De toekomst van De Landbouw

Een projectontwikkelaar, Rijkswaterstaat en twee buurgemeentes steggelen over café De Landbouw in Wassenaar.

De tienduizenden automobilisten die dagelijks via de Bezuidenhoutseweg van Den Haag naar Amsterdam rijden, komen op de grens met Wassenaar langs een desolate boerderij: verf bladdert, ramen zijn afgetimmerd, dakpannen ontbreken. De omgeving oogt als een oorlogszone want hier komt de Noordelijke Randweg van Den Haag, een megabulldozer die de laatste stukjes historie egaliseert.

Een karakteristiek baanwachtershuis van de spoorlijn Voorburg-Scheveningen ging vorig jaar tegen de vlakte. Veel eerder al verdwenen grote statige boerderijen onder de wijk Mariahoeve. Hier regeren asfalt, beton en vooruitgang, met het boerderijtje uit 1868 dat tot 2000 dienst deed als café-restaurant De Landbouw, als stille, maar visueel luidruchtige dissident. Van de duizenden die binnen of op het terras, onder de oude, inmiddels omgezaagde kastanjes hun guldens verteerden, komen sommigen nog wel eens langs. Ze lopen peinzend eromheen, maken soms foto's en denken misschien aan het jazzcafé dat De Landbouw jarenlang ook was.

In de laatste maanden voor de sluiting was de mening van de clientèle unaniem: Wat vreselijk dat dit weg moet en waarom kan het niet worden gered? Of zoals burgemeester Herman van den Muijsenberg van Wassenaar stelt: ,,De Landbouw is karakteristiek, het is historisch en het heeft iets heel dierbaars.''

Nog geen honderd meter verder heeft Rijkswaterstaat een groot, tijdelijk hoofdkwartier, bovenop een oud olieveld van de NAM waar tot voor twintig jaar jaknikkers knikten. En ook Rijkswaterstaat knikt als de charme van De Landbouw ter sprake komt – maar wil het toch graag verpulveren tot substraat voor het nieuwe asfalt. Dat had al een jaar geleden moeten gebeuren.

De reden voor alle vertraging heet Eddy de Kroes, projectontwikkelaar te Den Haag, mede-eigenaar van Hotel des Indes en menig ander historisch pand, die De Landbouw in april 1991 kocht en Rijkswaterstaat al jaren bestookt met vertragende procedures. Op 17 april 2002 won Rijkswaterstaat een langdurige onteigening, maar de advocaten van De Kroes waren toen al een kansarme artikel-drie-procedure begonnen om De Landbouw tot Rijksmonument te laten verklaren. Zolang die loopt geeft Wassenaar geen sloopvergunning, en dat zou nog een paar maanden kunnen duren. De Kroes wil De Landbouw redden en daarvoor is tijd nodig, vandaar. En Nico Bootsma, projectmanager van de Noordelijke Randweg, heeft veel haast met het slopen, ,,want onze asfaltaannemer is net gecontracteerd en die gaat ervan uit dat hij aan de slag kan''.

Het plan is nu om De Landbouw (200 meter grondoppervlak, twee verdiepingen) uit elkaar te halen en het jazzcafé van weleer 65 meter noordoostelijker te reanimeren. De Kroes staat zeker niet alleen. Burgemeester Van den Muijsenberg: ,,Telkens als ik De Landbouw nog zie staan ben ik blij – dan hebben we tenminste nog iets om over te praten!'' Hij en zijn ambtenaren maken zich al anderhalf jaar sterk voor de verplaatsing: bestemmingsplanwijzigingen zijn geen punt, de provincie is akkoord, een stuk grond werd gevonden, het Zuiderzeemuseum werd geraadpleegd over de technische aspecten van demontage en herbouw. Van den Muijsenberg: ,,Toen Rijkswaterstaat net een heleboel bomen had omgezaagd zei ik tegen ze: laten we eens proberen wat overeind te houden. Dat is niet alleen goed voor de omgeving, maar ook voor jullie pr.''

Gevraagd naar een reactie klinkt Bootsma niet laaiend: ,,Wij zijn een weg aan het bouwen, daar zijn we voor ingehuurd. Dat mag niet vertraagd worden. Waarom zijn De Kroes en de gemeente vorig jaar pas met het verplaatsingsplan gekomen?''

De Kroes en de gemeente willen de verplaatsing best snel regelen, maar er is één probleem: de gemeente Den Haag, de economische eigenaar van de nieuwe bouwstek, die nog net binnen Wassenaar ligt. De Kroes: ,,Die duizend vierkante meter heeft nu de bestemming verkeer en is niks waard. Maar Den Haag wil er 400.000 euro voor hebben omdat het de bestemming horeca krijgt. Ze willen gewoon niet meewerken. Als ze een symbolische meterprijs vroegen zou iedereen zeggen: dankzij Den Haag is De Landbouw gered!'' De Kroes verloor begin dit jaar al een soortgelijk bedrag omdat Rijkswaterstaat voor de onteigende Landbouw uiteindelijk 325.000 euro neertelde terwijl een makelaar het op 820.000 euro taxeerde. De kosten van de verplaatsing zijn begroot op ongeveer een miljoen euro.

Maar Den Haag krijgt uitsluitend geld als De Landbouw wordt verplaatst: aan een nieuwbouw-uitspanning werkt Wassenaar pertinent niet mee, stelt Van den Muijsenberg. En wat als een ander dan De Kroes de verplaatsing van De Landbouw wil betalen? ,,Hij heeft onze voorkeur, maar als hij het te duur vindt gaan we zoeken naar een andere partij. Alle vergunningen zijn geregeld.'' Bootsma: ,,Een ander? Dat is oppassen, want de tijd is verstreken. Als een ander dat gebouw volgende week weghaalt, goed – als het maar weg is. Ons beleid is om de monumentaanvraag en de sloopvergunning op alle fronten te versnellen. Het is mijn belang en het algemeen belang dat die weg op tijd open gaat.''

    • Michiel Hegener