Slauerhoff schrijft aan zijn muze

Het Letterkundig Museum heeft een unieke collectie brieven van J.Slauerhoff gekocht. Hij schreef ze aan zijn jeugdvriendin en grote liefde, Heleen Lambers.

Handschriften van dichter en scheepsarts J. Slauerhoff (1898-1936) zijn duur en zeldzaam. Een brief van hem aan tijdgenoten als Ter Braak of Du Perron is al gauw €1.000,- waard. De aanwinst door het Letterkundig Museum in Den Haag van meer dan zeventig handgeschreven brieven, ansichtkaarten, foto's en eerste drukken van enkele dichtbundels, geldt als uniek. De brieven, geschreven tussen 1927 en Slauerhoffs vroege dood in 1936, bestrijken de belangrijkste jaren van zijn leven. Wim Hazeu, biograaf van Slauerhoff, noemt de collectie het ,,plaatsvervangend dagboek''.

Het Letterkundig Museum wijdt een expositie aan de brieven. Ze zijn afkomstig uit het bezit van Heleen Hille Ris Lambers (1898-1991), Slauerhoffs jeugdvriendin en grote liefde, die hij zijn hele leven trouw is gebleven. De brieven waren onvindbaar, tot ze plots bij het Leidse antiquariaat Aioloz terechtkwamen. De herkomst wordt geheim gehouden. Hoe verheugend voor biografisch en literair onderzoek de vondst ook is, de buitengemeen kostbare aanschaf heeft bijna de helft van het jaarlijkse aankoopbudget van het Letterkundig Museum opgeslokt.

Directeur Anton Korteweg houdt het bedrag ,,liever geheim''. Korteweg: ,,Autografen behoren tot de kern van ons archief. Als daar veel geld voor wordt neergeteld op de vrije markt, dan wordt het voor ons museum met een beperkt budget steeds moeilijker aan onze taak van het archiveren en openbaar maken van literatuurhistorische documenten te voldoen.'' De Mondriaan Stichting heeft de aankoop ondersteund met €22.800,-. De geschatte waarde van de brieven is ongeveer het dubbele. Korteweg vreest niet dat hij een precedent heeft geschapen: ,,Dagelijks komen er schenkingen binnen. Onze angst was dat de brieven zouden verdwijnen in een particuliere verzameling, waar ze voor niemand toegankelijk zijn.''

De verhouding tussen Heleen Lambers en Slauerhoff verliep moeizaam. Ze leerden elkaar kennen op de middelbare school in Leeuwarden. Heleen wees Slauerhoffs liefde af. Dat verhinderde hem niet haar tijdens zijn reizen als scheepsarts uit alle windstreken brieven en ansichtkaarten te sturen. Deze geven een nauwkeurig beeld van zijn gemoedsstemmingen en gevoelens voor haar. Het was voor alles een vragende liefde van zijn kant. Slauerhoff noemde Heleen Lambers de ,,muze van de landelijke liefde''. De herinnering aan zeil- en wandeltochten met haar keert in veel van zijn poëzie terug. Haar portretfoto nam hij mee op zijn reizen.

Het opmerkelijkst aan de brieven is de berustende toon. Slauerhoff geeft in zijn gedichten vaak opstandig vorm aan de voortdurende rusteloosheid die hem kwelt. Nu overheersen melancholie en een zekere nederigheid. Hij vraagt Lambers keer op keer of ze hem wil schrijven. Haar brieven zijn bij een brand verloren gegaan. Op 9 mei 1929 verzoekt Slauerhoff haar voor hem te bidden, ,,opdat ik spoedig weer vaar en bols kan drinken''. Slauerhoffs eenzaamheid spreekt uit deze brief van 4 juli 1928: ,,Dear Helen, veel had ik aan je brieven. Want ze waren de eenigste die ik kreeg in Lisboa.''

Brieven van Slauerhoff aan Heleen Hille Ris Lambers. T/m 10-11 in: Letterkundig Museum, Prins Willem Alexanderhof 5, Den Haag. Open di-vrij 10-17u, za-zo 12-17u. Entree €3,-. Inl. 070-3339666 of www.letterkundigmuseum.nl

    • Kester Freriks