Paniek en roem

Sinds half september houdt de Somalische politicologe Ayaan Hirsi Ali zich schuil. Ze werd bedreigd vanwege haar kritiek op de islam. Deze week rezen twijfels over de aard van de bedreigingen. Wat gebeurde er de afgelopen weken precies? Een reconstructie. `Iederéén spreekt met haar.'

Ayaan Hirsi Ali is in drie tumultueuze weken een beroemdheid geworden. Wat wordt de met de dood bedreigde Somalische politicologe in die tijd eigenlijk niet? `Symbool van een derde generatie feministen', gaat ze heten. `De zwarte Voltaire.' `Linkse Pim.' Men prijst haar charme, intellect en robuuste optreden.

Hirsi Ali: de medewerkster van het wetenschappelijk bureau van de PvdA, de Wiardi Beckman Stichting, die het bestaat zowel die PvdA als de islam even openlijk te bekritiseren. Zelf verliet ze ruim tien jaar geleden haar familie, toen die haar uithuwelijkte. Ze noemt zich geen moslim meer. Nu bestrijdt ze de onderdrukking van moslimvrouwen, en het feit dat daar, volgens haar, in de PvdA niet over gesproken mag worden. Binnen de Amsterdamse grachtengordel is het die drie weken bon ton om met de `ondergedoken' politicologe contact te hebben, al mijdt ze formeel de openbaarheid. Zegt iemand dat hij met haar spreekt? Dan is de lacherige reactie: ,,Iederéén spreekt met haar.''

Heel snel gaat Hirsi Ali `onze Salman Rushdie' heten.

Hypes bederven vlot en deze begint zich al tegen haar te keren. Afgelopen woensdag publiceerde Vrij Nederland twijfels. Het opinieblad vergelijkt Hirsi Ali met Jules Croiset, de toneelspeler die zijn eigen ontvoering in scène zette. En met de politica Tara Singh Varma, die een naderende dood verzon.

,,We moeten de sneeuwbal maar eens terugrollen'', noemt iemand het. Bij veel aanvankelijk behoorlijk opgewonden betrokkenen bestaat behoefte na te gaan wat er nu eigenlijk is voorgevallen. Ayaan Hirsi Ali zelf, die dinsdagochtend naar het buitenland vertrok, wil dat ook: ,,Ik heb het gevoel dat ik dit echt wel overleef. Soms betwijfel ik of dit allemaal zo groot moest worden.''

Achterlijk

Er is geen sprake van één eerste bedreiging – het probleem is dat er zoveel tegelijk gebeurt. Wel is er een ernstige bedreiging.

Ayaan Hirsi Ali, die haar kritiek op de islam al maanden met steeds grotere regelmaat in het openbaar formuleert, krijgt wel eens hatemail. Maar deze e-mails, met teksten als `Ik hoop dat je vermoord wordt', neemt ze niet al te serieus: ,,Hopen is iets anders dan doen.'' De politie denkt daar anders over en zoekt nu de afzenders.

Als 11 september 2002 nadert, neemt het aantal openbare discussies over de islam en de aanslagen in Amerika toe. De felheid van Hirsi Ali groeit navenant. Ze schrijft scherpe artikelen in kranten en tijdschriften. Op donderdag 5 september noemt zij de islam in een radiointerview voor het eerst ,,achterlijk''. Net zoals de daarom fel bekritiseerde Pim Fortuyn dat deed.

Maar de opiniemakers reageren aanzienlijk milder. ,,Het maakt natuurlijk wat uit of iemand met haar geschiedenis het zegt'', zegt publicist Paul Scheffer, auteur van het spraakmakende artikel `Het multiculturele drama'. ,,Bovendien is zij, anders dan Fortuyn, geen politicus, niet iemand die naar macht streeft.'' Toch vindt hij de term `achterlijk' ,,niet zo verhelderend''. Scheffer wil een onderscheid blijven maken tussen de politieke, offensieve islam en de ,,precaire, overwegend conservatieve gezinsmoraal die men in een liberale omgeving in stand probeert te houden''. Hirsi Ali maakt dat onderscheid bewust niet, tot woede van veel moslims.

