De stiekeme bouw van een nederzetting

Het Israëlische ministerie van Defensie zegt illegale nederzettingen te willen ontmantelen. Toch worden sommige illegale posten nederzetting, zie Rehilim.

Veertien splinternieuwe huizen staan netjes in een brede kring rond een afgeronde bergtop waarop pal in het midden een synagoge prijkt. Van ver zijn ook een watertoren te zien en een paar militaire wachttorens waarop de witte Israëlische vlag met blauwe Davidster wappert. Op amper een kilometer in vogelvlucht, aan de overkant van een vallei, ligt een oud Palestijns dorp tegen de bergwand, een losse verzameling witte huizen en een moskee met twee ranke minaretten.

Zoals de meeste joodse nederzettingen in door Israël bezet gebied is Rehilim op een de omgeving dominerende top gebouwd. Vanuit de verte oogt het als een vredig nieuw gehucht op de Westelijke Jordaanoever. Maar dat is bedrieglijk. Rehilim is een ideologische voorpost, diep in het hart van de Palestijnse gebieden, tien kilometer van Nablus. Op de wegwijzers is de naam Rehilim in het Arabisch met een spuitbus onleesbaar gemaakt. De huizen staan ook niet toevallig zo hoog en in een kring gebouwd. Dit is een `egel-positie', een defensieve opstelling die typisch is voor pioniers in een als uiterst bedreigend aanvoelende situatie.

Rehilim is (nog) illegaal. Volgens de Israëlische vredesbeweging `Vrede Nu', die tegen de nederzettingenpolitiek in de Palestijnse gebieden ageert, zijn er zeker 104 illegale nederzettingen, dat wil zeggen dat zij zonder toestemming zijn begonnen en tot nog toe geen officiële toestemming hebben gekregen. Daarvan zijn er 45 gestart na het aantreden van premier Sharons regering. Die omvatten meestal niet veel meer dan een paar caravans, met een stroomgenerator en een watertorentje.

Het Israëlische ministerie van Defensie, dat over de nederzettingen gaat, zegt dat er in totaal 65 min of meer illegale voorposten bestaan, veelal satellieten van erkende nederzettingen, waarvan 30 `volkomen onwettig'. Het leger heeft bevel gekregen om er 24 af te breken. De positie van de rest wordt nog bekeken. De laatste paar dagen zijn een paar niet-bewoonde posten in de omgeving van Nablus en Ramallah ontmanteld. Bewoners van bedreigde illegale posten hebben al aangekondigd zich tegen ontruiming te verzetten. Eerdere ontruimingsoperaties van een klein aantal illegale posten in mei en juli waren alleen symbolisch. De kolonisten keerden haast onmiddellijk terug. In augustus en september zijn bovendien zeker tien nieuwe voorposten ongehinderd gestart. In de huidige politieke en militaire context vragen sommige Israëlische commentatoren zich af in welke mate extremistische kolonisten erin zijn geslaagd de staat de wet te dicteren en het leger te manipuleren.

Al vrij snel na de oorlog van 1967 is begonnen met de bouw van nederzettingen in de pas bezette gebieden. Met het vredesproces van Oslo is de bouw van nederzettingen overal in de bezette gebieden in een stroomversnelling geraakt. Rabin stemde in met een bevriezing van de bouw van nieuwe nederzettingen, maar het bleef bij intenties. Sharon, altijd al de man van de kolonisten, spande zich als minister van Infrastructuur in de regering-Netanyahu in zoveel mogelijk `voldongen feiten' te creëren, lees nederzettingen. En ook de regering van Ehud Barak liet toe dat er flink werd verder gebouwd.

Rehilim begon ook als een paar tenten. Volgens het ministerie van Defensie is Rehilim vier jaar geleden als educatief project erkend. Op basis daarvan is toestemming gegeven om er ook woningen te bouwen voor het personeel, maar niet voor een nederzetting. Meer wil een woordvoerder niet zeggen.

Vlakbij Rehilim ligt de weg bezaaid met kogelhulzen. Om binnen te komen moet je eerst door een doolhof van betonblokken zigzaggen, en als de stalen poort openschuift, bij een wachtpost stoppen, waar soldaten je met mitrailleurs onder vuur houden en je identiteit, bagage en voertuig controleren. De grote zoeklichten blijven ook overdag aan.

