Grote brok steen en ijs ontdekt achter Pluto

Achter de buitenste planeet Pluto van het aardse zonnestelsel is een grote brok steen en ijs ontdekt die de naam Quaoar heeft gekregen. Quaoar cirkelt in 288 jaar om de zon, op een afstand van 6 miljard kilometer.

In enkele persberichten is de brok van 1300 kilometer doorsnee al tot de tiende planeet uitgeroepen, maar de meeste astronomen houden het op een hemellichaam dat tot de grotere brokken in de Kuipergordel behoort. In die naar de Nederlandse astronoom Gerard Kuiper (1905-1973) genoemde, buiten de baan van Neptunus gelegen gordel, cirkelen honderden kleine hemellichamen die uit steen en ijs bestaan.

Quaoar is ontdekt door astronoom Michael Brown en zijn promovendus Chadwick Trujillo van het California Institute of Technology. Zij zagen het hemellichaam met een telescoop van het Palomar Mountain observatorium in de buurt van San Diego. De waarneming werd bevestigd met de Hubble Space Telescope. Aan de hand van de Hubble-opnamen is het hemellichaam opgemeten. Archiefwerk leerde dat Quaoar al te zien was op foto's uit 1982. ,,Quaoar had ook twintig jaar geleden kunnen worden ontdekt,'' aldus Brown. Het brokstuk Quaoar is genoemd naar de `scheppende kracht' van een Indianenstam die vroeger in Californië woonde.

Quaoar zal niet de tiende planeet worden. Het is een van de grote `Kuiperobjecten'. Hoe meer er daarvan worden ontdekt, hoe groter de kans dat het aardse zonnestelsel zelfs een planeet kwijt raakt. ,,Deze ontdekking past in onze verwachting dat er in de Kuipergordel hemellichamen cirkelen die zelfs groter zijn dan Pluto,'' zei astronoom David Jewitt van de universiteit van Hawaï tegen het persbureau Associated Press. De op Pluto lijkende grote Kuiperhemellichamen krijgen hier en daar al de naam plutino's. En Quaoar-ontdekker Brown: ,,Het is duidelijk dat als we Pluto vandaag, in plaats van 70 jaar geleden zouden ontdekken, we het geen planeet zouden noemen.''

Naar de tiende planeet is lang gezocht omdat er onregelmatigheden in de banen van verre planeten werden waargenomen die door de werking van de zwaartekracht van een nog onbekende planeet zou kunnen worden verklaard. Op die manier werd in 1846 Neptunus ontdekt. Maar tien jaar geleden bleek dat bijvoorbeeld Uranus al anderhalve eeuw nauwkeurig zijn berekende baan volgt, waardoor de noodzaak en de waarschijnlijkheid van een grote tiende planeet verviel.

Pluto rondt met een omlooptijd van 247 jaar zijn baan om de zon sneller dan Quaoar die er 288 jaar over doet. Pluto heeft een sterk elliptische baan die soms zelfs binnen de baan van Neptunus ligt. Van 1979 tot 1998 stond Pluto bijvoorbeeld dichter bij de zon dan Neptunus. Pluto heeft een gemiddelde afstand tot de zon van 5,9 miljard kilometer en staat bijna 50 keer zo ver van de zon als de aarde.