Scheffer ontmoet haar met enige regelmaat. ,,Ik raakte onder de indruk van haar. Wat zij over de islam zegt, raakt – ook al zijn we het op punten oneens – aan heel wezenlijke dingen die veel mensen als bedreigend ervaren. De kern van haar betoog deel ik.'' Over democratie, rechtsstaat en vrije meningsuiting zegt Hirsi Ali in een toespraak voor de PvdA-fractie: ,,Voor jullie zijn die vrijheden vanzelfsprekend geworden. En tot mijn verbijstering merk ik: jullie relativeren dat allemaal weg.''

Op 11 september zit Hirsi Ali 's middags in een forum in Felix Meritis in Amsterdam. Dezelfde avond zal ze te gast zijn in het tv-programma Barend & Van Dorp. Maar eerst wordt ze gebeld door de redactie van het programma. ,,Wij kregen een dreigend telefoontje binnen'', zegt woordvoerder Jacqueline Hekker van RTL. ,,Geen bedreiging voor mevrouw Hirsi Ali persoonlijk, maar voor Frits Barend, gekoppeld aan háár komst naar het programma.'' Hirsi Ali hoort dat ze thuis zal worden opgehaald door twee lijfwachten. Hirsi Ali: ,,Dat was gewoon routine, werd gezegd. Dus ik bleef daar ook nog redelijk kalm onder.''

Aan het adres van Barend en Van Dorp komen sinds de moord op Pim Fortuyn ,,wat vaker vreemde meldingen'' binnen dan vóór die tijd, beaamt Hekker. ,,Toch wel zo'n drie keer per jaar.''

Een dag later – de lijfwachten zijn weer vertrokken – zijn er opnames van het NCRV-discussieprogramma Rondom Tien. Het gaat over de vraag of een kritische discussie over de islam gewenst en mogelijk is. Hirsi Ali gaat er zelfbewust en kalm in debat met de directeur van de Moslim Wereld Liga in Nederland, M.Cheppih, en publicist A. Edaouddi. Het gaat hard tegen hard. Edaouddi verlaat kwaad de studio om even later terug te keren; Cheppih valt Hirsi Ali vaak woedend in de rede.

Op de website van het programmma verschijnen daarna een kleine tweeduizend reacties. Er zitten dreigementen en verontrustende uitspraken tussen: ,,die hirsi ali die werkt met de joden heeft ze nooit bij stil gestaan dat haar voorzitter (bij de Wiardi Beckman Stichting, MO) een smerige jood is JOB cohen''. Ook op andere discussiewebsites als somalinet.nl en maghreb.nl verschijnen dreigementen: ,,Ben klaar om haar neer te steken. Fucking slet.''

Juriste Naima Tahir, die in het programma aan Hirsi Ali's zijde vergelijkbare kritiek uitte, kiest er voor uit de publiciteit te blijven. Zij krijgt ,,best veel vervelende'' reacties, waar ze verder niets over wil zeggen.

,,Na Rondom Tien werd ik bang'', zegt Hirsi Ali. ,,omdat allerlei bekende mensen me toen opbelden om te vragen of het nog goed met me ging. En of ik wel voorzichtig was.'' Schrijver Leon de Winter is één van hen. Daar schrikt Hirsi Ali van, dat de bekende schrijver haar voor zoiets belt. ,,Ik dacht: mis ik iets?'' Frits Barend belt ook. Hij wil dat niet bevestigen, omdat hij ,,nooit'' met de pers praat, zegt zijn woordvoerder. Ook is er een telefoontje van Hirsi Ali's Somalische vriendin uit Nijmegen, Ayaan Mahamoud. Om te zeggen dat Hirsi Ali volgens haar met haar leven speelt als ze zo doorgaat.

Waarschuwing

Achter de schermen wordt eveneens getelefoneerd. Jaffe Vink, chef Letter & Geest bij Trouw, belt publicist Paul Scheffer, die vroeger werkzaam was bij de Wiardi Beckman Stichting. ,,Paul'', zegt Vink, ,,kun jij Kalma niet bellen?'' Vink beschouwt Hirsi Ali als zijn ontdekking en protégé en is ongerust. Maar hij heeft ruzie met Kalma over een stuk in Trouw.

