Liever daklozen

De leden van rapgroep Non Phixion zijn wit, en voorman Ill Bill is joods. Hun muziek is realistischer dan die van zwarte collega's.

Sociale woningbouw in New York heeft de vorm van middelhoge, roodbakstenen woontorens. De ramen zijn klein en vierkant. Rond de gebouwen is altijd een stukje groen aangelegd, waarop jongeren kunnen rondhangen. Housing projects heten ze officieel, de meeste mensen hebben het over `the projects'. De projects kennen veel misdaad. Wie in New York een film maakt of boek schrijft over drugshandel, situeert deze doorgaans in zo'n woonkazerne.

Maar de projects zijn in de loop der jaren ook op een andere manier bekend geworden, en wel als kraamkamer van de rap. Daar, in de troosteloze flats van de Bronx, Manhattan en Brooklyn, ontstond de eerste generatie hiphop, van Public Enemy tot LLCoolJ. Zij wonen er inmiddels niet meer. Wie wat geld verdient, vertrekt.

Ill Bill woont er nog wel. De rapper en voorman van rap-crew Non Phixion groeide op in Brooklyn, in een verwaarloosd gedeelte van de wijk East New York. Onlangs is hij verhuisd naar een iets betere buurt, maar nog steeds in de sociale woningbouw. Hij wil me er niet ontvangen. Te ingewikkeld, te gevaarlijk. Daarom zitten we op een regenachtige maandagochtend in een bagel-shop op 6th Avenue in Manhattan. Dat is direct naast hiphop-platenwinkel Fat Beats, waar Bill tot voor kort zelf werkte.

Ill Bill lacht als Robert DeNiro, en praat zoals een rapper moet praten: compleet met one-liners (,,Paranoia is goed, het is een verhoogde staat van bewustzijn''), beeldspraken (,,Ik schrijf teksten net zo automatisch als ik drink. Klok-slik-weg'') en een gepaste dosis hoogmoed: ,,Een groep als de onze heeft het mogelijk gemaakt dat Eminem succes kreeg.'' Want net als Eminem is Non Phixion wit, met drie witte rappers en één witte dj. Maar anders dan Eminem is Ill Bill joods. Hij werd geboren als William Braunstein, het kind van arme, Israëlische immigranten. Binnen de sociale demografie van East New York was de jonge Bill een outcast: die witte joodse jongen tussen de vele zwarten en Hispanics.

Op 6th Avenue herkent niemand vandaag de 28-jarige rapper. Toch is de vroegere platenverkoper volgens sommigen al een ster. Van de debuut-cd van Non Phixion, The Future Is Now, die onlangs ook in Nederland is uitgekomen, werden in Amerika binnen drie maanden 50.000 exemplaren verkocht. ,,Dat is mooi, al is het vijf jaar te laat'', zegt Ill Bill. Zijn groep had de afgelopen jaren onder liefhebbers al naam gemaakt met een paar 12"-singles. ,,Maar echt respect verdien je pas met een volledig album. Het uitbrengen van onze cd duurde lang doordat we steeds ruzie kregen met onze platenmaatschappijen. Die wilden dat we gematigder werden. Dat wilden wij niet. Nu hebben we onze eigen platenmaatschappij opgericht. Of dat moeilijk is? Minder moeilijk dan je denkt. En als er dan toch fouten gemaakt moeten worden, heb ik liever dat wij het zelf doen. Daar leren we tenminste nog iets van.''

Ontploffingen

Met The Future Is Now schaart Non Phixion zich in de gelederen van het legendarische Public Enemy: als een groep die zonder clichés de dagelijkse realiteit bespreekt, en soms tijd neemt voor een hedonistisch intermezzo. Non Phixion wordt nooit al te grimmig. Daar zorgt om te beginnen de muziek voor die verrast met weelderige, soms bombastische orchestraties van strijkers, en met blazers die de raps naar een hoogtepunt schetteren. Alles staat in het teken van explosiviteit: alleen al de medeklinkers klinken bij Bill en zijn kompanen als binnensmondse ontploffingen.

In de klank van de muziek schuilt iets van de dreiging van vuurgevechten en verdwaalde kogels vervat. Die wordt afgewisseld met vrolijke liedjes als Drug Music, dat weer een antwoord lijkt op Fight Music van Eminem (samen met D12). Drug Music veert als een oud matras, terwijl de vier rappers hun favoriete vrijetijdsbesteding bezingen. Die heeft wat te maken met cocaïne en Las Vegas.

Volgens Ill Bill is het idee achter Non Phixion dat van een `balancing act'. ,,Wij proberen de weegschaal steeds in evenwicht te houden. Het evenwicht tussen echt en onecht, en dat tussen ons imago en onze werkelijke persoonlijkheid. Ik erger me aan sommige rappers, die ik niet bij naam zal noemen, die in hun teksten de mond vol hebben over morele superioriteit, en zich buiten het podium zelf het meest misdragen. Het andere uiterste is net zo vervelend: de gangsta-rapper die in zijn teksten uitsluitend praat over drugs, dealen en bitches. Ook daar weet je het een eenzijdige voorstelling van zaken is.''

