Massale vogelsterfte Zeeland door blauwwier

Ruim 4.300 watervogels zijn de afgelopen weken dood uit het Krammer-Volkerak en uit het Zoommeer gevist. Volgens het ministerie van Verkeer en Waterstaat zijn ze gestorven aan vergiftiging door toxines afkomstig van blauwwieren of blauwalgen in het water.

In de lever van dode watervogels zijn hoge concentraties microcystine gevonden, een gifstof die ontstaat bij het afsterven van de blauwalg. De stoffen zijn vooral gevaarlijk voor dieren die in of nabij het water leven: vissen, vogels en zoogdieren. Het ministerie heeft uit voorzorg boeren en natuurbeheerders deze zomer al opgeroepen geen drinkwater voor hun dieren uit de meren te halen of vee te drenken.

Wat de economische gevolgen zijn van de blauwwiervergiftiging, moet uit nader onderzoek van Rijkswaterstaat blijken. Het Krammer-Volkerak en het Zoommeer zijn de belangrijkste leveranciers van zoet water voor de landbouw in Zeeland. In beide meren is door de warmte van afgelopen zomer een blauwwierprobleem ontstaan; men spreekt hierbij van `blauwwierbloei' of `waterbloei'.

Blauwwieren, microscopisch kleine wiertjes die door samenklontering soms blauwgroene klonters vormen, groeien vooral in stilstaand zoet water met een overdaad aan voedingsstoffen. Omdat de Zeeuwse wateren door de Deltawerken van de zee werden afgesneden en in compartimenten werden verdeeld, is er geen of onvoldoende doorstroming meer. Het Krammer-Volkerak en het Zoommeer zijn twee zoete compartimenten. Ze zijn onderling verbonden door het Schelde-Rijnkanaal. De zoete meren zijn geleidelijk verzadigd geraakt met fosfaten en nitraten, afkomstig uit de landbouw, die in combinatie met de zomerse warmte een snelle blauwwiergroei bevorderen. De toxines komen vrij bij het afsterven van de blauwwieren. Daarom raken de watervogels pas nu vergiftigd. Blauwwierbloei vormde in de jaren zestig en zeventig een groot probleem in het Brielse Meer en in de Randmeren.

Dit is de eerste keer dat er sprake is van een zo massale vogelsterfte door blauwwieren in Zeeland, aldus een woordvoerder van het ministerie. Volgens H. Simons, districtshoofd van Het Zeeuwse Landschap, eist het gebied echter jaarlijks slachtoffers. ,,Soms zijn er honderden dode eenden, soms duizenden.'' De meeste vogels stierven tot nog toe aan de gevolgen van botulisme, een vergiftiging veroorzaakt door een bacterie die gedijt in zuurstofarm water.

Simons verwacht dat de problemen in het gebied zullen groeien. ,,De blauwalgbloei komt sowieso. Maar dat veroorzaakt ook nog eens zuurstofgebrek in het water, wat botulisme tot gevolg kan hebben. Als de vogels niet sterven aan blauwwiervergiftiging, dan gaan ze wel aan botulisme dood. Het is verschrikkelijk dat wij dat als mensen veroorzaken.''

Verwacht wordt dat de hoeveelheid blauwwier in beide meren door het koudere weer en het gebrek aan zon snel zal afnemen. Maar voor een definitieve oplossing van de problemen zijn verregaande maatregelen nodig, meent Het Zeeuwse Landschap. Aan alle oplossingen kleven ook nadelen.

Doorspoeling van het Krammer-Volkerak en Zoommeer met water uit het Hollands Diep – door het openzetten van de sluizen bij Willemstad en de Krammersluizen naar het Zijpe – brengt vervuild Rijnwater met zich mee. Toch overweegt Rijkswaterstaat deze optie ook om een andere reden: bij een hoge waterstand van de rivieren is iedere extra afvoerroute er één. De mestaanvoer uit de Brabantse riviertjes kan niet zonder meer worden gestopt. De resultaten van het onderzoek naar Krammer-Volkerak en Zoommeer worden begin 2003 verwacht.