Vink geeft, volgens zijn critici, op zijn Letter & Geest-pagina's wel heel veel ruimte aan rechts als het om allochtonen gaat. Kalma staat binnen het multiculti-debat juist bekend als behoedzaam. Voordat alle consternatie rond haar persoon losbarst, overweegt Hirsi Ali zelfs ontslag te nemen bij de Wiardi Beckman Stichting, waar de sfeer naar haar indruk te voorzichtig is voor het onderzoek dat zij naar de positie van moslimvrouwen wil doen. Was Hirsi Ali te gretig in de snelheid waarmee zij de moslims in Nederland wil emanciperen? ,,Ik vind het ongelooflijk moeilijk en niet in haar belang daar nu iets over te zeggen'', zegt Kalma.

Als Scheffer Kalma belt, zegt hij de indruk te hebben ,,dat Kalma snel iets moet doen aan Ayaans beveiliging. Dat ze het niet aan de politie moesten overlaten''. Terwijl de opwinding aldus toeneemt, staat al die tijd nóg een camera op Hirsi Ali gericht: die van VPRO-programmamaakster Karin Schagen. Zij werkt aan een portret van Ayaan Hirsi Ali, dat 1 november wordt uitgezonden. Gepland zijn opnames bij de Somalische Mudda Veerman-Hirsi Osman uit Volendam, de eerste die Hirsi Ali opving toen ze tien jaar geleden als asielzoekster in Nederland arriveerde. Ook zijn afspraken gemaakt met Hirsi Ali's vader.

Na Rondom Tien zegt eerst Mudda haar medewerking aan de film op. ,,Ik ben moslim, ik wilde er niet mee geassocieerd worden'', zegt zij nu. ,,Persoonlijk voel ik me als moslimvrouw niet achtergesteld, maar natuurlijk mag ze die kritiek geven.''

Kort daarna staat dr. Hirsi Magan Isse op het antwoordapparaat van zijn dochter Ayaan. Hij doet niet meer mee met de film. Karin Schagen belt hem 15 september in een poging hem toch nog over te halen. Dit gesprek is de bron van het volgens de politie en de inlichtingendienst AIVD belangrijkste dreigement dat Ayaan Hirsi Ali kreeg.

,,Het was een heel aardige man'', zegt Karin Schagen. ,,Rustig, diepgelovig. Hij begon een beetje tegen mij te preken. En hij heeft twee keer gezegd dat Ayaan gevaar liep.'' Heeft Karin Schagen aantekeningen van dat gesprek? Die heeft ze. Even later leest ze voor: ,,Wat hij precies zei was: `She is in danger of being assasinated' en `I know she is in danger'.'' En hij vertelde erbij dat hij telefoontjes van kennissen uit Zweden en Rome kreeg. ,,Hem was gezegd dat er dreiging uit Noord-Afrikaanse hoek was en dat hij zijn dochter moest bezweren te stoppen met haar publieke optreden.''

Nee, zegt Schagen, ze heeft niet gevraagd hoe de personen die belden dat wisten, en wie zij eigenlijk waren. ,,Ik geloofde het gewoon. Het was mijn belang ook niet om door te vragen, ik wilde dat hij meedeed aan de opnames.''

Hirsi Ali's vader zegt volgens Schagen ook nog dat hij zelf evenmin zijn mening kan uiten, ,,omdat er dan ook iemand zou zijn die hem om zeep zou helpen''. En hij zegt nog: ,,You warn her.'' Maar dat laatste, mompelt Schagen boven haar aantekeningen, zou ook nog kunnen slaan op die passage waar hij zegt dat zijn dochter de koran zou moeten lezen.

Karin Schagen vertelt Hirsi Ali alles. Zij, nerveus sinds Rondom Tien, raakt in paniek. In haar cultuur, zegt ze, wordt eerst de vader gewaarschuwd. ,,En als die zijn dochter niet tot de orde roept, ondernemen anderen actie.''

,,Nou'', zegt Mudda Veerman-Hirsi Osman uit Volendam kalmpjes, ,,dat hoor ik voor het eerst, hoor, dat dreigementen bij ons via ouders gaan. Nee, in mijn kring heb ik nog nooit gehoord dat dat een Somalisch gebruik zou zijn.'' Ook Rashid Omar, een Somalische student die deze week aannemelijk weet te maken dat hij Hirsi Ali's vader heeft gesproken, zegt: Ayaans vader moet het in algemene zin hebben bedoeld: ,,Als Ayaan zo doorgaat met haar kritiek op de islam, dan krijgt ze een probleem.''

