Een klassieke uitgever

In november 2000 verspreidde PCM uitgevers een perbericht met de tekst: `Naar aanleiding van het voornemen van de Raad van Bestuur van PCM Uitgevers n.v. om de boekendivisie Meulenhoff & Co. b.v. te reorganiseren, heeft de heer mr D.W. (Laurens) van Krevelen besloten zijn functie van directeur van Meulenhoff & Co per 1 december neer te leggen.' Een Raad van bestuur, een n.v. en een b.v. in vier regels tekst, dat is inderdaad niet de wereld van Laurens van Krevelen. Hij kwam in 1972 in dienst bij Meulenhoff en geldt als een schoolvoorbeeld van de klassieke, literatuurliefhebbende uitgever met een persoonlijke aanpak: een man die graag veel boeken verkocht, maar vooral mooie boeken wilde uitgeven. De reorganisatie die leidde tot zijn vertrek met slaande deuren bij de uitgeverij, staat in direct verband met het weglopen, een jaar later, van redacteur Tilly Hermans en meer dan twinig ontevreden auteurs.

Over de precieze achtergrond van zijn vertrek heeft Van Krevelen het liever niet, ook niet in De stijl van de uitgever, het nu verschenen bijzonder stijlvol uitgegeven bundeltje artikelen en lezingen. Zoals de auteur het in het voorwoord formuleert: `In dit boekje zal men tevergeefs zoeken naar een relaas van de navrante teloorgang van het vroeger zo prachtige uitgevershuis Meulenhoff'. Wel schrijft Van Krevelens in zijn heldere uiteenzetingen over de ontwikkelingen waardoor de managers de literatuurminnaars geleidelijk naar de marge van het boekenvak hebben gedrongen. Hoewel hij het niet met de ontwikkelingen eens geweest zal zijn, zag Van Krevelen al vroeg welke kant het met zijn bedrijfstak uit zou gaan. In 1987 (een paar jaar voor het debuut van Connie Palmen) schreef hij al over de opkomst van het `debutantenbal' in de letteren en een jaar later voorspelde hij al de toekomstige mogelijkheden van printing on demand en online-publicatie voor niet alleen het wetenschappelijke, maar ook het `algemene' boek.

Juist door de groeiende economische machtsfactoren in de boekenwereld is het belangrijk dat er een enigszins afgeschermd cultureel domein komt waarin de literatuur uit de commerciële wind van de bestsellers kan worden gehouden. In dat licht is het ook niet verwonderlijk dat Van Krevelen zich, zoals vrijwel het gehele Nederlandse `boekenvak', een hartstochtelijk pleitbezorger van de vaste boekenprijs toont: `Van de drie ernstigste bedreigingen van het boek, vervolging, roofdruk en prijsbederf, is het kwaad van vervolging en censuur in het begin van de negentiende eeuw afgewend, en het kwaad van de roofdruk een kleine eeuw later'. Het einde van de vaste boekenprijs zou volgens Van Krevelen leiden tot bevordering van een vorm van `economische censuur' wat wel erg kras geformuleerd is – en bovendien al te fatalistisch. Want uiteindelijk worden boeken niet gepubliceerd door de onzichtbare hand van de markt, maar door uitgevers van vlees en bloed. Door mensen van wie zich in ieder geval een aantal het goede voorbeeld van de Laurens van Krevelen ter harte zal nemen.

Laurens van Krevelen: De stijl van de uitgever. De Buitenkant, 240 blz. €20,–

    • Arjen Fortuin