Glanzende perfectie bij Rattle en Berliner

Het eerste buitenlandse concert van de Berliner Philharmoniker onder leiding van hun begin september aangetreden nieuwe chef-dirigent Sir Simon Rattle vond gisteravond plaats in het Amsterdamse Concertgebouw. Het werd voorafgegaan door een staand eerbetoon aan prins Claus, die zich onder andere inzette voor de renovatie van het Concertgebouw.

Rattle maant zijn orkest in interviews hun sterallures te laten varen. Het is moeilijk die kritiek los te zien van het dinsdag aangekondigde vertrek van intendant Franz Xaver Ohnesorg, volgens de Duitse pers ondermeer wegens meningsverschillen met de musici.

Rattle had visioenen om met pop en jazz een nieuwe generatie concertbezoekers te mobiliseren. Maar voor de eerste tournee, die ook naar Londen en Parijs voert, koos het orkest een behoudend programma met Schönbergs Tweede strijkkwartet in de bewerking voor sopraan en strijkorkest, en Bruckners Negende symfonie.

Met zijn enthousiasmerende energie bereikte Rattle een glanzende staat van perfectie in beide werken. In Schönbergs Tweede strijkkwartet werd de klank van de strijkers belicht in alle facetten – van diep donkere warmte tot röntgenachtige doorzichtigheid. Dawn Upshaw verzorgde met haar stralende timbre en tekstueel inlevingsvermogen een indringende weergave van de twee vocale slotdelen, die zich lieten beluisteren als vervolg op haar uitvoering van Pierrot Lunaire met het Schönberg Ensemble in 2000.

Zowel in Schönberg als Bruckner toonde Rattle een spitsoor voor detail. Zo volmaakt gradueel als de Berliner Schönbergs slotakkoord lieten uitstierven, zo potloodscherp speelden zij ook Bruckners monumentale Negende, zelfs in de naaktste passages.

Met rappe tempi, felle contrasten en uitbundige gebaren deed Rattle recht aan de kathedrale monumentaliteit en de stille devotie in de Negende symfonie. Hemel, aarde en zielsverscheurende klankerupties kregen royaal de ruimte. Maar deze Negende klonk behalve meeslepend ook eigenzinnig. Verassend waren de momenten van extreme versnelling in de eerste twee delen, maar minstens zo opvallend klonken hier de soms zeer nadrukkelijk uitgelichte houtblazers, die de tutti-klank doorkliefden als fileermesjes en de symfonie zo voorzagen van een ongewoon vernieuwend cachet.

Concert: Berliner Philharmoniker o.l.v. Sir Simon Rattle. Gehoord: 9/10 Concertgebouw, Amsterdam.

    • Mischa Spel