Hirsi Ali zelf noemt de ontkenningen nu juist weer typisch Somalisch en uitsluitend bedoeld om haar in diskrediet te brengen. Dit om de eer van de hoge clan waar zij uit stamt, en die ze met haar optreden verraadt, veilig te stellen. Hirsi Ali's hartsvriendin ontmoette haar vader drie keer: ,,Hij is meer een liberale dan een agressieve fundamentalist, omdat hij geen agressieve man is. Maar er valt niet te tornen aan zijn opvattingen over de islam – dochter of geen dochter.''

Hirsi Ali belt haar vader maandagochtend, de zestiende september. Hirsi Ali: ,,Dan zegt hij: ik wil dat je stopt, ga trouwen, kinderen krijgen.'' Hij hangt op.

Hirsi Ali: ,,Karin Schagen zegt: waarom ga je geen aangifte doen? En zij is met de camera meegegaan om opnames te maken voor haar film.''

Karin Schagen: ,,Ik ben wel meegegaan met de camera, maar ik heb dat niet gezegd van die aangifte. Dat waren anderen uit Ayaans omgeving.''

Het begin van de aangifte bij de Leidse politie mag worden gefilmd. Hirsi Ali spreekt met de politie af dat ze op woensdag terug zal komen om de aangifte zonder camera in detail af te ronden. ,,De sfeer was rustig'', zegt Hirsi Ali. ,,Ik vertelde over mijn vader en Ayaan Mahamoud, over de websites en post. Ik had de indruk dat het op de grote hoop zou gaan.''

Die avond vergadert ze met het curatorium van de Wiardi Beckman Stichting over de voortgang van Hirsi Ali's onderzoek en de bedreigingen. Voorzitter Job Cohen maakt dan grote indruk op Hirsi Ali: ,,Hij keek me indringend aan en zei: `Weet je wat dit inhoudt, Ayaan, dit is het begin. Ik wil dat je eerst beseft dat de gevolgen de rest van je leven kunnen duren'.'' Cohen bevestigt dat hij haar gevraagd heeft ,,eerst goed na te denken''.

De volgende ochtend wordt Hirsi Ali door de politie gebeld: ,,Ik moest nú naar het bureau komen. Daar hoorde ik dat ik die nacht niet thuis mocht slapen. De zaak leek in een stroomversnelling gekomen.'' Persofficier A. Rijsdorp uit Den Haag, woordvoerder in het onderzoek, bevestigt dit. Er is dan overleg gepleegd met het NCC, verklaart zij, het nationaal coördinatiecentrum van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Daar wordt door middel van dreigingsanalyses bepaald welke mate van beveiliging iemand nodig heeft. ,,Het NCC vond dat ze beter niet thuis kon gaan slapen'', zegt Rijsdorp. Het NCC bepaalt ook dat Hirsi Ali geen permanente persoonsbeveiliging krijgt – ze is immers geen politicus.

,,Afgesproken werd dat de politieregio's Amsterdam Amstelland en Hollands Midden contact hielden over Hirsi Ali, afhankelijk van de vraag of zij zich die dag in haar woonplaats Leiden of op haar schuiladres in Amsterdam bevond'', zegt burgemeester Job Cohen in zijn verantwoordelijkheid als korpsbeheerder in Amsterdam. ,,En dat de gaten daartussen worden opgevuld door particuliere lijfwachten van de Wiardi Beckman Stichting.''

Cohen vindt dat ,,onhandig'' en belt een paar ,,topambtenaren'' op Binnenlandse Zaken om te horen hoe serieus de dreiging is. Maar al bevestigen zij Cohen dat de bedreigingen ernstig zijn, extra beveiliging komt er niet.

Paul Kalma noemt die situatie schimmig: ,,Wij beschikken niet over de informatie waarover de veiligheidsdienst beschikt. Zij zeiden, zonder in details te treden: `Wij nemen de zaak ernstig op én we zien geen reden de beveiliging naar het hoogste niveau te tillen.'''

Chaotisch

Politicoloog Huib Pellikaan, haar oud-docent, biedt Hirsi Ali meteen zijn studentikoze woning als schuiladres aan, in een zijstraatje van de Amsterdamse Haarlemmerstraat. Hij beschouwt de kwestie Hirsi Ali als ,,potentieel explosiever'' dan de Rushdie-affaire. Goed, over Ayaan is geen fatwa uitgesproken: ,,Maar Rushdie heeft een roman geschreven. Ayaan doet politíéke uitspraken en zegt: dit zal ik zo blijven zeggen.''

