Als u slaapt, slapen wij ook

Een hoogzwangere vrouw wankelt van het ene been op het andere in een volle Amsterdamse tram. Niemand staat op, de bestuurder van de tram wel. ,,Als niemand opstaat, dan sta ík op en dan gaat de tram niet verder'', zegt hij.

Grappige ervaring van een medewerkerster van Rondom tien, verteld door presentator Cees Grimbergen. De gasten moesten de top tien geven van hun ergernissen. Van de volle Randstad kwamen sterkere verhalen dan van het achterland. Iemand die als voornaamste ergernis heeft dat een voorbijganger niet groet, komt uit een landelijke omgeving. Een jonge vrouw vond liegen het allerergst. Ik stelde me de kop in De Telegraaf al voor: ,,Liegen neemt hand over hand toe.'' Een pedagoge meldde als haar grootste ergernis dat er slecht wordt geluisterd naar kinderen. Maar zodra Grimbergen was aangeland bij een directeur van een Rotterdamse basisschool werden de klachten herkenbaar: vernielzucht, geweld, vuil op straat, smerigheid, imponeergedrag, bedreigend overkomend machogedrag.

Al gauw komt zo'n gesprek dan op ,,het gebrek aan een stukje opvoeding''. Volwassenen moesten jongeren het voorbeeld geven, ,,voorleven'', vond één. Maar de pedagoge, een geboortegolfster met een jong, strakgetrokken gezicht, vond dat de volwassenen helemaal niets voor te leven hadden: ,,Als je ziet wat we als volwassenen een puinhoop hebben gemaakt van de wereld.'' Dus kunnen kinderen de rotzooi rustig op straat blijven gooien, begreep ik. Dat is de straf voor de slechtheid van volwassenen. Properheid moet uit de kinderen zelf komen. Het ouderpaar vond ook dat kinderen de normen zelf moesten ontdekken en dat je hun zelf vooral niets moest voorschrijven. Een studiehuis voor beleefdheid dus: door jaren van zelfwerkzaamheid moeten de kinderen achter regels komen die je hun als volwassene in een uurtje zou kunnen uitleggen.

Toen kwam die praktische schooldirecteur weer: ouders moeten te hard werken om naar hun kinderen te luisteren of om hen op te voeden. Sommigen kunnen hun kind nog niet eens op tijd van school halen. In de luttele uurtjes dat die ouders met hun kinderen samen zijn, willen ze prettige quality time zonder vermaningen en opvoedingsgedoe.

Een mooi kringgesprek met ervaringsdeskundigen. Het standpunt van de pedagoge niets voorschrijven – was helemaal niet zo achterhaald als ik dacht. Veel ouders vinden het ook en dat brengt hen in botsing met derden die fatsoen eisen, ook als het niet uit de kinderen zelf komt.

Ook B&W, dat steeds meer op Rondom tien gaat lijken, had een kringgesprek met jonge en oudere ervaringsdeskundigen over fatsoen, maar dan op internet. Anonieme chatters die gruwelijk schelden, oneerbare voorstellen doen. Kinderen die daar in kunnen trappen. En een chatbox-beheerder die voorspelde dat internet steeds minder anoniem zou worden, zodat wangedrag kan worden opgespoord.

Een moeder vertelde een gruwelijk verhaal over een pedofiel die via een chatbox contact had opgenomen met haar 15-jarige zoon. Toen de zoon de digitale correspondentie wilde verbreken, begon de pedofiel het gezin te stalken, voortdurend opbellen, dreigen. De politie wilde niks doen, hoewel mij die oneerbare voorstellen al strafwaardig genoeg leken. Uit wanhoop nam de moeder Peter R. de Vries in de arm, die de man opspoorde en haar zoon een zogenaamde afspraak met hem liet maken. Daar greep de tv-held hem en bracht hij hem naar het politiebureau. De eerste reactie van de politieman was dat de moeder zou moeten worden gearresteerd wegens uitlokking. Gelukkig veranderde hij van gedachten en na huiszoeking is de pedofiel vervolgd.

Wat zouden we doen zonder superman Peter R. de Vries? Zonder kritische misdaadverslaggeving? Zonder Zembla, dat naar een verklaring zocht waarom de Nederlandse politie zo weinig misdaden oplost. Ze hebben het te druk met sociaal werk. En met op kantoor keurig in de computer rangschikken en uitprinten van zaken die nooit worden onderzocht. De Duitse politie is verplicht om alles te onderzoeken en lost de helft van de zaken op. De recherche daar kent ook nachtdienst: ,,als u slaapt, waken wij''. Voor de Nederlandse recherche geldt daarentegen: ,,Als u slaapt, slapen wij ook.''