In Rehilim vertelt Ye'el – donkere kleren, lange mouwen, lange rok, het haar bedekt met een hoofddoek en een jongen met M-16-geweer achter haar aan – over het ontstaan van de nederzetting. De bewoners, 45 volwassenen met 50 kinderen, zien dit als een vooruitgeschoven stelling in de oorlog om het bijbelse land van Israël, Erets Israël: ,,We hebben een miljoen dromers nodig om de oude droom te realiseren.''

,,Rehilim is zo'n twaalf jaar geleden begonnen nadat er ter hoogte van deze plek op de weg naar Ariel twee joden werden vermoord door Arabieren'', aldus Ye'el. ,,Als er een nederzetting komt, krijg je ook militairen, en worden er geen joden meer vermoord langs de weg. Dat is de bedoeling van de staat Israël: er mogen geen joden meer vermoord worden.''

Aanvankelijk waren er alleen een legerpost en een paar tenten. Maar de tenten werden caravans, de caravans huizen, en na jaren undercover bouwactiviteit is Rehilim nu een volwaardige gemeenschap, aldus het commentaar bij videobeelden van de geleidelijke transformatie. Zij is aangesloten op het centrale Israëlische elektriciteitsnet, de bus komt drie keer per dag langs, er zijn een peutertuin en kleuterschool, een speelplein en basketbalterrein. ,,Wij weten wat we willen'', zegt Ye'el. ,,We breiden uit, zowel in de diepte als in de breedte. Wij bouwen hier op deze berg en vervolgens breiden we uit op de ons omringende heuvels, zover we maar kunnen.''

Ye'el maakt zich wel zorgen over de veiligheid van haar twee kinderen. ,,Maar ik zie hoe gelukkig ze hier in de bergen zijn. En ik ben ervan overtuigd dat hier met je gezin komen wonen de juiste manier van leven is en van vechten.''

Volgens haar is er in al die tijd geen enkel gewapend treffen met de Palestijnse bevolking voorgevallen. Maar in Akrabeh, een Palestijns dorp een paar kilometer hier vandaan richting Nablus, zijn begin deze week Palestijnse boeren die in hun olijfgaarden met de oogst wilden beginnen door gewapende kolonisten aangevallen. Een boer is daarbij omgekomen. Volgens de Palestijnen was dit het zoveelste incident in een lange rij. Zij verdenken de kolonisten in de omgeving, in Itamar bijvoorbeeld, een wat grotere, erkende nederzetting, en in de ideologische voorposten zoals in Rehilim.

Ezra Rosenberg is de directeur van Yesha, de Raad van joodse nederzettingen. Rehilim is volgens Rosenfeld legaal. ,,Iedere nederzetting is legaal, tenzij het ministerie van Justitie haar als illegaal bestempelt. Dat is hier niet het geval. Rehilim is op weg om erkend te worden.'' ,,Toen het ministerie van Defensie goedkeuring gaf voor een educatieve instelling, was duidelijk voor alle betrokkenen dat dit de eerste stap was op weg naar een volwaardige gemeenschap. Je kunt geen school in het midden van de woestijn oprichten: een school heeft een internaat, en personeel dat daar dag en nacht aanwezig moet zijn. Dus een school is het begin van een nederzetting. Zo is het al tientallen keren gegaan.''

,,Dit zijn geen bezette gebieden'', zegt Rosenberg, ,,maar gebieden waar wij over willen onderhandelen, zonder wapens en terreur''. Volgens hem zullen de Palestijnen ,,op lange termijn'' inzien ,,dat ze met ons moeten onderhandelen, en hier samenleven. De Palestijnse joden willen samenleven met de Palestijnse Arabieren, maar zij moeten vergeten dat vrede alleen gebaseerd kan zijn op het feit dat wij worden verdreven.''

Sommige nederzettingen werden drie jaar geleden nog gezien als hindernissen op de weg naar vrede, aldus Rosenberg. ,,Maar de laatste twee jaren hebben we gezien dat het idee om de terroristen uit Tunesië [Yasser Arafat] naar hier te halen als de leiding in een twee-statenscenario niet alleen niet werkt, maar erg gevaarlijk is. Een Palestijnse staat wordt gewoon een verlenging van de Iraakse dictatuur, de terreurstaat. Nu is de grote meerderheid in Israël ervan overtuigd dat er geen vrede mogelijk is en dat wij niets kunnen opgeven onder terreur.''

    • Wilfried Bossier