Belgisch brutaaltje

Belgacom heeft te veel noten op de zang, vond KPN, en de fusie ging niet door. Maar het relatief kleine Belgacom presteert wel relatief goed, bijvoorbeeld met de verkoop van Ben waarmee het bedrijf een miljard euro verdiende. De vakwereld houdt Belgacom scherp in de gaten: de firma is `in' voor fusies. `Een samenwerking in de Benelux zou zeer logisch zijn.'

De beste `deal' die Belgacom-topman John Goossens de laatste paar jaar sloot, was ongetwijfeld de verkoop van de participatie in mobiele operator Ben aan Deutsche Telekom. Aanleiding waren de volgens Goossens veel te hoge prijzen bij de veiling van Nederlandse licenties voor geavanceerde derde generatie mobiele telefonie (UMTS). ,,Het was een goeie beslissing'', zegt Goossens. ,,Wij wensten die bedragen niet te betalen als vijfde operator in Nederland. Deutsche Telekom wou het doen, dus hebben we een win-win-akkoord gevonden. Maar dat is vandaag vooral een `win' voor Belgacom.'' Met al dan niet valse bescheidenheid voegt de Belg eraan toe dat hij en zijn staf ook wel ,,een beetje geluk'' hebben gehad. Al met al verdiende Belgacom ruim een miljard euro op Ben.

De 57-jarige Goossens was vorig jaar in beeld als mogelijke baas van een combinatie van Belgacom en het Nederlandse KPN. Maar de fusiebesprekingen liepen op niets uit, omdat het kleinere Belgacom in de ogen van KPN te brutaal was door een fusie van `gelijkwaardigen' te eisen.

Belgacom-baas Goossens heeft intussen al heel wat toplieden van Europese telecombedrijven zien sneuvelen, die door miljardeninvesteringen in overnames en dure licenties voor derde generatie mobiele telefonie (zoals voor snel internet) steeds verder onder schulden bedolven raakten.

Werden ex-collega's als Ron Sommer van Deutsche Telekom en Michel Bon van France Telecom gestraft voor fouten die ze maakten, of voor onvoorspelbare omstandigheden? ,,Waarschijnlijk een combinatie van de twee'', zegt de Belg. ,,En laten we niet vergeten dat hun aandeelhouder, de staat, zeker achter die beslissingen stonden. Ik kan me niet inbeelden dat een Ron Sommer of een Michel Bon die beslissingen alleen genomen hebben. Hun overheden wilden dat hun telecombedrijven de grootste werden. Een andere factor die heel belangrijk was: wij bij Belgacom zijn niet op de beurs genoteerd. Dus wij hadden niet die druk van de markt en van de financiële analisten die van gedachten zijn veranderd.'' Om er met een lichte glimlach aan toe te voegen dat ,,wij niet lang genoeg naar school zijn geweest om die nieuwe ratio's en financiële formules te verstaan''.

De charmant grijze Goossens heeft net een presentatie achter de rug over de ambitieuze expansieplannen van Belgacom en een terugblik op de afgelopen tien jaar. Waar andere telecomoperatoren in het defensief zijn, opent Belgacom het offensief. Volgens Goossens heeft Belgacom eind dit jaar 1,2 miljard euro in kas en kan het bedrijf 5 miljard euro lenen zonder dat de hoge credit-rating gevaar loopt. Tegelijk is de markt wegens de schuldencrisis gunstig: de overnameprijzen zijn aantrekkelijk. Veel telecomconcurrenten zitten dringend om cash verlegen. Om al die redenen kan Belgacom zich volgens Goossens nu op ,,externe groei'' richten.

In de telecomsector is Belgacom de komende periode daarom meer dan ooit een bedrijf om in de gaten te houden. De firma is `in' voor fusies, partnerschappen en acquisities.

In 1992 leed de toenmalige Regie de Telephone en Telegraphe (RTT) nog een verlies van 445 miljoen euro. Pas in 1994 kreeg het nationale telefoonbedrijf de structuur van een naamloze vennootschap. Veel had dat aanvankelijk niet te betekenen, want Belgacom bleef het speeltje van de Belgische politiek. De Nederlander Bessel Kok zag zijn ambities als topmanager veelvuldig gedwarsboomd door een politiek benoemde bestuursvoorzitter, die zich met alles pleegde te bemoeien. De talrijke ruzies werden in de Belgische pers als `Belgacomedie' aangeduid.

