Discussie

Een eventuele biograaf van prins Claus staat voor een zware opgave. Hoe moet de prins geduid worden? Was hij triest en gekweld, of was hij au fond een opgewekte man die van het leven genoot? De prins is nog niet bijgezet in de Delftse grafkelder, of er steekt al een felle discussie over deze kwestie op – we doen niets liever meer in Nederland.

In de Volkskrant neemt columnist Kees Schuyt scherp afstand (`volstrekt oneens') van het hoofdredactionele artikel van zijn krant over de prins, waarin sprake was van ,,in zeker opzicht een treurig, want onvervuld bestaan''. ,,Nu is het op zich zelf al moeilijk genoeg te oordelen over de zinvolheid van het leven van iemand anders'', schrijft Schuyt. ,,Maar het is zeer moeilijk bij personen die we slechts van grote afstand kennen.''

Wat mij opvalt is dat de mensen die Claus van nabij meegemaakt hebben, eerder kiezen voor `de opgewekte Claus' dan voor `de treurige Claus'. De anderen beoordelen Claus op zijn openbare optredens waarbij hij vaak een doffe, neerslachtige indruk maakte.

Wie was de ware Claus? Ik zou zeggen: laat iedereen zich die vraag eens stellen over zijn eigen persoon, en hij zal merken dat hij daar al geen bevredigend antwoord op weet. We voelen ons bekwame psychologen als het over anderen gaat, maar wat onszelf betreft vervallen we al snel in radeloosheid.

Dat zou ons tot enige gematigdheid in onze oordelen over anderen moeten brengen. Maar de verleiding van de psychologische duiding blijft onweerstaanbaar, en het leven zou ook wel erg saai worden als we ons daarvan volledig onthielden. Als we maar beseffen dat al die psychologische en psychiatrische analyses van anderen van zeer betrekkelijke waarde zijn.

Ik had onlangs veel begrip voor het standpunt van Dik van der Meulen, de biograaf van Multatuli. Hij waagt zich in zijn biografie niet aan een psychologische duiding van Multatuli. Hij biedt ons de feiten van dat gecompliceerde leven aan, en wij moeten daaruit maar zelf onze conclusies trekken. Van der Meulen voelde zichzelf niet deskundig genoeg op dit gebied. Had hij deskundigen geraadpleegd, dan zou hij ongetwijfeld op de meest tegenstrijdige vermoedens en oordelen zijn gestuit. Elke psychologische duiding is een speculatie op drijfzand.

In dezelfde krant waarin de discussie over Claus opsteekt, lees ik dat de Haagse rechtbank het vonnis over ex-verpleegster Lucia de B., verdacht van dertien moorden, heeft opgeschort. Men wil Lucia eerst nog eens zeven weken psychiatrisch laten observeren in het Pieter Baan Centrum. Met welk doel? Als de Haagse rechtbank zó weinig hard bewijs heeft tegen Lucia dat een psychiatrisch oordeel de doorslag moet geven, kan men haar beter meteen vrijlaten. Een psychiater kan niet beoordelen of iemand een moord gepleegd heeft.

Of Claus zijn bestaan als `zinvol' of `onvervuld' heeft ervaren, zullen we nooit weten. Hij heeft daarover, voorzover we weten, geen mededelingen gedaan. Wij hebben onze interpretaties, en die zeggen vaak meer over onszelf dan over de ander.

    • Frits Abrahams