Afscheid van een `modelprins'

Duizenden bewonderaars schuifelden vandaag langs de kist van prins Claus op Paleis Noordeinde. ,,Hij is op een afstand met mijn leven meegelopen.''

Het loopt aanvankelijk geen storm als om negen uur vanmorgen de hekken van de paleistuin worden geopend voor het publiek. Ongeveer honderd mensen, meest Hagenaars, wandelen door het met bloemenkransen gelardeerde park naar een witte tent, waar zij het condoléanceregister tekenen. Van daaruit is het nog honderd meter lopen naar de achterzijde van Paleis Noordeinde, die toegang geeft tot de rouwkapel.

Echt druk wordt het pas tegen elven, als ook mensen uit de provincie de overleden prins-gemaal de laatste eer komen bewijzen. Het gaat in het begin nog veelal om oudere dames en gepensioneerde heren, die vanaf negen uur met kortingskaarten de trein in hun woonplaats hebben genomen. Ze komen uit Alkmaar en Haarlem, uit Kortenhoef en Nijmegen, uit Etten-Leur. Tegen het middaguur is de wachttijd opgelopen tot twee uur, duizenden mensen zijn dan langs de kist in de rouwkapel geschuifeld.

De meeste bezoekers zijn onder de indruk. Een enkeling vindt het spijtig dat Claus in een gesloten kist ligt, zodat het afscheid van de geliefde prins noodgedwongen wat ,,afstandelijk'' blijft. Maar de meesten vinden het geheel imposant: de stilte, de geüniformeerde wake naast de met driekleur gedrapeerde kist, de onderscheidingen en insignes op de kussens, en ook de rouwkransen afkomstig van overheidsinstellingen, bedrijven en bevriende families, voor wie Claus blijkens de opschriften op de linten ,,als een vader'' is geweest.

Een enkeling huilt, zoals de Haagse Silvana Smith die met twee dikke tranen op haar wang het park verlaat. ,,Ik had niet gedacht dat het me zo zou raken, maar toen ik voor de kist stond, besefte ik hoezeer mijn leven met dat van Claus verbonden is geweest. Toen Beatrix en hij trouwden, zat ik als 10-jarig meisje op mijn knieën voor de televisie, en maakte een tekening die ik heb bewaard.'' Ze stoot haar zoon Leonard aan: ,,Die zal ik je straks laten zien.'' Ze vat haar gevoelens samen: ,,Hij was een fijn mens, die op een afstand met mijn leven is meegelopen.''

De meeste bezoekers houden het droog, en spreken van stil verdriet om een ,,goed mens'', die het verdiend om te worden geëerd. Riet Meijssen, voormalig verloskundige uit Nijmegen, staat in de zon en schrale wind te wachten tussen de dranghekken. Ze zegt: ,,Ik was vroeger republikein, maar dat ben ik niet meer door het optreden van Claus. Hij was een moedig man die zaken aan de orde durfde te stellen. De mensen lopen massaal uit als figuren als prinses Diana en Pim Fortuyn overlijden. Dat kan ik wel begrijpen, ik kon Fortuyn ook wel waarderen. Maar hier is iemand gestorven die al jarenlang zijn diensten voor ons land heeft bewezen. Hij verdient een waardig afscheid.''

Een van de eerste bezoekers vanmorgen was de 86-jarige mevrouw Kam, een voormalige onderwijzeres uit Den Haag, die de gang naar Noordeinde maakt ,,uit sympathie voor een modelprins'', zoals ze dadelijk in het condoléanceboek gaat schrijven. Ze kwam in 1946 uit Nederlands Indië, waar haar man een plantage van nootmuskaat en kruidnagel op een van de Molukse eilanden bezat, en kon in Den Haag na jaren van verre bewondering het koningshuis eindelijk van dichtbij observeren. Ook op haar heeft Claus een diepe indruk gemaakt. ,,Hij had deugdelijke ethische principes, en bovendien heeft hij zijn belofte van trouw gehouden op de momenten dat hij het moeilijk had en hij, een man met zo veel energie, gedwongen werd om zichzelf beperkingen op te leggen. Hij was een modelechtgenoot en een modelvader, die zijn zoons een degelijke opvoeding heeft gegeven. Na zo'n opvoeding door Claus verwacht ik niet anders dan dat Willem-Alexander het straks heel goed zal doen.''

Er zijn ook mensen die er rond voor uitkomen dat ze behalve ,,uit respect'' ook ,,uit nieuwsgierigheid'' hun leedwezen komen betuigen. ,,Ik hoop niet dat het onaardig klinkt, maar dit pakken we even mee'', zegt Ton van Loenen, die werkt in een kantoorboekhandel in Den Haag. Hij memoreert nog even dat zijn boekhandel ooit drie uur lang gesloten moest worden toen de koningin een kijkje wilde nemen. ,,Ze kocht helemaal niets.'' Maurits Douwes Dekker, it-consultant bij Siemens in Den Haag, ,,wil eindelijk weleens het paleis van binnen zien''. Hij woont zelf vrijwel naast het werkpaleis van koningin Beatrix, in de Oude Molstraat, naast de bakker. Nadat hij langs de baar is gelopen, is ook hij onder de indruk. ,,Hij was zoals ik iemand hoorde zeggen een prins van én voor Oranje. Hij heeft zijn leven gegeven.'' Over het pad loopt ook een rastafari, ,,noem mij Lani Rasta'', oorspronkelijk afkomstig uit Suriname en voedingsassistent bij Parnassia, een psychiatrische instelling in Den Haag. ,,Het goed en het kwaad zit in elk mens. Prins Claus had alleen goed in zich. Ik zie het als een opdracht van de Schepper om hier te zijn.''

    • Arjen Schreuder