Sinds rap zo'n vijftien jaar geleden in Amerika populair werd heeft de stroming zich in verschillende stijlen opgesplitst. Zo is er gangsta-rap, als van Ja Rule en Jay-Z; er is `schoolplein-rap' van de hitgevoelige Nelly; er is party-rap (`Say Ho!') van Naughty By Nature; er is experimentele rap uit de omgeving van San Francisco (Dj Shadow, Jurassic 5) en er is de New Yorkse underground met artiesten als Cannibal Ox, El-p en Non Phixion, die onderling verschillen maar allemaal op hun eigen manier sociaal commentaar geven.

Dat Non Phixion meer in de realiteit staat dan de meeste rappers blijkt ook uit hun videoclips. In de reguliere rap-clip zien we champagne, blote vrouwen en grote huizen in een pastorale omgeving. Voor hun clip bij het nummer Rock Star wierf de regisseur daklozen op straat die, tegen betaling, beurtelings een stuk van de tekst playbackten.

11 September

De liedjes van Non Phixion lijken het product van het afgelopen jaar. Want ze dragen titels als There Is No Future en The CIA Is Trying To Kill Me. Toch zijn de meeste teksten ouder dan 11 september 2001. Ill Bill was altijd al beducht op geweld uit onverwachte hoek. Golden zijn teksten vroeger als subversief? ,,Tot op zekere hoogte. Dat is veranderd door de gebeurtenissen van vorig jaar. Daarvoor rapte ik al over de dreiging van `aanslagen', maar dat werd door anderen afgedaan als `fantasieën' en `samenzweringstheorieën'. Vooral in New York, want New Yorkers zijn heel sceptisch. Eerst zien, dan geloven.

,,Wij hádden al teksten over exploderende gebouwen, net zoals Ice Cube al teksten had over de rellen in Los Angeles lang voordat ze in 1992 inderdaad uitbraken. Zo gaat dat als kunstenaar: je staat open voor allerlei maatschappelijke vibraties. Daar is niets diepzinnigs aan, het gaat vanzelf. Ik ben heus niet de Nostradamus van de Rap ofzo.'' Een van de liedjes werd wel pas geschreven na 11 september. Het heet Suicide Bomb. Daarin vat Bill bijna alle rampen van het afgelopen jaar samen in enkele regels: `Suicide Bomb/ From Al-Qaeda to the Koran/ Represent El-Jihad/ banging from God to Enron'.

Ill Bill kan niet veel vertellen over de manier waarop de muziek voor The Future Is Now ontstaan is, want dat gebeurde buiten hem om. Bekende producers als Dj Premier (Gang Starr) en Pete Rock creëerden de instrumentaties uit samples. ,,Maar wel met onherkenbaar verknipte samples. Ons zal niet gebeuren wat Dr. Dre zojuist is overkomen'', zegt Bill. ,,Dre heeft een rechtszaak aan zijn broek gekregen voor maar liefst 500 miljoen dollar omdat hij ongevraagd een heel liedje van een Indiase zangeres heeft gebruikt voor het nummer Addictive, van zangeres Truth Hurts. Maar goed, híj kan het betalen. Wij niet.''

De meest voorkomende naam op het hoesje van The Future Is Now is die van producer Necro, de jongere broer van Ill Bill. Deze Necro had al eerder van zich doen spreken in rap-kringen met zijn cd I Need Drugs (2001), waarop hij de tot nog toe smerigste teksten uit de hiphop-geschiedenis liet horen, over seks, drugs en necrofilie. Zo maakte hij een eigen versie van LLCoolJ's I Need Love waarbij hij lieftallig zijn verlangens kirt: `Baking soda, cocaine, how sweet/ I need to find me a crack pipe and I'm complete'.

,,Ja, dat is Necro.'' Bill lacht vertederd om zijn jongere broer. ,,We waren als kind altijd samen. Onze ouders zijn gescheiden toen ik zes was, en Necro twee. Op onze slaapkamer deden we samen weinig anders dan muziek draaien en dromen over de toekomst. We luisterden toen nog vooral hardrock, Motley Crue, Twisted Sister en Kiss. Mijn vader zagen we niet meer, en mijn moeder was altijd aan het werk. Ze probeerde ons nog haar religieuze overtuigingen bij te brengen, maar dat is niet gelukt.''

Sinds de aanslagen is Ill Bill bang. ,,Ik wil weg uit New York. Misschien ga ik wel verhuizen naar het platteland. Wat zich iedere dag in mijn eigen buurt afspeelt kan ik nog aan. Maar dit is iets anders. I'm afraid the city is gonna get nuked'', zegt hij. ,,Iedereen kan het doen. Iedereen haat Amerika. Zelfs Amerika's bondgenoten haten Amerika.'' Hij noemt zichzelf `paranoïde'. Maar dat is niet erg, zegt Bill. Paranoia is immers een verhoogde staat van bewustzijn.

`The Future Is Now` is verschenen bij PIAS (LSR 9210). Non Phixion treedt aan het eind van het jaar in Nederland op.