Zelfs in 1995 lag het woord `privatisering' in de Belgische politiek nog te gevoelig. Voor de verkoop van de helft minus één van de aandelen had minister Elio di Rupo, een Franstalige socialist de neutrale term `strategische consolidatie' bedacht. Geen wonder dat om Belgacom nog lang de geur van bureaucratie en stoffigheid bleef hangen.

Pas vanaf 1995 wordt Belgacom als een echt bedrijf gerund, mede onder druk van de Europese liberalisering. De `politieke' raad van commissarissen werd naar huis gestuurd. De nieuwe aandeelhouders, het Amerikaanse SBC, Teledanmark en Singapore Telecom bezetten sindsdien de helft van de bestuurszetels. De van Alcatel afkomstige Goossens kreeg de dagelijkse leiding. Ook Amerikaanse, Deense en Singaporese telecomexperts stroomden Belgacom binnen. Met de nieuwe aandeelhouders die snel waar voor hun investeringen wilden, kon Belgacom in zeer korte tijd worden omgevormd tot een modern, marktgericht bedrijf. Belgacom onderscheidt zich daarom in gunstige zin van een overheidsbedrijf als De Post, waar vakbonds- en politieke belangen hervomingen zwaar frustreren. Mobiele telefonie (Proximus), internet (Skynet) en datacommunicatie werden nieuwe speerpunten. België is in de Europese Unie nu koploper in de penetratie van snel internet met 8,6 procent van de vaste lijnen, tweede is Zweden met 5,8 procent. Belgacom draagt sterk bij met z'n ruim 400.000 adsl-lijnen, naast de kleinere concurrent Telenet, die breedband-internet via de kabel aanbiedt.

,,Wat British Telecom in vijftien jaar heeft gedaan, deden wij in vier jaar'', pleegt Goossens te zeggen. De vergelijking gaat niet helemaal op: de Britse telecommarkt is veel competitiever dan de Belgische.

De omslag bij Belgacom valt nog het best af te lezen aan het personeelsbestand. Sinds 1998 maakten 6.000 werknemers gebruik van een regeling voor vervroegde uittreding. Hun kennis spoorde niet meer met de behoefte van Belgacom. Ruim 8.000 mensen kregen na herscholing een nieuwe functie. Het personeelsbestand nam af van 25.000 naar 22.000. Tegelijk steeg de omzet van 4,2 miljard euro in 1998 tot 5,4 miljard euro in 2001 en de netto winst van 404 miljoen tot 499 miljoen euro.

Grootste troef van Belgacom in de onderhandelingen met KPN was vorig jaar de ultra-lage schuld. Daarom ook eiste het een `gelijke positie', ofschoon KPN qua omzet drie keer zo groot is. Vorige week maakte Goossens duidelijk dat de deur voor KPN nog open staat, iets wat hij vorig jaar na de mislukking ook al verklaarde. KPN gaf te kennen de kans dat er alsnog een fusie komt uiterst klein te achten.

Kan Belgacom, dat nu alleen de zakelijke Franse markt als belangrijke buitenlandse activiteit heeft, een echt serieuze speler worden in het Europese veld? Het was altijd de ambitie van KPN, maar dit bedrijf heeft het nu drukker met het wegwerken van schulden en rationalisatie van activiteiten. Goossens blijft erbij dat een samenwerking in de Benelux ,,zeer logisch'' zou zijn.

De Belgacom-topman hoedt zich wegens de moeilijk voorspelbare markt voor al te weidse bespiegelingen. ,,Ik denk dat het in de huidige omstandigheden tijdverspilling is om te kijken wat je marktaandeel zal zijn over drie jaar. De omgeving verandert zoveel dat we onze systemen veranderden: we kijken naar scenario's over wat we doen als dit of dat gebeurt. Ik denk dat het de kracht is van Belgacom om zich sneller aan te passen dan die grote ondernemingen.'' Over partnerschappen wil Goossens niet te veel speculeren. Hij zegt de huidige golf van rationalisatie en consolidatie in de telecom nog even aan te zien. Dat werkt in Belgacoms voordeel. Daarom ook voelt Goossens niets voor suggesties op Europees vlak om telecomoperatoren de helpende hand toe te steken door bijvoorbeeld de handel in tweedehands-licenties toe te staan. ,,Laat de markt z'n werk doen'', onderstreept hij.

