`Ik wil niet makkelijk scoren'

De Consumentenbond moet tegenwoordig net als `gewone' bedrijven zijn `aandeelhouders' plezieren. Wordt er daarom nu zo keihard geageerd tegen de verhoging van tv-tarieven?

Felix Cohen wil niet meer praten. Voor de directeur van de Consumentenbond ligt een uitnodiging van de verenigde kabelbedrijven, waarmee hij onlangs knallende ruzie kreeg. Maar de 46-jarige Cohen, die nu ruim twee jaar directeur is, heeft er geen zin meer in. ,,Ik praat al jaren met ze'', zegt hij in een gesprek op het hoofdkantoor van de bond in Den Haag. ,,Ik blijf niet bezig.''

Aanleiding van het conflict is het plan van de kabelbedrijven de tarieven voor tv-kijken met ongeveer 2 euro te verhogen. Met dat geld willen zij hun sector er weer bovenop helpen, onder meer door modernisering van de kabel, zodat digitale televisie mogelijk wordt. Vorige week riep de Consumentenbond kabelabonnees op zo lang mogelijk te wachten met het betalen van de kabelrekening. Op die manier worden de al noodlijdende kabelbedrijven rechtstreeks in de portemonnee geraakt.

Met de oproep tot burgerlijke ongehoorzaamheid bewandelt de Consumentenbond opnieuw de weg van de harde confrontatie. Begin dit jaar deed de bond dit ook al bij de invoering van de euro, toen hij ageerde tegen de in de horeca gestegen prijzen. Opmerkelijk is dat het bij zowel de euro als de kabel draait om belangenbehartiging in maatschappelijke kwesties. Het beoordelen van producten op prijs en kwaliteit, de activiteit waarmee de bond groot is geworden, lijkt daarmee naar de achtergrond te zijn geschoven.

Wat is de reden van deze verschuiving? Gemakzucht? Op de barricades staan voor een maatschappelijke kwestie vergt immers relatief weinig middelen. Zeker vergeleken met productonderzoek, dat over het algemeen vrij kostbaar is. Het kabelconflict wordt vooral in de media uitgevochten: de één dreigt met een rechtszaak, de ander met een ultimatum. Daar zijn geen dure wetenschappelijke teams voor nodig, maar een mondige woordvoerder.

Het karakter van de bond is de afgelopen tien jaar fundamenteel veranderd. Begin jaren negentig leunde de organisatie nog zwaar op subsidie, maar die geldkraan werd door het eerste paarse kabinet bijna helemaal dichtgedraaid. De bond heeft nu jaarlijks 30 miljoen euro aan inkomsten. Daarvan is 96 procent het resultaat van ledencontributie. De rest is overheidssubsidie. Volgens Cohen heeft de bond dankzij die ontwikkeling, die de organisatie aanvankelijk in een diepe crisis stortte, uiteindelijk zijn onafhankelijkheid herwonnen.

Maar het heeft de bond ook heel erg afhankelijk gemaakt van ledencontributie. Daarvoor moet elk jaar weer worden gevochten, zeker nu het ledenbestand van de bond (ongeveer 650.000 leden) al jaren nauwelijks meer groeit. De bond moet net als `gewone' bedrijven zijn `aandeelhouders' tevreden stellen. Het is een onderneming, met een luxueus hoofdkantoor en 280 werknemers, die goed gefinancierd moet blijven. Brengt dit de bond niet in verleiding alleen nog in het oog springende kwesties aan te pakken, zoals de kabel en de euro? Cohen, die voorheen 10 jaar voor Philips werkte als marketeer, verwerpt de suggestie dat zijn organisatie makkelijk wil `scoren'. ,,Ook aan het kabelconflict ligt gedegen onderzoek ten grondslag.''

Bovendien, zegt hij, bepalen de leden zelf wat er onderzocht wordt. Twee keer per jaar komt een `ledenparlement' bijeen, dat strategieën, budgetten en de hoogte van de contributie bepaalt. En ja, sommige plannen van Cohen zijn afgeschoten. Zoals zijn voorstel om een Consumentengids in een ontwikkelingsland te beginnen (hij wil niet zeggen in welk land), om daar de consument uit de ,,lagere klassen te emanciperen''. ,,Er is nog zoveel mis in Nederland'', vond het ledenparlement. [Vervolg CONSUMENTEN: pagina 10]

CONSUMENTEN

Consumentenbond kansloos tegenover zakenlobby

[Vervolg van pagina 9] Felix Cohen vindt dat de methodes van zijn Consumentenbond niet gemakzuchtiger of harder zijn geworden. De meeste bedrijven nemen uit zichzelf de bond al heel serieus. Alleen in de kabelsector zijn ze wat hardhorend, aldus de directeur. ,,De consument wordt in een positie gebracht waar met normale middelen niet uit te komen is.''

Bovendien zit de overheid ditmaal in ,,het complot'', zoals hij het uitdrukt. Vecai, de branchevereniging voor kabelbedrijven, werkt met instemming van de overheid en van toezichthouder Opta aan een convenant, waarmee de prijsverhoging mogelijk wordt. De bond rept van `geheime afspraken'. Cohen: ,,Er zou niets geheimzinnigs zijn aan het convenant, maar waarom mag ik de stukken dan niet inzien?'' In het convenant beloven de bedrijven meer concurrenten toe te laten op de van oudsher zeer gesloten kabelmarkt. Ze mogen hiervoor in ruil de prijzen verhogen. Ook komt er, als het convenant wordt doorgezet, een nationale tariefstructuur, die een einde maakt aan de sterke prijsverschillen die nu per regio bestaan.

