Van Wehrmachtsoldaat tot prins van iedereen

Toen in 1965 bekend werd dat kroonprinses Beatrix een Duitser zou huwen, werd er in joodse kring en verzetskringen met verbijstering gereageerd. Ook de provo's meldden zich – overigens met hun eigen motieven – als kritikasters van het aanstaand huwelijk. In de daaropvolgende decennia verzoenden de drie groepen zich met de ex-Wehrmachtsoldaat. Hoe Claus drie harten veroverde.

Harry Mulisch (1927) ontpopte zich in de jaren zestig als literaire voorman van de protestgeneratie. In 1966 schreef hij het boek Brief aan de rattenkoning, waarin hij de autoriteiten hekelt en het huwelijk met Claus in tamelijk krasse bewoordingen verwerpt. Maandag riep de publicist Hans Schoots in deze krant Mulisch op zich alsnog te distantiëren van ,,de hetze die zij in de jaren zestig tegen Claus ontketenden''.

Voelt u zich aangesproken door het artikel van Schoots?

,,Het komt er weer eens op neer dat we ongelijk moeten bekennen en excuses maken, net als na de val van de Muur. Terwijl we toen – in de jaren zestig – gelijk hadden, en al die andere mensen hadden ongelijk! Het is kleingeestig gedoe.''

Vindt u dat u daarmee de kritiek weerlegt?

,,Het verwijt dat ons gemaakt wordt is: zij waren tegen Claus terwijl het zo'n fijne kerel was, en daarom moeten ze hun excuses aanbieden. Maar we waren niet tegen Claus, want we wisten niet wie hij was. We waren tegen een Duitser. En dat achteraf nu net deze Duitser bleek te behoren tot het hele kleine groepje goede Duitsers, dat wisten we niet. Maar we hebben nooit Claus persoonlijk beledigd, en de eerste die dat begreep was Claus zelf.''

Schoots geeft een paar voorbeelden van teksten uit die tijd. Op een muur stond `Clauschwitz' en in folders was sprake van `fascisme'.

,,Ach, dat is baldadigheid! Niemand beweerde serieus dat Claus iets met Auschwitz te maken had. Iemand verzint iets en hup, het wordt op de muur gekalkt. En `fascisme' was gewoon een modewoord. Je sprak het ook lekker snel uit tegen een politieagent die iemand sloeg: `Hé, vuile fascist!' Het fascisme was overigens veel minder erg dan het nationaal-socialisme. Als Mussolini niet zo dom was geweest om zich bij Hitler aan te sluiten, was Italië nu nog fascistisch geweest.''

Prins Claus wordt door sommigen, zoals ook wel de `linkse prins' genoemd. Kunt u zich daar in vinden?

,,Zonder twijfel, hij was een linkse prins. Hij kwam eens terug van een interview met de Duitse televisie, en ik vroeg hem: hebben ze je ook je mening gevraagd over de monarchie. `Gelukkig niet', antwoordde hij. Een andere keer zaten we over Cuba te praten, en ik noemde Castro de `Willem van Oranje van Cuba'. Of Willem van Oranje de `Castro van Nederland', dat weet ik niet meer. Daar was hij het wel mee eens. Nou, dat soort antwoorden hoefde je van Bernhard niet te verwachten, haha.''

J.L. Heldring gaat de term `links' te ver. Hij noemde hem in deze krant `op zijn hoogst een non-conformist'.

,,Wat versta je onder `non-conformist'? Dat is voor mij iemand die de bestaande orde verwerpt en zich nergens iets van aantrekt. Dat gaat voor Claus totaal niet op. Nee, ik vind `links' meer van toepassing.

Wanneer leerde u Claus persoonlijk kennen?

,,Ik weet zo gauw niet wanneer ik hem voor het eerst heb ontmoet. Maar we spraken elkaar bij een bepaalde gelegenheid. Later heeft hij me in een brief eens geschreven hoe hij vlak na de capitulatie tegen zijn kameraden bij de luchtafweer zei: `Godzijdank hebben we de oorlog verloren'. Dat werd herrie met die andere jongens, want zij vonden hem een landverrader. Zo'n anekdote siert hem toch?''

www.nrc.nl: claus