Het huis wordt door de politie gescreend en veilig verklaard, mits de gordijnen dicht blijven en de deuren op alle sloten. De politie raadt Hirsi Ali aan alle publiciteit te mijden. Ze moet daarom een eerder gemaakte afspraak met de Volkskrant afzeggen. Ze vertelt dan zelf dat ze wordt bedreigd en de Volkskrant brengt het nieuws prompt.

Paul Kalma van de Wiardi Beckman Stichting stelt, als hij daarvan hoort, toch maar een korte verklaring op. ,,Dat we geschokt waren, haar steunen en vooral: dat haar onderzoek zou doorgaan.'' Al snel wordt dat een summiere reactie genoemd. En waarom stelt de PvdA-fractie niet de eerste Kamervragen? Kalma: ,,We kónden niet anders, wij kregen steeds het dringende advies, ook van de inlichtingendienst, ons zo terughoudend mogelijk op te stellen.''

Tilly Hermans van uitgeverij Augustus, die een boek van Hirsi Ali wil uitgeven, gaat meteen bellen als ze het bericht in de Volkskrant ziet. ,,Het ging heel snel, men ging mailen, er raakten meer uitgevers en nog wat stichtingen bij betrokken.'' Tientallen auteurs plaatsen hun naam onder een steunbetuiging. ,,Natúúrlijk'' was dat een vrijblijvende actie, zegt Hermans. ,,Het was symbolisch. Openbaar debat, daar ging het om.'' Maar ze heeft wel met verbazing zitten kijken hoe snel en chaotisch de berichtgeving over Hirsi Ali die dagen om zich heengreep, zegt ze.

Dat ligt ook aan Hirsi Ali zelf. In het huis van Huib Pellikaan ontvangt ze volop bezoek, gastvrij met dadels en druiven. De grond is bezaaid met lectuur over vrouwen en de islam. Haar telefoons rinkelen permanent. De buren raken op de hoogte, een enkeling bekijkt de gasten samenzweerderig vanaf haar stoepje.

Vervolg op pagina 24

PANIEK EN ROEM

Vervolg van pagina 23

,,Erg voor dat meisje, hè?''

Huib Pellikaan had zich verheugd op boeiende gesprekken met zijn getalenteerde onderduikster. ,,Maar nee'', lacht hij, ,,ze moest iedere avond eten met bekende Nederlanders.'' Hij begrijpt het wel. ,,Dit is het momentum voor het mobiliseren van mensen voor een politieke strijd.''

Als Hirsi Ali het huis uit wil, gaan de lijfwachten mee. Eén keer is ze het gebrek aan privacy zo beu dat ze op het punt staat onbegeleid met journalist Theodor Holman te gaan eten in het Amsterdamse restaurant Pier 10. Maar haar gastheer Huib Pellikaan spreekt daarover ,,een veto'' uit.

Maar wie let de rest van de tijd op haar? In de weken dat iedereen denkt dat ze is ondergedoken, slaapt Hirsi Ali af en toe ook gewoon zonder bewaking thuis in Leiden, zegt haar hartsvriendin. ,,Het bleef een beetje de zoete inval. Er waren ook weleens logés.'' Ze telt. ,,Een stuk of zes.'' Die komen ook voor Hirsi Ali's huisgenote. Er werd wel wat ongemakkelijk gegiecheld – hoe veilig was het nog om bij Ayaan te logeren? ,,Maar we hebben niks gemerkt.''

De politie bezwoer haar benedenbuurvrouw van 74 geen pakjes aan te nemen. De buurvrouw: ,,Maar als er zo'n man met een groot pak van de NCRV staat, zeg je toch: `Nou, geef dan maar.' Mijn zoon was woedend op me. Ik zeg: `Maar het rammelde niet!''' Ze geeft het pak aan Hirsi Ali's huisgenote met de woorden `laat het bij jou maar tikken'. ,,Toen hebben we vreselijk gelachen van de zenuwen.'' Er zitten videobanden in het pakket.

