HELP, NATUURKUNDE VERZUIPT!

Volgens de kabinets-

plannen zakt natuurkunde in de bovenbouw van het vwo terug naar 440 uur per jaar, in nog maar één profiel. Fysici zijn nu `écht verontrust en verontwaardigd'.

`We zijn bang voor de teloorgang van het vak natuurkunde in het voortgezet onderwijs', zegt prof. dr. ir. Harrie van den Akker, werkzaam aan de Technische Universiteit Delft. Hij is voorzitter van het Natuurkundig Platform Nederland (NPN) dat in juni van dit jaar is opgericht in reactie op de plannen rondom de hervorming van de Tweede Fase in het havo en vwo. Het NPN vertegenwoordigt verschillende natuurkundige organisaties, docenten en hoogleraren. ``Dat zijn geen mensen die de straat op gaan om te protesteren. Dat zij deze stap hebben gezet geeft aan dat het hen echt menens is'', zegt Van den Akker. ``Wij zijn écht verontrust en verontwaardigd.''

Wat is er aan de hand? Begin dit jaar verscheen de nota `Continuïteit en vernieuwing in de Tweede Fase havo/vwo', met voorstellen om de Tweede Fase definitief te verlichten. In de woorden van de nota: `het profielsysteem moet beter `studeerbaar' zijn voor leerlingen, beter `werkbaar' voor docenten en beter `organiseerbaar' voor scholen'. Om dat te bereiken zou onder meer het verplichte profieldeel verkleind moeten worden. En dat gaat in de bètaprofielen ten koste van het vak natuurkunde, zo vreest het NPN.

Scholieren kunnen kiezen uit vier profielen: Natuur & Gezondheid, Natuur & Techniek, Economie & Maatschappij en Cultuur & Maatschappij. Elk profiel bestaat uit een aantal algemene vakken (zoals Nederlands), een aantal profielvakken en een vrije ruimte. In de nota wordt voorgesteld het profieldeel terug te brengen van 1840 uur naar 1520 uur. De vrijgekomen uren kunnen scholieren naar eigen keuze gaan besteden aan (examen)vakken in de vrije ruimte. De inkrimping van het profieldeel moet gebeuren door het verminderen van het aantal profielvakken en het afschaffen van deelvakken. Daarnaast worden alle vakken op circa 400 uur gestandaardiseerd.

In de oude structuur (van vòòr de Tweede Fase) kreeg een scholier in de bovenbouw van het vwo ongeveer 650 uur natuurkunde per jaar. In de huidige situatie is dat 560 uur in het profiel Natuur & Techniek en 360 uur in het profiel Natuur & Gezondheid. In de vernieuwingsplannen gaat het aantal uren natuurkunde terug tot 440 in het profiel Natuur & Techniek (dat is ruim 20% minder) en wordt het vak helemaal afgeschaft in het profiel Natuur & Gezondheid.

Het profiel Natuur & Gezondheid heeft nu als profielvakken natuurkunde, scheikunde, wiskunde en biologie. Het voorstel om natuurkunde als profielvak te laten vervallen noemt Van den Akker in zijn werkkamer in Delft `een vreemd plan'. ``Of beter gezegd een dramatisch plan. Dit profiel leidt in principe toe naar een studie geneeskunde. Maar hoe kun je nou geneeskunde gaan studeren zonder enige kennis van mechanica, optica of geluid? Bovendien is een ondergrond in natuurkunde nodig voor de andere exacte vakken. Daar is echt slecht over nagedacht, vinden wij. Natuurlijk kun je ook geen geneeskunde gaan studeren zonder biologie, scheikunde of wiskunde. Daarom moet het profieldeel uit vier vakken blijven bestaan.''

De tweede voorgestelde maatregel in de nota is het afschaffen van deelvakken. Dat heeft rechtstreeks effect op het profiel Natuur & Techniek, dat maar drie profielvakken heeft (natuurkunde, scheikunde en wiskunde) - met daarbij drie deelvakken, waarin de stof wordt uitgediept. ``In het deelvak natuurkunde 2 zit niet alleen de wat moeilijkere, maar juist ook de leuke natuurkunde'', zegt Van den Akker. ``Op het vwo bijvoorbeeld atoomfysica, kernfysica en astrofysica. Als je natuurkunde gaat studeren zijn dat juist de vakken die je leuk vindt. Met het afschaffen van de deelvakken haal je dus het spannende eraf. Per saldo zal het toekomstige profiel Natuur & Techniek niet meer zijn dan het huidige profiel Natuur & Gezondheid zonder biologie. Op het havo zouden bijvoorbeeld onderwerpen als de opwekking en het transport van elektriciteit en kernenergie niet meer aan de orde komen.''

Leerlingen die meer natuurkunde willen kunnen natuurlijk dat vak in hun vrije ruimte gaan doen. ``Dat líjkt een oplossing, maar is het in onze ogen niet'', zegt Van den Akker. ``Als er een profiel Natuur & Gezondheid komt zonder natuurkunde dan mag een studie geneeskunde niet eisen dat een leerling in zijn of haar vrije ruimte natuurkunde doet, terwijl hij of zij bij wijze van spreken liever economie doet. Er moet een profiel zijn waarmee je zonder meer kunt beginnen aan deze studie en dat zou er dan niet meer zijn.''

Momenteel kiest bijna de helft van alle scholieren op het vwo voor één van de twee bèta-profielen. Ongeveer 30% kiest voor Natuur & Gezondheid en 17% kiest voor Natuur & Techniek. Van de meiden op het vwo kiest 33% voor het profiel Natuur & Gezondheid. Slechts 7% kiest voor Natuur & Techniek. Een neveneffect van een profiel Natuur & Gezondheid zónder natuurkunde zou dan ook zijn dat veel minder meisjes in aanraking komen met het vak natuurkunde. Nu kun je met dit profiel nog natuurkunde gaan studeren, maar dat is straks uitgesloten. ``En dus is het waarschijnlijk dat dit ten koste gaat van de instroom van eerstejaars meiden en jongens bij een universitaire studie natuurkunde'', aldus Van den Akker. Hij kan dit overigens niet staven met cijfers, omdat van de huidige eerstejaars natuurkunde op dit moment nog niet bekend is in welk profiel zij examen hebben gedaan.

Een ander neveneffect dat Van den Akker niet onvermeld wil laten is dat er ten gevolge van deze maatregelen minder natuurkundeleraren nodig zullen zijn. ``Het vak marginaliseert. In beide profielen samen loopt het aantal uren natuurkunde terug met 60%. Dan kunnen we beter nu maar stoppen jonge fysici te motiveren voor een loopbaan als docent in het voortgezet onderwijs.''

Het NPN pleit daarom voor handhaving van de status quo van de Tweede Fase: vier profielvakken in Natuur & Gezondheid, deelvakken in Natuur & Techniek en de huidige hoeveelheid uren. ``Natuurkunde is geen luxe'', besluit Van den Akker zijn pleidooi. ``Natuurkunde heeft een duidelijke functie in het begrijpen van de wereld om ons heen en bij het beslissen over onze toekomst. Natuurkunde is overal en de maatschappij kan niet zonder. Zouden we nog buiten ons mobieltje kunnen, om maar eens iets te noemen?''

De plannen rondom de verlichting van de Tweede Fase zouden voor een groot deel ingaan in 2005. De behandeling van de nota in de Kamer is echter vertraagd door de val van het kabinet in april. Het NPN hoopt het tij nog te kunnen keren.