,,We hebben verschillende gesprekken met partners binnen en buiten Europa, maar helemaal niet concreet,'' zegt Goossens. Wat betreft mobiele telefonie zit Belgacom volgens hem goed met Vodafone als partner. ,,En als we ooit met een andere partner zouden moeten samenwerken, zullen we dat probleem moeten bezien.'' Eén zekerheid geeft Goossens wel: Belgacom gaat niet in content voor zijn telecominfrastructuur, omdat dit niet tot de core business hoort. Hij wijst hiermee recente speculaties van de hand als zou Belgacom de betaaltv-zender Canal+Benelux willen overnemen van het schuldenrijke Vivendi Universal.

Wat voor diensten kunnen omzet en winst van Belgacom dan wel vergroten? De convergentie van telecom- en informatietechnologie speelt in Goossens ogen een belangrijke rol. ,,We moeten het voor onze klanten eenvoudiger maken om te communiceren. Eerst was spraak een hele belangrijke factor en later het overbrengen van tekst. Ik denk dat je nu alles kunt combineren door een andere dimensie toe te voegen, het zenden van beelden, elektronisch leren, amusement.'' Volgens Goossens is Belgacom bezig technologieën te testen, maar is het wachten tot volgend jaar op het lanceren van nieuwe diensten.

De zakelijke markt is voor Belgacom ook belangrijk. Hier is KPN Belgium een belangrijke concurrentie. Het bedrijf staat in de etalage, omdat KPN cash wil vangen. Volgens ingewijden vormen de klanten van KPN Belgium een aantrekkelijke kluif voor welke overnemer dan ook. Maar een probleem is dat KPN Belgium een eigen netwerk heeft en er reeds overcapaciteit van netwerk is. Belgacom is ook zeer geïnteresseerd in netwerkintegratie: niet alleen pijpen en kabels leggen, maar ook samenwerken met partners die bijvoorbeeld informatica-diensten leveren. Het voedt allerlei speculaties over potentiële partners voor Belgacom, zoals het Belgische Telindus.

Wat vinden Belgacoms minderheidsaandeelhouders Teledanmark, Singapore Telecom en het Amerikaanse SBC van Goossens' ambitieuze plannen? ,,Een aantal aandeelhouders zal veel cash nodig hebben om hun eigen markt te verdedigen, maar er is geen druk'', aldus Goossens. ,,We praten al maanden. Het loopt parallel met welke mogelijke fusie of aquisitie dan ook.'' Het hoeft volgens hem niet tot volledige privatisering van Belgacom te komen, waarbij de Belgische staat z'n aandelen van de hand zou doen. Er zouden ook associaties met anderen kunnen komen.

Het is trouwens maar de vraag of de Belgische overheid in het huidige barre beursklimaat wel van haar aandelen afwil. Belgacom is bovendien een niet te versmaden financiële melkkoe. Dat bleek deze week nog eens. Met een superdividend van het telecombedrijf houdt premier Guy Verhofstadt het overheidsbudget volgend jaar in evenwicht. Deze stap kan trouwens de financiële slagkracht van Belgacom aantasten. Het bedrijf zelf hield zich deze week in een reactie op de vlakte.

Volgens concurrenten in de telecomsector zijn de financiële belangen van de Belgische overheid bij Belgacom zo groot dat zij het met het mededingingsbeleid niet zo nauw zou nemen. De nationale toezichthouder zou te weinig middelen krijgen om daadwerkelijk de telecommarkt te kunnen monitoren. Bij Belgacom wuift men zulke kritiek weg. Volgens de woordvoerder heeft Belgacom ,,alles gedaan wat de overheid vroeg'' en deed de Belgische overheid op het gebied van liberalisering ,,alles wat de Europese Unie vroeg''. Feit is wel dat Belgacom in 2000 toen de druk toenam zonder blikken of blozen voor zo'n 200 miljoen euro aan tariefsverlagingen doorvoerde.

Bij Belgacom schrijft men het relatieve succes liever toe aan vooruitziend management. ,,In één woord was onze kracht de afgelopen vijf jaar anticipatie'', zegt topman Goossens.