrepen heeft'', zegt Mahathir in een gesprek met onder andere deze krant. ,,Ik hoop dat hij zijn denkbeelden matigt. Ik vertrouw erop dat Bush multilateraal goedkeuring wil hebben voordat hij iets doet.''

Maar toch, Mahathir ziet met uitzondering van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell weinig Amerikaanse politici die oog hebben voor de gevoelens en problemen van moslimlanden. ,,De meerderheid van de Amerikaanse machthebbers is slechts geïnteresseerd in het straffen van die mensen die hun land – dat nooit eerder was aangevallen – zo hebben vernederd. Redelijke geesten zijn niet wijd verspreid. Wel in bijvoorbeeld Duitsland en Frankrijk, dus ik hoop dat die landen zullen zeggen: `Alstublieft meneer Bush, val Irak niet aan, want dat maakt de zaak alleen maar erger.'

,,Helaas hebben de Verenigde Staten een trend ingezet om opvattingen van andere mensen te veronachtzamen. Als je dat doet, zullen andere landen hetzelfde doen en dat leidt onherroepelijk tot een botsing. Rijke landen zoals Amerika kunnen de VN straffeloos negeren. Wij zijn te zwak om daar iets tegen te doen. Als de Algemene Vergadering komt met een VN-resolutie om Irak aan te vallen, dan verandert dat de zaak. Maar als het alleen een resolutie is van de Veiligheidsraad: nee.''

Volgende raket

Een aanval op Irak lost volgens Mahathir niet alleen niets op, het verergert de terroristische dreiging alleen maar. ,,Er was tijdens de Golfoorlog veel steun onder de Arabische landen voor het wegwerken van Saddam Hussein. Nu niet. Als Amerika ermee doorgaat, zal dat de moslimwereld verder boos maken en ze zijn al boos genoeg. Kijk maar naar al die zelfmoordaanslagen. Door een aanval op Irak zal de bereidheid om toe te treden tot de rijen der terroristen alleen maar toenemen. Daarom zijn we tegen zo'n aanval, maar vóór wapeninspecties.''

Als Amerika Irak aanvalt, voorziet Mahathir een ineenstorting van de wereldeconomie en angst en onzekerheid in de hele wereld. ,,Vliegtuigpassagiers zullen zich afvragen of zij misschien in de volgende raket hebben plaatsgenomen.'' In sancties tegen Irak gelooft de Maleisische premier niet. ,,Daar zijn we altijd tegen geweest, want sancties treffen niet Saddam, maar de mensen die niets te zeggen hebben, want Irak is geen democratie. Ik heb mijn vrouw erheen gestuurd en zij zag dat vooral kinderen en oudere mensen voedsel en medicijnen ontberen.''

Het aambeeld waar Mahathir, met het oog op het westen, steeds op hamert is niet erg origineel: ,,Terrorisme lost men alleen op door de oorzaak ervan weg te nemen. En een van die oorzaken is natuurlijk de Israëlische onbuigzaamheid en de verschrikkelijke terroristische aanvallen van de Israëlische regering op de Palestijnen. Dát is de reden voor alle woede, frustratie en verbittering onder moslims. En Israël zag in 11 september een kans om alle Palestijnen tot terroristen te verklaren en deed sindsdien wat het wilde. Maar let op: het Palestijns-Israëlische conflict is níét een religieuze kwestie. Europa loste het joodse probleem op door land weg te nemen van de Palestijnen en dat aan de joden te geven die het veranderden in Israël. Dat is geen kwestie van religie, maar gewoon: `Jij pakt mijn land, daar vecht ik tegen'. Iedereen zou daartegen vechten. Natuurlijk is het verergerd doordat de Palestijnen moslims zijn.''

Volgens Mahathir is de Palestijnse kwestie tot religieus conflict gemáákt en zijn sindsdien louter islamitische landen doelwit van westerse aanvallen. Hij somt ze op: ,,Libië, Soedan, Somalië, Tsjetsjenië, Iran, Irak.'' Dat kan volgens hem geen toeval zijn. ,,Ik ben ervan overtuigd dat de agressie zich uitsluitend tegen moslims richt. Duizenden Tsjetsjenen stierven, en 200.000 Bosniërs, en de wereld keek elke avond toe op tv, maar deed niets. Hetzelfde met Palestijnen en Afghanen. Als zij sterven, is het in orde. Maar waag het niet een westerling aan te raken. Westerlingen hebben het gevoel dat hun mensenleven veel meer waard is dan enig ander mensenleven. Ze voelen zich het dominante ras. Zij hebben immers de wereld veroverd en gekoloniseerd. Ons ook. Indiërs werden in die tijd afgeslacht, maar wie één Engelsman doodde zat geweldig in de problemen.''

