Tippelzone moet geprivatiseerd

Straatprostitutie waarmee verslaafde vrouwen vaak hun druggebruik financieren zorgt vooral in de grote steden voor veel overlast. Om deze overlast te weren hebben de meeste grote gemeenten de afgelopen jaren voor verslaafde prostituees tippelzones aangewezen waar de straatprostitutie wordt gedoogd. De meeste van deze gedoogzones zijn gesitueerd bij afgelegen industrieterreinen aan de rand van de stad. Meestal is er een gebouwtje in de nabijheid van de zone dat voor de prostituees als huiskamer functioneert: ze kunnen er wat eten of drinken, er worden soms spuiten verstrekt en hulpverleners houden er hun spreekuur.

De afgelopen tijd ondervinden de verslaafde prostituees op deze zones een groeiende concurrentie van illegale, veelal Oost-Europese en Afrikaanse, prostituees. Dat veroorzaakt zoveel onrust dat het voor de aanwezige hulpverleners steeds moeilijker wordt om op adequate wijze hun werk te doen. De prostituees zelf ervaren de zones in toenemende mate als onveilig. In Rotterdam is de overlast in de wijken rondom de tippelzone weer dusdanig toegenomen dat het gemeentebestuur de tippelzone wil sluiten. Ook in de gemeenteraad van Amsterdam gaan steeds meer stemmen op om de tippelzone te sluiten. De oorspronkelijke doelgroep van verslaafde prostituees zwerft weer door de Amsterdamse binnenstad, daarbij voortdurend opgejaagd door de politie vanwege de overlast.

De problemen met het beheer van de tippelzones worden niet alleen veroorzaakt doordat de zones een onderdeel van de openbare weg vormen, maar ook doordat meerdere instanties er afzonderlijk bemoeienis mee hebben: de verslavingszorg, de GGD, de politie, de gemeentelijke milieudienst, een schoonmaakbedrijf enz. Deze problemen kunnen worden opgelost door het beheer in handen te leggen van een private stichting die daarbij de regie over de tippelzone krijgt. De tippelzone wordt dan geprivatiseerd; dat wil zeggen onttrokken aan de openbare ruimte. Daardoor zal de overlast op de openbare weg verminderen en de veiligheid toenemen omdat de vrouwen geen `beschermende omhangers' zoals vriendjes en pooiers meer nodig hebben. Door middel van een pasjessysteem kunnen de verslaafde prostituees worden beschermd tegen de anders onvermijdelijke concurrentie van niet verslaafde, illegale prostituees. De praktische inrichting, beveiliging, ondersteuning en hulpverlening kunnen in samenhang worden aangeboden. Het gaat dan niet alleen om spreekuren van hulpverleners en een huiskamer waar condooms en spuiten verstrekt worden, maar ook om vervoer van en naar de zone, camerabewaking en een van de huiskamer gescheiden gebruiksruimte.

Op een met pasjes toegankelijke en goed beheerde tippelzone hebben de vrouwen wat te verliezen als zij zich niet aan de regels houden. Daar staat tegenover dat zij meer inbreng hebben in de opzet van de zone.

Een belangrijke reden om juist nu met een andere opzet van de tippelzones te experimenteren is, naast de onvrede over de huidige tippelzones, de opheffing van het wettelijk verbod op exploitatie van prostitutiebedrijven sedert 1 oktober 2000. Hiermee is prostitutie die vrijwillig wordt uitgeoefend door meerderjarigen met een voor arbeid geldige verblijfstitel een legale wijze van beroepsuitoefening en inkomensverwerving geworden. Doordat gemeenten vergunningen verstrekken kan de exploitatie van prostitutie in principe beter beheerst en gereguleerd worden. Van veel kanten worden echter zorgen geuit over de neveneffecten. Binnen de gemeenten worden forse verschuivingen verwacht van raamprostitutie, seksclubs en privé-huizen naar de minder zichtbare prostitutie zoals escortservice en thuisprostitutie. Verder kan men verwachten dat minderjarige en illegale prostituees uit steden waar geen tippelzones zijn ingesteld hun klandizie gaan zoeken in steden met aangewezen tippelzones.

Door een stuurgroep van justitie is geconstateerd dat de positieverbetering van de prostituee op dit moment geen prioriteit heeft in de uitvoering van het beleid. Dit is jammer omdat juist de positieverbetering van de vrouwen de basis is voor een verantwoord prostitutiebeleid. Het is niet ondenkbaar dat meer aandacht voor de positie van de verslaafde prostituee een positiever effect op de openbare orde heeft dan het voortdurend reageren op escalaties. Het winstpunt van een `particuliere exploitatie' van de tippelzone zit in de combinatie van vermindering van overlast met verbetering van de veiligheid, de arbeidsomstandigheden en de gezondheid van de tippelende verslaafden.

Uitgaande van de huidige kosten van de tippelzone – huiskamer, hulpverlening, politietoezicht en schoonmaak – zijn er goede mogelijkheden om de geprivatiseerde zone met dezelfde middelen beter te beheren.

Fons Tholen is psychiater en Laurenz Veendrick is criminoloog.

    • Fons Tholen
    • Laurenz Veendrick