Op zondag 22 september nemen Leon de Winter en zijn vrouw Jessica Durlacher Ayaan Hirsi Ali mee uit eten in het Amsterdamse Hiltonhotel. ,,Ze is een béétje eigenwijs'', lacht Huib Pellikaan. ,,Dus ze gaat daar pontificaal zitten: zwarte Ayaan met de bekende schrijver Leon de Winter.'' Jaffe Vink en zijn vrouw zijn er ook bij. Eén lijfwacht zit eveneens aan tafel, de ander blijft bij de deur.

Dan wordt Hirsi Ali tot ieders verbazing halsoverkop door de lijfwachten ,,zo achter het voorgerecht weggerukt''. Hirsi Ali zou in het restaurant zijn gespot, waarna buiten dreiging zou zijn ontstaan van een groep jongens. Dat zeggen de lijfwachten later althans tegen de politie. In het Hilton, waar de eigen security en videobanden uitvoerig zijn gecheckt, wordt resoluut ontkend dat zich ergens dreigende jongens hebben verzameld. Wel ziet men daar Hirsi Ali halsoverkop vertrekken. ,,Blijkbaar hebben de lijfwachten verdachte bewegingen geconstateerd'', zegt Jaffe Vink. ,,Ik wil daarover niks dramatiseren of opblazen. Je zit in een situatie dat je geen enkel risico wilt nemen.''

Ayaan Hirsi Ali wil na het Hilton-incident weer naar haar eigen huis in Leiden. Thuis krijgt Hirsi Ali de deur niet open: die zit op de knip. Ze belt langdurig aan, haar huisgenote reageert niet, Hirsi Ali raakt in paniek. De lijfwachten bellen de politie, zoals afgesproken in geval van calamiteiten.

Ze is net na een hartinfarct uit het ziekenhuis ontslagen, de benedenbuurvrouw van Ayaan Hirsi Ali. Als ze die avond na familiebezoek thuiskomt, stuit ze op een straat vol politieauto's. Dan gaat alles heel snel. Een agent zei, volgens de buurvrouw: `We zijn bang dat er wat aan de hand is in het huis van mevrouw Hirsi Ali.' ,,Ze wilden eerst kijken, vanuit mijn tuin. Even later stond een heel stel in mijn keukentje kogelvrije vesten aan te trekken.''

Een aantal agenten verschuilt zich achter een muurtje, anderen rammen de deur van Hirsi Ali's woning in. Zeven politiemannen stormen naar binnen.

De huisgenote van Hirsi Ali schrikt wakker, als ze in haar slaapkamer staan. Ze heeft eenvoudigweg niets gehoord, omdat ze met oordopjes sliep. De buurvrouw: ,,`Er kan wel een boobytrap liggen', zei de politie. Ik ben zo geschrokken dat ik nog heb staan roepen: `Dit is een gijzeling! Dit is een gijzeling!' En daarna ben ik een week naar mijn dochter in Duitsland gegaan om bij te komen.''

,,Zo raar'', zegt Hirsi Ali's hartsvriendin. ,,Het was echt niet de eerste keer dat Ayaan voor een dichte deur stond door die oordopjes. Ze moet in paniek zijn geweest.''

De avond eindigt weer in het huis van Pellikaan. Hirsi Ali slaapt op de middelste etage, Pellikaan de verdieping erboven, een lijfwacht een verdieping onder haar. De tweede lijfwacht rijdt deze nacht rondjes in de buurt.

De lijfwachten van Hirsi Ali kosten 50 euro per persoon per uur, exclusief kilometerkosten. Het budget van de Wiardi Beckman Stichting is gekoppeld aan het aantal Kamerzetels. ,,Dus iedereen kon natellen dat wij dit geen maanden konden volhouden'', zegt Kalma.

Joodse invloed

Schrijver Leon de Winter hoort ervan en belt zijn vriend Harry van den Bergh, voorzitter van Vluchtelingenwerk Nederland. Leon de Winter meent dat het 't beste is dat Hirsi Ali een tijd naar het buitenland gaat. Hij stelt Van den Bergh voor dat ,,een beetje te helpen vormgeven''. In grote vertrouwelijkheid beginnen zij geld in te zamelen. Hun initiatief wordt binnen de PvdA met lichte ongerustheid waargenomen.