Door het convenant wordt de kabelmarkt veel transparanter, zegt Opta. De consument zal daarvan uiteindelijk profiteren.

,,Transparantie is goed. Maar de kosten daarvoor mogen niet worden gelegd bij mensen wie het een zorg zal zijn – die geen digitale diensten willen, maar gewoon tv willen kijken. Men wil geen transparante markt; dat is een toegevertje aan Opta. Men wil meer geld halen uit de tv-kijker. Als een krant duurder wordt, kan een lezer een andere krant kopen. In de kabelsector kan dat niet. In zo'n monopoliemarkt moet de consument extra worden beschermd.

,,De gemeenten hebben indertijd hun kabelnetwerken voor veel geld verkocht. Met de nieuwe eigenaren zijn afspraken gemaakt over tarieven, om misbruik van een basisvoorziening te voorkomen. De bedrijven hadden mooie plannen. Die zijn voor een belangrijk deel mislukt: internet via de kabel is nog een redelijk succes, maar telefonie of films op bestelling, waar eigenlijk het grote geld vandaan had moeten komen, is mislukt. Dat kan gebeuren. Als je onderneemt kan het een keer misgaan.

,,Het is zielig en vervelend dat de bedrijven financiële problemen hebben. Ze hebben geld nodig voor investeringen en voor het afbetalen van hun bankschulden. De nieuwe producten zijn mislukt en daarom zoeken ze nu naar andere manieren om aan geld te komen.''

Het water staat ze aan de lippen. Heeft u een alternatief?

,,Laat ze naar de banken gaan.''

De banken willen niet. Dat was nou juist een van de belangrijkste redenen om het convenant te sluiten.

,,Moet de consument dan wel investeren? Die knappe bankiers – veel knapper dan ik – zitten daar en zeggen: het is te risicovol, we willen in deze sector geen geld investeren. De overheid wil er geen geld in stoppen; zij wil het aan de markt overlaten. En dan moet de consument dit zeker wel willen. Dat kan toch niet?''

Wat u betreft gaan ze failliet?

,,Daarover wil ik helemaal geen oordeel hebben, maar een bedrijf dat het slecht doet, gaat failliet. Ik heb natuurlijk liever dat ze gezond doorgaan, maar er gaan zoveel bedrijven failliet. Daarvoor is ook de faillissementswet uitgevonden.''

Waarom wilt u niet praten met de kabelbedrijven?

,,We wijzen de dialoog niet af. Wij hebben ze een door onszelf ontworpen convenant toegestuurd waarin staat dat ze de prijzen níet gaan verhogen, maar dat hebben ze afgewezen. Zodra wij horen dat ze bereid zijn om te praten op basis van argumenten...''

...dat zijn ze.

,,Dat zeggen ze.''

Bent u niet veel te compromisloos?

,,Nee.''

U zegt: ik wil pas praten als jullie mij gelijk geven.

,,Als je op voorhand niet het gevoel hebt...''

...dat je gelijk zult krijgen...

,,...dat je ergens kan komen, heeft het geen zin. Iedereen kan wel van alles willen en dan vervolgens zeggen dat er een compromis moet komen. We hebben eerder dit jaar, toen de euro werd ingevoerd, een soortgelijke situatie meegemaakt met de horeca.

,,Wij wilden op een gegeven moment niet meer met de horeca praten, omdat deze maar bleef ontkennen dat de prijzen omhoog waren gegooid. Uiteindelijk hebben we toch overlegd, omdat ze er zelf problemen mee kregen: de klanten bleven weg.''

Dat gesprek heeft niets opgeleverd. De prijzen zijn nog steeds hoog.

,,Ja, dat is triest. Maar het heeft opgeleverd dat ze erkennen dat de prijzen ten onrechte zijn verhoogd. En ze hebben binnen eigen kring opgeroepen om dat niet meer te doen. Je ziet ook alweer ondernemers die de prijzen verlagen omdat de klanten wegblijven.

,,U moet goed begrijpen: de maatschappelijke belangenbehartiging doen wij met in totaal dertien mensen binnen onze organisatie. Als je nou die paar mensen die wij hebben zet tegenover die legers die het bedrijfsleven kan produceren, dan snap je dat we kansloos zijn. Daarom kunnen we niet continu blijven praten. In die molen wil ik niet terechtkomen.

,,We hebben het hier over kabelbedrijven waarover wij heel veel klachten ontvangen: over klantvriendelijkheid, over het niet nakomen van afspraken. Ze zijn zo vaak bij ons langsgekomen met sheets en verbeterprojecten, maar de klachten blijven. Wij zijn nu bang dat de tarieven in stilte omhooggaan zonder dat de service noemenswaardig verbetert.''

Zit u niet veel te veel in het vaarwater van Opta en NMa (Nederlandse Mededingingsautoriteit)?

,,De Opta en NMa voeren vooral de regels uit, maar wij willen dat er nieuwe regels komen die goed zijn voor de consument. Het ministerie van Economische Zaken erkent ons ook zodat het die regels niet zelf meer hoeft te verzinnen. De NMa kijkt niet of de consument goed wordt behandeld, zoals de Britse NMa bijvoorbeeld wel doet, maar treedt hoofdzakelijk op als scheidsrechter tussen bedrijven.

,,In Nederland zijn overheden niet zo blij met consumenten. Je ziet het aan de wijze waarop in dit land Europese richtlijnen worden overgenomen: meestal veel te laat en als het gebeurt worden ze op het absolute minimumniveau ingevoerd.

,,De consument wordt vooral gezien als wandelende portemonnee, die koest moet worden gehouden en geld moet uitgeven.''