Onvatbaar avontuur

Geen spijker mag er in de muur, geen likje verf kan worden toegevoegd. Sanatorium Zonnestraal van de `Nieuwe Bouwer' J. Duiker heeft een pracht van een expositieruimte, maar de restricties als gevolg van die monumentenstatus zijn lastig. Maria van Kesteren heeft er niet zo'n probleem mee. Haar urnhouders en objecten van glas hebben alleen een plankje nodig om het licht uit de vele ramen op te vangen. Maar voor de architectonische kunst van Ilse Mater ligt dat anders. Mater bouwde voor De Koepel kamertjes in kamertjes. Voor de muren zette zij houten panelen, net een spleet openlatend om het licht binnen te laten en via zorgvuldig uitgekiende gaten de ruimte in te sturen. Spiegels en met grafiet bewerkte glaspanelen zorgen voor een Droste-effect, waardoor de minuscule vertrekjes veranderen in een soort zwarte gaten, deuren naar een andere dimensie.

De samenwerking beviel de kunstenaars zodanig dat ze een dubbelexpositie aangingen in Galerie Binnen. De omstandigheden zijn totaal anders. Hier geen regels van monumentenzorg of de beperking van een twaalfhoekig gebouw. En dan lijkt het alsof de magie van Zonnestraal juist geboren is uit dat gebrek aan vrijheid.

De enige echte restrictie van de galerie – geen daglicht – heeft wel gevolgen. Overlapte de kunst van Mater en Van Kesteren in Hilversum in een spel met zon en glas, in Amsterdam sluit het werk minder op elkaar aan. Van Kesteren toont hier vooral haar befaamde houtsculpturen: perfect glad geschuurde cirkels, kokers, schijven, bollen en donutvormen. Als er al een link is met Maters werk dan zit die in de monumentale grijze uitstaltafels, waarvan kleur en materiaal overeenkomen met Maters constructies. In Binnen exposeren twee geestverwanten naast elkaar in plaats van met elkaar. Het werkt omdat beide kunstenaars sterk werk maken, maar de noodzaak voor de samenwerking mist.

Van Kesterens vormen spreken heel direct aan maar ook in Galerie Binnen zijn het de ruimtelijke manipulaties van Mater die het meest intrigeren. Het grootste werk, Kubus, is een sobere cel die tot contemplatie stemt. Licht komt van onderaf door spleetjes naar binnen, diagonale rijen gaatjes geven de impressie van een zeer ordelijke sterrenhemel die dunne lichtstraaltjes door de ruimte werpt. Helaas mist hier de dynamiek van een draaiende zon.

Dat is veel minder problematisch bij de serie `kijkdoosjes'. Deze rechthoekige dozen hangen met hun open kant naar voren aan de muur. Voor de helft van de opening is een dubbelzijdig met grafiet bewerkte glasplaat gemonteerd, de achterwand is een spiegel. In het voorbijlopen, lijken er extra wanden in de doosjes te ontstaan en weer te verdwijnen. De bijna industrieel ogende ruimtelijke lichamen krijgen zo iets intiems. Er speelt zich een klein avontuurtje af, dat voor de kijker net niet te vatten is.

Noot: Ilse Mater & Maria van Kesteren. T/m 26/10 in Galerie Binnen, Keizersgracht 82, Amsterdam; woe-za 12-18u. T/m 27/10 in De Koepel, landgoed Zonnestraal, Hilversum; iedere zondag 12-17u.

    • Edo Dijksterhuis