Enkele PvdA'ers vrezen dat tegenstanders van Hirsi Ali, omdat De Winter en Van den Bergh joods zijn, haar anti-islamstandpunten zouden kunnen wijten aan `joodse invloed'.

,,Dat soort nuances kan ik niet vatten'', lacht Van den Bergh. Leon de Winter zegt niets, het lijkt hem ,,onder deze omstandigheden niet verstandig als duidelijk wordt dat ik contact heb met Ayaan''. Over het fonds wil Van den Bergh evenmin iets zeggen: ,,Wij stellen prijs op discretie, het is voor mij niet meer dan: iemand in een noodsituatie help ik.'' Hij vindt Hirsi Ali ,,een buitengewoon boeiend denkster in een debat dat nog maar net begonnen is''. Haar populariteit verklaart Van den Bergh ook zo: ,,Een mooie, zwarte, intelligente vrouw maakt zich los. Dat is natuurlijk een thema om van te smullen.'' Maar dát dient de zaak niet, voegt hij er streng aan toe. De fondsenwervers willen dus een rustige plaats in het buitenland creëren ,,waar Ayaan weer kan denken en schrijven''.

Het fonds van De Winter en Van den Bergh heeft ongeveer 7.000 euro in kas als het deze week weer anoniem opgaat in een door de Wiardi Beckman Stichting opgericht algemeen `Fonds Ayaan'. Daarin zijn allerlei initiatieven gebundeld. Harry van den Bergh krijgt wel een plaats in het stichtingsbestuur.

Zondag 6 oktober is er een afscheidsetentje voor Hirsi Ali bij Leon de Winter thuis. Jaffe Vink en de echtgenotes zijn er ook weer bij. Een dag later eet Hirsi Ali voor het laatst bij Paul Kalma. Dinsdagochtend wordt ze door vrienden in Leiden uitgezwaaid en toeterend de straat uitgereden. Ze mag daar om veiligheidsredenen nooit meer wonen, zegt ze.

Justitie zoekt nu de herkomst van de dreigende e-mails, de afzenders van de bedreigingen op internet en hoopt nog steeds de vader van Hirsi Ali te spreken. ,,She is in danger of being assassinated'' blijft de sleutelzin in het onderzoek, maar ook de politie heeft weinig hoop dat de vader kan zeggen door wie. En hij houdt zich nog altijd schuil. De Haagse persofficier Rijsdorp bevestigt: ze hebben zijn nummer, maar hij weigert aan de telefoon te komen. En als de vader niet wil praten, heeft het geen zin hem op te zoeken, zo is de redenering.

Dat klopt. De straat waar hij woont, in de Londense wijk White Chapel, telt twee naargeestige flatgebouwen. Overal ligt vuilnis. In een deuropening verschijnt een Somalische dertiger, die zegt de vader van Ayaan niet te kennen. Het klinkt niet erg geloofwaardig. Later wordt de telefoon steeds opgenomen door een vrouw die zegt de vader niet te kennen. ,,Dat is Maryan'', zegt Hirsi Ali, ,,de tweede vrouw van mijn vader.'' Alleen als Ayaan Hirsi Ali zelf nog een keer belt, afgelopen woensdag, komt de vader volgens haar heel even aan de telefoon. ,,Hij zei alleen: `Ik vrees dat je net zo geworden bent als je zus Haweya''', zegt Hirsi Ali. Haweya, zegt ze, overleed vijf jaar geleden na een heftige psychotische aanval.

,,De bedreiging via Ayaans vader was misschien helemaal niet zo erg geweest, als daarna maar niet constant alles in de krant was gekomen'', zegt Hirsi Ali's hartsvriendin. Ze heeft de indruk dat ,,iedereen'' met haar vriendin aan de haal gaat ,,omdat zij toevallig de goede dingen roept''. Natuurlijk, zegt ze, Ayaan is niet alleen slachtoffer. Ze is ook een berekenend medespeelster. ,,Toch heeft de manier waarop ze een schaakstuk werd in de discussie over de multiculturele samenleving iets meedogenloos. Ayaan moet tegen zichzelf beschermd worden. Wie kijkt er straks naar haar om, als dit niet interessant meer is? En wat is er dan over van haar leven?''

Ayaan is niet alleen slachtoffer, ze is ook een berekenend medespeelster

Met medewerking van Hieke Jippes

    • Margriet Oostveen