`Hereniging is belangrijker dan melkquota'

Polen is volgens de Europese Commissie op tijd `klaar' voor toetreding tot de Europese Unie in 2004. Twijfels zijn onterecht gebleken, zegt president Kwasniewski.

,,Erg blij'' is de Poolse president Aleksander Kwasniewski met het rapport waarin de Europese Commissie afgelopen woensdag zijn land fors bekritiseerde. Hij maakt geen grap. ,,Wij behoren tot de tien landen die volgens de Commissie in 2004 tot de Europese Unie toe kunnen treden'', zegt hij tevreden.

De constatering van de Commissie dat Polen nog bij lange na niet aan alle voorwaarden voor het EU-lidmaatschap voldoet is voor hem niet helemaal onbelangrijk, maar toch van secundair belang. Bij een ontmoeting met een groepje journalisten uit Brussel schildert hij de toetreding van zijn land tot de Europese Unie af als ,,een van de grootste gebeurtenissen in Polens meer dan duizendjarige geschiedenis''. Voorwaarde voor dat feest is wel dat er ,,geen vergissing wordt begaan op de laatste kilometer van de toetredingsonderhandelingen''.

Het is de Poolse strategie: toon je blij en onderhandel tot het laatst toe zo hard mogelijk verder. Minister van Buitenlandse Zaken Wlodzimierz Cimoszewicz noemt het Commissierapport ook al ,,heel positief''. ,,Twijfels of wij de onderhandelingen in december zouden kunnen beëindigen zijn onterecht gebleken'', is zijn boodschap. Maakt de Commissie zich druk over de corruptie in Polen? ,,Dat is voor ons geen verrassing. We kennen de corruptie'', zegt hij. Cimoszewicz geeft de vorige regering de schuld van het feit dat Polen op een lijst van onkreukbare landen is gezakt van de 24ste naar de 46ste plaats. Polen doet alles om hoger op de lijst te komen, meldt hij.

De Poolse regering moet in december op de Europese top van Kopenhagen een onderhandelingsresultaat binnenslepen dat volgend jaar mei bij een referendum voor de meerderheid van de bevolking aanvaardbaar is. President Kwasniewski noemt het ,,een goede vraag'' of de coalitieregering compromissen bij onderhandelingen met de EU zal overleven. De cruciale kwesties die de komende maanden aan de orde zijn gaan over de landbouw, over sanering van de staalindustrie, maar vooral over geld. ,,Wij kunnen niet aan een referendum beginnen als we er na toetreding tot de EU financieel slechter voorstaan dan ervoor. Dat is aan de kiezers niet uit te leggen'', zegt Kwasniewski.

Polen ontvangt al jaren financiële steun om hervormingen door te voeren die het land geschikt moeten maken voor het EU-lidmaatschap. Als Polen eenmaal lid van de EU is, moet het aan de Brusselse begroting gaan bijdragen. De EU wil niet dat Polen de eerste jaren meer geld aan Brussel betaalt dan het ontvangt. Nederland wil echter Polen niet garanderen dat het in 2004 als EU-lid netto ten minste evenveel krijgt dan het nu aan EU-hulp ontvangt.

Volgens minister Cimoszewicz gebruikt de Commissie verkeerde berekeningen over de Poolse financiële positie. Hij meent dat wanneer de Commissie haar zin krijgt, Polen in 2004 circa 500 miljoen euro meer voor de Europese landbouw betaalt dan het voor de Poolse boeren uit Brussel ontvangt. Kwasniewski vindt dat de huidige vorm van het Europese landbouwbeleid ,,onhoudbaar'' is. ,,Het is te duur. Een hervorming is noodzakelijk'', zegt hij met evenveel overtuiging als in Nederland VVD-leider Gerrit Zalm dat doet. ,,Maar op dit ogenblik voeren wij onderhandelingen op grond van het nu nog bestaande landbouwbeleid. Daarom rekenen Poolse boeren erop dat zij net als de boeren in de huidige EU hun aandeel krijgen.''

De Commissie heeft voorgesteld om de Poolse boeren aanvankelijk 25 procent van de directe inkomenssteun te geven die hun collega's in de huidige EU ontvangen. In de loop van tien jaar zouden de Polen naar 100 procent moeten gaan. De Poolse boeren willen direct 100 procent hebben. Nederland behoort tot de landen die de Poolse boeren slechts 25 procent inkomenssteun willen verstrekken, als tevoren vaststaat dat dit deel van het landbouwbeleid op de helling gaat. Frankrijk wil pas in 2006 over hervorming van de landbouw onderhandelen.

De Poolse regering heeft deze week als compromis voorgesteld dat de EU toestemming geeft om Poolse boeren steun uit de nationale begroting te geven, boven de 25 procent die de EU zou geven. In Polen zelf is het enthousiasme voor deze oplossing niet groot. President Kwasniewski zegt dat tot nu toe geen land, ook Nederland niet, gedreigd heeft de EU-uitbreiding tegen te houden als er geen akkoord is over landbouwhervorming. ,,We moeten daarom zien hoe het verder gaat.''

Het speciale toezicht dat de Commissie na afloop van de toetredingsonderhandelingen wil handhaven om te zien of alle kandidaat-landen hun toezeggingen over uitvoering van EU-wetgeving wel nakomen, beschouwt de Poolse president als ,,een van de harde regels van het spel die ik volledig aanvaard''. Hij ziet dit niet als een Brusselse motie van wantrouwen. ,,We doen beslist alles om tijdig alle voorwaarden te vervullen.''

Waar het uiteindelijk om gaat, zegt Kwasniewski, is dat Europa na de val van het communisme definitief herenigd wordt. ,,Die hereniging is belangrijker dan melkquota.'' Hij hoopt ook dat Polen na toetreding in 2004, een grote economische ontwikkeling doormaakt. Dan kan het in vijftien jaar een gelijk economisch niveau bereiken als Spanje – voor Kwasniewski het grote voorbeeld. Het heeft niet veel meer inwoners dan de ruim 38 miljoen van Polen. Het heeft zich sinds het EU-lidmaatschap in 1985 razendsnel ontwikkeld. En het weet ook als geen ander druk uit te oefenen om geld uit Brussel los te krijgen.

    • Ben van der Velden