Een voorliefde voor trotse vrouwen

Steen kopen, een beeld plaatsen, gereedschap maken: een werkdag van beeldhouwster Riet Kolenberg bestaat uit veel meer dan hakken. ,,Het liefst kijk ik eerst zelf een half jaar naar een beeld voordat ik het verkoop.''

Hoe wil je 'm hebben? Met zijn kont naar voren?'' Met beide handen zet Riet Kolenberg de zwarte, marmeren torso neer in de woonkamer van een klant. ,,Het is geheel vrijblijvend, hoor'', onderstreept ze nog eens, terwijl ze het beeld op de sokkel zet. De echtgenoot van de klant heeft het beeld gezien in Kolenbergs atelier en wil het graag twee weken op zicht hebben. Geen probleem, vindt de beeldhouwster. ,,Alle gezinsleden moeten een beeld mooi vinden voordat het definitief in huis komt.''

Bij hoge uitzondering komt de torso niet eerst in haar eigen huis te staan, vertelt ze even later aan de eettafel, thuis in Bodegraven. ,,Het liefst kijk ik eerst zelf een half jaar naar een beeld dat ik heb gemaakt. Daarna mag het weg. Maar dit was een probeersel, ik had nog nooit met zwart marmer gewerkt, want het is jarenlang niet te koop geweest.'' Dat is ook de reden waarom het beeld niet zoveel kost. Ze wijst op een abstracte vrouwengestalte in haar woonkamer, die dienst doet als `showroom': ,,Aan dat beeld heb ik weken gewerkt. Dat kost dan ook zo'n 3.000 euro. Maar ik heb ook wel eens een spekstenen beeld van 300 euro gemaakt voor een heel jong meisje dat iets moois wilde geven aan iemand die ging trouwen. Dat vond ik zo leuk, dat ze op die leeftijd al aan zo'n cadeau denkt, dat ik er veel minder voor heb gerekend dan ik anders zou doen.''

Riet Kolenberg (62) is heel creatief in het drukken van haar bedrijfskosten, had ze eerder die dag in haar atelier in Zwammerdam met enige trots verteld. Haar werkruimte, gevestigd in een schuur van een boerderij, mag ze gratis gebruiken. ,,Omdat de familie die hier woont erg `kunst minded' is en het prettig vindt dat er vaak iemand op het erf aanwezig is.'' Haar gereedschap maakt ze deels zelf. ,,Gereedschap is erg duur. Als ik een bezemsteel en zware koperen stangen in stukken zaag, heb ik weer een paar hamers.'' Bij haar oude werkgever Fokker heeft ze destijds afgedankte apparatuur voor een schijntje kunnen kopen. Aan vrienden vraagt ze om stenen mee te nemen van vakantiereizen. Zo is het kalkstenen vrouwenbeeld waar ze deze ochtend haar pneumatische boor op zet, afkomstig uit Zwitserland. ,,Ik maak heel vaak vrouwen. Trotse vrouwen, die uitstralen dat ze vooruit willen. Een treurende vrouw, dat zit niet in me.''

Het vrouwenbeeld wordt even terzijde gelegd om tijd te maken voor een vriendin die langskomt met een steen en advies wil over het kleuren van een beeld met was en een brander. De vriendin is eigenaar van een beeldentuin en beeldhouwt als hobby. ,,Een rot steen'', is Riets onverbloemde oordeel. ,,Kijk maar, overal scheuren, ik kan sommige stukken er zo met mijn nagel afhalen.'' Ze haalt een brander uit haar atelier ,,mag ik gratis gebruiken van het rioolbedrijf dat eigendom is van de bewoners'' en zet de steen in de was. ,,Kijk, zo doe je dat.''

,,Ik móet wel op de kosten letten'', zegt Kolenberg, die tot 1994 werkzaam was in de logistiek en automatisering bij Fokker. Beeldhouwen deed ze naast haar werk. Bij de ondergang van Fokker verloor ze haar baan. Ze kreeg wat geld mee dankzij een afvloeiingsregeling en heeft sinds 1998 een basisinkomen uit een ouderenuitkering (IAOW). Vanaf die tijd breidde ze haar kunstenaarschap uit: ze nam deel aan kunstprojecten of organiseerde ze, zoals de culturele manifestatie `Reisgenoten' in het Groene Hart. ,,Zo'n evenement levert ook geld op. De kunstwerken en de educatieve projecten worden heel fatsoenlijk betaald en ook de organisatiekosten kunnen in rekening worden gebracht bij subsidiegevers, zoals de provincie, gemeenten en fondsen.'' Voor al die initiatieven kreeg ze dit jaar een koninklijke onderscheiding.

,,Ik zou het leuker vinden om elk jaar helemaal zelf mijn brood te verdienen, maar dat lukt niet altijd. Dat kan alleen als je veel cursussen geeft. En dat gaat niet, omdat ik om gezondheidsredenen alleen nog buiten werk. Want als ik dertig uur per week binnen hak, geeft dat veel te veel stof. Daarom geef ik alleen in de zomer cursussen. Ook gaat het ten koste van je eigen creativiteit als je te lang achter elkaar les geeft.'' Alles wat ze verkoopt, wordt afgetrokken van haar basisinkomen. ,,Dus financieel schiet ik er weinig mee op. Maar ik kan onmogelijk niet werken en dus wil ik ook verkopen.'' In goede jaren verkoopt ze acht tot tien beelden, vooral aan kunstminnende particulieren, maar ook aan het bedrijfsleven.

Tijd voor de volgende afspraak, op het fort Wierickerschans in Bodegraven, een schitterend terrein waar Kolenberg 's zomers les geeft. Op het fort moet ze een beeldje afleveren dat later deze week bij de ondertekening van een convenant zal worden overhandigd aan de belangrijkste initiatiefnemer. Daarbij wordt de exploitatie van het uit 1672 daterende fort overgedragen aan zorginstelling De Bruggen, die de enorme ruimtes zal restaureren en geschikt maken voor dagactiviteiten. Kolenberg hoopt ooit nog eens een kenniscentrum over steen en beeldhouwen te kunnen openen op het fort.

Het laatste programma-onderdeel van Kolenbergs werkdag voert haar naar Woerden,waar ze bij een natuursteenhandel Carrara-marmer gaat kopen. Maar eerst werpt ze een uitgebreide blik in de afvalcontainer. ,,Vaak vind ik hier stukken steen die ik kan gebruiken. Vinden die jongens heel fijn, dat scheelt hun afvalkosten.'' Maar op een stuk kalksteen na zit er niks bij vandaag.

Denkt Kolenberg op haar 62ste wel eens aan haar pensionering? ,,Haha, nee, ik ga nooit met pensioen. Ik geniet veel te veel. Als het moet, kan ik altijd mijn tempo verlagen.''

Dit is deel 9 in een maandelijkse fotoreportage over een werknemer

    • Friederike de Raat