Moeiteloos trekt Mahathir de lijn van de Britse kolonisator, van wie zijn land zich vijfenveertig jaar geleden losmaakte, door naar de manier waarop het westen nu onder aanvoering van Amerika het terrorisme probeert te bestrijden en zich daarbij uitsluitend op moslims richt. ,,Dat is geen neokolonialisme, dat is racisme'', stelt de premier. Al even verwerpelijk vindt Mahathir de Amerikaanse typering van Zuidoost-Azië na 11 september: ,,Dat wij een Tweede Front zouden zijn in de oorlog tegen het terrorisme, accepteer ik niet.'' Hoe harder Amerika roept dat de volgende golf terroristen van Al-Qaeda uit Zuidoost-Azië zal komen, hoe heftiger overwegend islamitische landen als Maleisië en Indonesië zich tegen de Verenigde Staten afzetten. ,,Wij hebben ruim vóór 11 september actie ondernomen tegen die mensen.''

Moslimfundamentalisten

Nu zitten ruim zestig van `die mensen' vast in Maleisië: moslims die beschuldigd worden van extremisme en van de bedoeling de regering met geweld omver te werpen. De meesten zijn ná 11 september in de boeien geslagen. Zij bleken sterke banden te hebben met de belangrijkste en sterk aan populariteit winnende oppositiepartij van het land, de moslimfundamentalistische Parti Islam SeMalaysia (PAS). Mahathir heeft dan ook de verdenking op zich geladen dat hij 11 september als alibi gebruikt om zich van zijn fanatieke politieke tegenstanders te ontdoen.

De manier waarop de vermeende terroristen werden opgepakt versterkte die veronderstelling. Het gebeurde met de Interne Veiligheidswet (ISA). Dat is een wet – lang geleden bedoeld om communisten te kunnen oppakken – waarmee iedereen slechts op grond van een vage aanklacht voor onbepaalde tijd en zonder proces kan worden vastgezet. ,,Die wet is nu harder nodig dan ooit'', zegt Mahathir, ,,zelfs de zogenaamde liberale democratieën nemen vergelijkbare preventieve maatregelen.'' Hij doelt op de Patriot Act, waarmee Amerika een herhaling van 11 september probeert te voorkomen. ,,Daarmee worden ook mensen vastgezet die alleen maar van plan zijn het land schade toe te brengen.''

Dom genoeg leverde de PAS zelf de argumenten voor tal van arrestaties op grond van de draconische Interne Veligheidswet. De partij riep op tot een jihad tegen Amerika, regelde reizen voor PAS-leden die samen met de Talibaan wilden vechten en schoot zich daarmee in de eigen voet.

De Maleisische bevolking, doodsbang voor verstoring van de uiterst fragiele raciale balans, wierp zich in de armen van de premier die voor 11 september nog politiek dood was verklaard. Nu zit Mahathir steviger in het zadel dan ooit en berijdt hij als vanouds zijn stokpaardjes. Zoals: ,,Westerse landen hebben het moslimextremisme erger gemaakt.''

Want de premier heeft de aanpak van het westen in de smiezen: een regering die het westen onwelgevallig is kan het snelst worden gedestabiliseerd met hulp van binnenlandse moslimextremisten. Het bewijs hiervoor kwam volgens Mahathir een jaar of zeven geleden, op het hoogtepunt van de Anwar-episode, in de persoon van de toenmalige vice-president van Amerika, Al Gore. Die kwam naar Kuala Lumpur en zei: ,,Maleisië moet de stemmen van andersdenkenden niet smoren, maar ernaar luisteren, als het een welvarende, democratische, stabiele samenleving wil worden.'' Mahathir hoorde iets anders: ,,Tijdens een diner riep hij, in mijn gezicht, mijn volk op om mij en mijn regering omver te werpen. Terwijl ik ben gekozen door het volk!''

De wereld kan nog één jaar genieten van zulke typische Mahathir-gevolgtrekkingen, want oktober volgend jaar treedt hij af. ,,Het zal een schoon aftreden zijn. En daarna? Ik heb niet de ambitie om een leider van Azië of de moslimwereld te zijn.''

Geen Maleisiër die hem wil geloven. Hun vaderfiguur zal het toch niet kunnen laten zijn stem te verheffen als het westen weer eens een volledig verkeerd beeld van hun land geeft. ,,Het Maleisië dat de rest van de wereld kent is volledig anders dan in onze eigen perceptie'', meent Mahathir. ,,We zíjn geen autocratie. In dit land wordt echt niet alles door mij besloten. Men weigert in te zien waarom we doen wat we doen. Of het nu gaat om ons financiële beleid, de manier waarop we onze economie regelen, of hoe we omgaan met plaatsvervangers die sodomie bedrijven met hun chauffeur. Waar het op neerkomt is dat we het economisch redelijk hebben gedaan. Dát is het Maleisië dat wij kennen. Maar het westen weigert te begrijpen dat die bruine mensen ook goede dingen kunnen doen.''

Soms stuiten ze in het westen op de wet, maar de wet daar is een ezel

Als Palestijnen sterven, is het oké. Maar waag het niet een westerling aan te raken